Η Ευρωπαϊκή Ένωση δημοσίευσε την πρώτη επίσημη λίστα ασφαλών τρίτων χωρών, εντάσσοντας τη συγκεκριμένη ρύθμιση στο νέο πλαίσιο μεταναστευτικής πολιτικής και διευκολύνοντας τις απελάσεις παράνομων μεταναστών από τα 27 κράτη-μέλη.
Στη λίστα περιλαμβάνονται η Ινδία, το Μπαγκλαντές, η Κολομβία, η Αίγυπτος, το Μαρόκο, η Τυνησία και το Κόσοβο, μολονότι το Κόσοβο δεν αναγνωρίζεται ως κράτος από τη Σερβία — από την οποία ανεξαρτητοποιήθηκε το 2008 — ούτε και από ορισμένες άλλες χώρες, μεταξύ των οποίων πέντε μέλη της ίδιας της ΕΕ.
Από τις 12 Ιουνίου, οπότε και τίθεται σε ισχύ η νέα νομοθεσία, ένας παράνομος μετανάστης που φθάνει στην ΕΕ από μία από τις έξι χώρες της λίστας — οι οποίες θεωρούνται λειτουργικές δημοκρατίες — δεν θα μπορεί να υποβάλει αίτημα ασύλου. Τον Δεκέμβριο, η ΕΕ έδωσε στη δημοσιότητα στοιχεία σύμφωνα με τα οποία 1.725 άτομα από το Μαρόκο και 1.705 από την Αίγυπτο υπέβαλαν αιτήσεις ασύλου στην ΕΕ τον Σεπτέμβριο του 2025.
Η Κύπρος προεδρεύει το τρέχον εξάμηνο της ΕΕ και ο υφυπουργός Μετανάστευσης και Διεθνούς Προστασίας, Νικόλας Ιωαννίδης, τόνισε σε δήλωσή του: «Η πρώτη αυτή κοινή ευρωπαϊκή λίστα ασφαλών χωρών καταγωγής και ο αναθεωρημένος ορισμός του όρου θα υποστηρίξουν ταχύτερες, πιο συνεπείς διαδικασίες ασύλου. Παραμένουμε δεσμευμένοι στην έγκαιρη υλοποίησή τους. Συνεισφέρουν στην υλοποίηση του Συμφώνου για τη Μετανάστευση και το Άσυλο και αποτελούν απτό βήμα προς αυτήν την κατεύθυνση».
Τα νέα μέτρα εισάγονται σε κλίμα αυξανόμενης δυσαρέσκειας των Ευρωπαίων πολιτών για τα διαρκώς υψηλότερα ποσοστά τόσο νόμιμης όσο και παράνομης μετανάστευσης — δυσαρέσκεια που έχει αποτυπωθεί και στις κάλπες σε χώρες όπως η Γαλλία, η Γερμανία και η Σουηδία.
Στις 10 Φεβρουαρίου, σε ψηφοφορία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στο Στρασβούργο, οι ευρωβουλευτές επικύρωσαν τη νέα νομοθεσία, η οποία επιτρέπει στα κράτη-μέλη να απελαύνουν παράνομους μετανάστες είτε επειδή προέρχονται από «ασφαλή» χώρα είτε επειδή θα μπορούσαν να ζητήσουν άσυλο σε κράτος εκτός ΕΕ. Η ψήφιση επικύρωσε σχετική απόφαση που είχαν λάβει οι υπουργοί των «27» τον προηγούμενο Δεκέμβριο στις Βρυξέλλες.
Με τη νέα νομοθεσία, ανοίγει ο δρόμος για την επιστροφή μεταναστών σε χώρες μέσω των οποίων πέρασαν — και στις οποίες θα είχαν τη δυνατότητα να ζητήσουν άσυλο—πριν καταλήξουν στην χώρα-μέλος όπου τελικά απορρίφθηκε η αίτησή τους. Για παράδειγμα, εάν ένας παράτυπος μετανάστης διέλθει από Ελλάδα, Κροατία, Σλοβενία και Αυστρία για να φτάσει στη Γερμανία, τα γερμανικά δικαστήρια μπορούν πλέον να διατάξουν την επιστροφή του.
Η έννοια της «ασφαλούς τρίτης χώρας» επιτρέπει στα κράτη-μέλη να απορρίπτουν ως μη δεκτές τις αιτήσεις ασύλου, όταν ο αιτών θα μπορούσε να είχε ζητήσει ή και να λάβει διεθνή προστασία σε μη κράτος-μέλος, που κρίνεται ασφαλές για τον ίδιο, σύμφωνα με ευρωπαϊκή ανακοίνωση. Η νομοθεσία διευρύνει και αποσαφηνίζει το πλαίσιο για το απαράδεκτο των αιτήσεων με βάση το παραπάνω κριτήριο.
Τα νέα μέτρα θα μπορούσαν να επιτρέψουν στα κράτη-μέλη της ΕΕ να δημιουργήσουν και κέντρα επιστροφής εκτός επικράτειας της Ένωσης — κατά το πρότυπο των «return hubs» που εφαρμόζει η Ιταλία στην Αλβανία. Οι αφίξεις παράνομων μεταναστών στην ΕΕ είχαν μειωθεί από το υψηλό ρεκόρ του 2015 (άνω του 1 εκατομμυρίου) σε 121.303 το 2019, πριν από την πανδημία.
Ωστόσο, αυξήθηκαν εκ νέου σε 275.047 το 2023 και κατόπιν μειώθηκαν πέρυσι στους 154.502. Πολλές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις έχουν υιοθετήσει αυστηρότερη ρητορική και πολιτικές απέναντι στη μετανάστευση, ανταποκρινόμενες στην αγανάκτηση των πολιτών για το κόστος φιλοξενίας των προσφύγων, τις κοινωνικές εντάσεις και την ανησυχία για εγκλήματα που αποδίδονται στους παράνομους μετανάστες.
Αντιδρώντας στην ψήφιση των νόμων από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στις 10 Φεβρουαρίου, η Ολίβια Σούντμπεργκ-Ντίας της Διεθνούς Αμνηστίας χαρακτήρισε την ημέρα «σκοτεινή για τα ανθρώπινα δικαιώματα στην ΕΕ». Όπως υπογράμμισε: «Υπονομεύει την ατομική αξιολόγηση των αιτημάτων διεθνούς προστασίας και προσθέτει ακόμη ένα εμπόδιο στον ήδη περίπλοκο νομικό λαβύρινθο, με αποτέλεσμα άνθρωποι που διατρέχουν κίνδυνο να στερούνται την προστασία που έχουν ανάγκη», σχολιάζοντας αναλυτικά τη λίστα ασφαλών χωρών.
