«Έξυπνες πόλεις»: Εκατομμύρια στις συμβάσεις, το στοίχημα παραμένει στους δρόμους

Η επιτυχία των «έξυπνων πόλεων» κρίνεται στην καθημερινότητα των κατοίκων: στον χρόνο που χρειάζονται για να σταθμεύσουν, στην ταχύτητα εξυπηρέτησης από τον δήμο, στην κατανάλωση ενέργειας και στην προστασία από φυσικούς κινδύνους. Οι αισθητήρες, οι εφαρμογές και τα πληροφοριακά συστήματα αποκτούν ουσιαστική αξία όταν προσφέρουν λειτουργικές υπηρεσίες και μετρήσιμα αποτελέσματα.

Η ενημέρωση για ελεύθερες θέσεις στάθμευσης μέσω κινητού, ο φωτισμός που μεταβάλλεται ανάλογα με τις ανάγκες και η παρακολούθηση της πληρότητας των κάδων αποτελούν χαρακτηριστικές εφαρμογές. Στην ίδια κατεύθυνση εντάσσονται η ηλεκτρονική διεκπεραίωση αιτημάτων και τα εργαλεία έγκαιρου εντοπισμού πλημμυρικών ή άλλων κινδύνων.

Η αξιοποίησή τους, ωστόσο, εξαρτάται από τις συνθήκες κάθε πόλης. Ο σχεδιασμός μιας νέας αστικής περιοχής επιτρέπει την ενσωμάτωση ψηφιακών υποδομών από την αρχή. Στους υφιστάμενους δήμους απαιτούνται παρεμβάσεις μέσα σε πυκνοδομημένες περιοχές, παλαιά δίκτυα και υπηρεσίες που πρέπει να συνεχίσουν να λειτουργούν.

Στο Ελληνικό, η LAMDA Development αναπτύσσει μια νέα πόλη στην έκταση του πρώην αεροδρομίου, εντάσσοντας στον σχεδιασμό τηλεπικοινωνιακά δίκτυα, ψηφιακές υπηρεσίες, ενεργειακά αποδοτικά κτίρια και συστήματα διαχείρισης υποδομών. Το έργο προβάλλεται ως παράδειγμα συνολικής ανάπτυξης έξυπνης πόλης από μηδενική βάση.

Για το μεγαλύτερο μέρος της ελληνικής αυτοδιοίκησης, η πρόκληση αφορά την αναβάθμιση όσων υπάρχουν ήδη. Οι τεχνολογικές επιλογές πρέπει να ανταποκρίνονται σε πραγματικές ανάγκες, να συνεργάζονται με τις δημοτικές υπηρεσίες και να παραμένουν οικονομικά βιώσιμες μετά την ολοκλήρωση της χρηματοδότησης.

Έπειτα από χρόνια προετοιμασίας, εξασφάλισης πόρων και διαγωνισμών, το βάρος μεταφέρεται στην εφαρμογή. Η λειτουργία, η χρήση, η εξοικονόμηση και η συντήρηση αποτελούν πλέον τα βασικά πεδία αξιολόγησης των έργων.

Χρηματοδοτήσεις εκατοντάδων εκατομμυρίων και απαίτηση αποτελεσμάτων

Ο ΟΟΣΑ συνδέει την αποτελεσματικότητα μιας έξυπνης πόλης με τη βελτίωση της ευημερίας, της συμπερίληψης, της βιωσιμότητας και της ανθεκτικότητας. Με αυτή την προσέγγιση, ο αριθμός των εγκατεστημένων συστημάτων και ο βαθμός ψηφιοποίησης αποτελούν επιμέρους στοιχεία μιας ευρύτερης αξιολόγησης.

Η έξυπνη στάθμευση χρειάζεται να περιορίζει την άσκοπη κυκλοφορία και την αναζήτηση θέσης. Ο προσαρμοζόμενος φωτισμός οφείλει να αποδίδει καταγεγραμμένη εξοικονόμηση. Μια ηλεκτρονική υπηρεσία πρέπει να μειώνει τον χρόνο διεκπεραίωσης και τις μετακινήσεις πολιτών και επιχειρήσεων.

Την ανάγκη αυτής της διάκρισης υπογραμμίζει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο Σταύρος Ασθενίδης, διευθύνων σύμβουλος της Κοινωνίας της Πληροφορίας, ο οποίος έχει διατελέσει επικεφαλής της Αναπτυξιακής Εταιρείας Μηχανογράφησης και Επιχειρησιακών Μονάδων ΟΤΑ του Δήμου Αθηναίων.

Όπως εξηγεί, η σχετική συζήτηση έχει παρουσία άνω της δεκαετίας στην Ελλάδα. Κατά την εκτίμησή του, ουσιαστικός μετασχηματισμός υπάρχει όταν η πόλη προσδιορίζει τα προβλήματά της και αξιοποιεί τεχνολογίες που επιτρέπουν αυτοματοποιημένες λύσεις ή περιορίζουν την ανάγκη ανθρώπινης παρέμβασης. Η μηχανογράφηση μιας υπηρεσίας αποτελεί μόνο ένα στάδιο αυτής της πορείας.

Η χρηματοδότηση αναπτύσσεται μέσα από δύο διαφορετικές δράσεις. Η παρέμβαση «Έξυπνες Πόλεις» του Ταμείου Ανάκαμψης διαθέτει αρχικό προϋπολογισμό 90 εκατ. ευρώ και καλύπτει 17 δήμους.

Σε αυτούς περιλαμβάνονται 16 μεγάλα αστικά κέντρα με πληθυσμό άνω των 100.000 κατοίκων και ο Δήμος Τρικκαίων, ο οποίος εντάχθηκε ως πρότυπο εφαρμογής έξυπνων δημοτικών υπηρεσιών.

Παράλληλα, ο «Ψηφιακός Μετασχηματισμός των ΟΤΑ», μέσω ΕΣΠΑ 2021–2027, προβλέπει δημόσια δαπάνη περίπου 235,3 εκατ. ευρώ και απευθύνεται στους 332 δήμους της χώρας. Οι δύο χρηματοδοτικές διαδρομές υπηρετούν τον κοινό στόχο αναβάθμισης των δημοτικών λειτουργιών.

Οι παρεμβάσεις εκτείνονται στη στάθμευση, στις μετακινήσεις, στη διαχείριση ενέργειας, στην πολιτική προστασία, στην εξυπηρέτηση πολιτών και επιχειρήσεων, στην κυβερνοασφάλεια και στις ψηφιακές υποδομές.

Περιλαμβάνουν επίσης πιο σύνθετες λύσεις, όπως κοινές πλατφόρμες συγκέντρωσης δεδομένων και ψηφιακά δίδυμα. Πρόκειται για υπολογιστικές αναπαραστάσεις μιας πόλης, οι οποίες επιτρέπουν παρακολούθηση λειτουργιών και εξέταση πιθανών παρεμβάσεων.

Η Κοινωνία της Πληροφορίας έχει κεντρική συμμετοχή στην υλοποίηση της δράσης για τους 17 δήμους, παρέχοντας υποστήριξη στις τοπικές αρχές και παρακολουθώντας την πρόοδο των έργων.

Ο κ. Ασθενίδης αναφέρει τα Τρίκαλα ως ένα από τα πρώτα θετικά παραδείγματα επιλογής λύσεων κατάλληλων για το μέγεθος της πόλης. Θετική αναφορά κάνει και στα Χανιά, τα οποία, σύμφωνα με τον ίδιο, αξιοποίησαν σημαντικό μέρος των παρεμβάσεων του Ταμείου Ανάκαμψης.

Ως βασικούς παράγοντες προόδου αναγνωρίζει την πολιτική βούληση και τη διαθεσιμότητα ανθρώπων που μπορούν να μετατρέψουν τον σχεδιασμό σε έργο. Στις μεγάλες πόλεις, η κλίμακα εφαρμογής αυξάνει τη δυσκολία και καθιστά αναγκαία την ακριβέστερη στόχευση.

Στάθμευση, πολιτική προστασία και το κόστος της επόμενης ημέρας

Η στάθμευση δείχνει καθαρά τις προϋποθέσεις αποτελεσματικής αξιοποίησης της τεχνολογίας. Ένα ολοκληρωμένο σύστημα χρειάζεται αξιόπιστη πληροφόρηση για τις ελεύθερες θέσεις και δυνατότητα συνδεδεμένης πληρωμής. Η εγκατάσταση και παρακολούθηση υποδομών παρόδιας στάθμευσης σε εκτεταμένο δίκτυο απαιτεί σημαντικές δαπάνες.

Ανάλογη αξιολόγηση χρειάζεται στον δημοτικό φωτισμό. Οι λαμπτήρες LED μειώνουν την κατανάλωση, ενώ η πρόσθετη δυνατότητα μεταβολής της έντασης με βάση τις πραγματικές συνθήκες προσδίδει χαρακτηριστικά έξυπνης λειτουργίας.

Στα απορρίμματα, οι αισθητήρες μπορούν να δείχνουν πότε γεμίζουν οι κάδοι και να υποστηρίζουν τον σχεδιασμό των δρομολογίων. Το κόστος εγκατάστασης και επέκτασης, ωστόσο, πρέπει να εξετάζεται σε σχέση με την εξοικονόμηση και τη βελτίωση που αποφέρει.

Αντίστοιχα, οι μετρήσεις ρύπανσης ή στάθμης νερού αποκτούν μεγαλύτερη χρησιμότητα όταν συνδέονται με σαφείς διαδικασίες αντίδρασης. Η ειδοποίηση αρμόδιων υπηρεσιών, η έκδοση προειδοποιήσεων και η ενεργοποίηση παρεμβάσεων μετατρέπουν την πληροφορία σε εργαλείο προστασίας.

Στην ηλεκτρονική εξυπηρέτηση έχει καταγραφεί, κατά τον κ. Ασθενίδη, σημαντική πρόοδος. Αιτήσεις και πληρωμές διεκπεραιώνονται ψηφιακά, μειώνοντας την ανάγκη επίσκεψης σε δημοτικά γραφεία. Το επόμενο βήμα αφορά την αυτοματοποίηση ολόκληρων διαδικασιών, με λιγότερα στάδια και περιορισμό της ταλαιπωρίας.

Για τα επόμενα χρόνια, ο ίδιος τοποθετεί στο επίκεντρο την ανθεκτικότητα απέναντι στην κλιματική αλλαγή, στα ακραία φαινόμενα και στις πληθυσμιακές πιέσεις. Η συγκέντρωση κατοίκων και οι μεταναστευτικές ροές προσθέτουν απαιτήσεις στον σχεδιασμό των υπηρεσιών και στην κατανομή πόρων.

Η τεχνολογία μπορεί να συμβάλει στην πρόβλεψη κινδύνων και στην ταχύτερη κινητοποίηση. Μέσω ψηφιακών διδύμων είναι δυνατόν να συνδυάζονται γεωγραφικές, κυκλοφοριακές και άλλες πληροφορίες, ώστε να εξετάζονται διαφορετικές εξελίξεις μέσα σε ένα κοινό μοντέλο.

Αλγόριθμοι και εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης μπορούν να υποστηρίξουν τις εκτιμήσεις. Η αξιοπιστία τους προϋποθέτει ποιοτικά δεδομένα και προσεκτικό σχεδιασμό, καθώς πρόκειται για σύνθετες παρεμβάσεις με αυξημένες τεχνικές απαιτήσεις.

Αφετηρία κάθε σχεδίου, σύμφωνα με τον επικεφαλής της Κοινωνίας της Πληροφορίας, πρέπει να είναι η συνολική καταγραφή των αναγκών και των υφιστάμενων υποδομών. Η αποσπασματική διεκδίκηση προσωπικού ή οχημάτων αφήνει κενά στην κατανόηση του τρόπου λειτουργίας ενός δήμου.

Ακολουθεί η επιλογή λύσεων που ανταποκρίνονται στις δυνατότητες της τοπικής αρχής. Μια προηγμένη εφαρμογή μπορεί να λειτουργεί τεχνικά άρτια και ταυτόχρονα να επιβαρύνει υπερβολικά έναν μικρό δήμο. Η οικονομική βιωσιμότητα αποτελεί συνεπώς βασικό κριτήριο από την αρχή.

Η διοικητική συνέχεια, το κατάλληλο προσωπικό και η σαφής στρατηγική καθορίζουν εάν οι νέες υποδομές θα διατηρήσουν τη χρησιμότητά τους. Η ευθύνη δήμων και αρμόδιων φορέων συνεχίζεται μετά την υπογραφή της σύμβασης και την παραλαβή του εξοπλισμού.

Οι χρηματοδοτήσεις εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ δημιουργούν συγκεκριμένη υποχρέωση λογοδοσίας για τη λειτουργία και τη συντήρηση των έργων. Η επιτυχία θα αποτυπωθεί στη χρήση των υπηρεσιών, στη μείωση του κόστους και του χαμένου χρόνου, καθώς και στην αποτελεσματικότερη προστασία των πόλεων και των κατοίκων τους.