Από το 2026 τίθεται σε εφαρμογή νέο μοντέλο για το επίδομα ανεργίας, το οποίο μεταβάλλει τόσο τα κριτήρια χορήγησης όσο και τον τρόπο υπολογισμού του ποσού. Η βασική κατεύθυνση της αλλαγής είναι ότι η επιδότηση παύει να λειτουργεί με ενιαίο και σταθερό τρόπο για όλους και συνδέεται πλέον πιο στενά με τη διαδρομή του ασφαλισμένου, τις αποδοχές του και τη στάση του απέναντι στις διαθέσιμες θέσεις εργασίας.
Στον πυρήνα της μεταρρύθμισης βρίσκεται η επιδίωξη να συνδεθεί πιο άμεσα ο άνεργος με την αγορά εργασίας, με αυστηρότερους κανόνες για την παραμονή στο καθεστώς επιδότησης. Κεντρικό στοιχείο του νέου πλαισίου είναι ότι η παροχή θα διακόπτεται όταν ο δικαιούχος απορρίπτει τρεις διαδοχικές προτάσεις απασχόλησης που κρίνονται συμβατές με τα προσόντα και τον τόπο διαμονής του.
Πιο αυστηρή σύνδεση με την αναζήτηση εργασίας
Το νέο σύστημα δίνει σαφές βάρος στην ενεργή αναζήτηση απασχόλησης. Οι εγγεγραμμένοι άνεργοι που θα λαμβάνουν προτάσεις μέσω της ΔΥΠΑ θα καλούνται να τις αποδέχονται, εφόσον αυτές ανταποκρίνονται στο επαγγελματικό τους προφίλ και βρίσκονται σε λογική απόσταση από την κατοικία τους.
Η άρνηση τριών τέτοιων προτάσεων θα οδηγεί πλέον σε απώλεια του επιδόματος. Το μέτρο αυτό αποτυπώνει τη συνολική λογική του νέου πλαισίου, που επιχειρεί να μετατρέψει την ανεργία από παθητική κατάσταση επιδότησης σε φάση επανένταξης με συγκεκριμένες υποχρεώσεις.
Υψηλότερο ποσό στην αρχή, σταδιακή μείωση στη συνέχεια
Η φιλοσοφία του νέου βοηθήματος είναι εμπροσθοβαρής. Αυτό σημαίνει ότι ο άνεργος θα λαμβάνει μεγαλύτερη οικονομική ενίσχυση κατά τους πρώτους μήνες απόλυσης και στη συνέχεια το ποσό θα μειώνεται προοδευτικά όσο παρατείνεται η παραμονή του εκτός αγοράς εργασίας.
Η διάρκεια της επιδότησης θα μπορεί να φτάνει έως και τους 24 μήνες, ανάλογα με τα χρόνια ασφάλισης που έχει συμπληρώσει ο δικαιούχος. Με τον τρόπο αυτό επιχειρείται να δοθεί ισχυρότερη στήριξη στο πρώτο διάστημα της ανεργίας, την ώρα δηλαδή που η απώλεια εισοδήματος είναι πιο έντονη, ενώ ταυτόχρονα ενισχύεται η πίεση για ταχύτερη επιστροφή στην απασχόληση.
Νέος τρόπος υπολογισμού με τρία επίπεδα
Το ύψος της παροχής δεν θα είναι πλέον ίδιο για όλους. Το νέο μοντέλο στηρίζεται σε τρεις βασικούς άξονες, οι οποίοι θα καθορίζουν το τελικό ποσό που θα φτάνει στον κάθε δικαιούχο.
Ο πρώτος άξονας είναι το σταθερό μέρος, το οποίο αφορά όλους τους ανέργους και θα υπολογίζεται ως ποσοστό του ημερομισθίου, με υψηλότερη αφετηρία και σταδιακή πτώση στη διάρκεια του χρόνου. Ο δεύτερος αφορά το μεταβλητό μέρος, το οποίο θα λειτουργεί ανταποδοτικά για όσους έχουν μεγαλύτερη προϋπηρεσία και υψηλότερες αποδοχές. Για να ενεργοποιείται αυτή η πρόβλεψη, θα απαιτείται η συμπλήρωση τουλάχιστον 900 ημερών ασφάλισης μέσα στην τελευταία τετραετία.
Ο τρίτος πυλώνας θα περιλαμβάνει πρόσθετες ενισχύσεις που σχετίζονται με την οικογενειακή κατάσταση του δικαιούχου, όπως προσαυξήσεις για παιδιά, δώρα εορτών και ειδικές ενισχύσεις για μονογονεϊκές οικογένειες.
Η νέα αρχιτεκτονική σημαίνει ότι το επίδομα δεν θα προκύπτει πια με έναν οριζόντιο τρόπο. Αντίθετα, θα εξαρτάται από το ασφαλιστικό και μισθολογικό ιστορικό. Για όσους έχουν μικρότερη προϋπηρεσία ή χαμηλότερες αμοιβές, το ποσό μπορεί να υπολείπεται των σημερινών επιπέδων, που διαμορφώνονται στα 565 ευρώ.
Πιλοτική εφαρμογή και μεταβατική προστασία
Το νέο σύστημα βρίσκεται ήδη σε πιλοτική φάση, η οποία χρηματοδοτείται από το Ταμείο Ανάκαμψης με προϋπολογισμό 100 εκατ. ευρώ. Η δοκιμαστική εφαρμογή έχει παραταθεί έως τις 30 Ιουνίου 2026, ώστε να ολοκληρωθούν οι αναγκαίες τεχνικές και λειτουργικές προσαρμογές πριν από την πλήρη ανάπτυξή του.
Στο διάστημα αυτό προβλέπεται μηχανισμός προστασίας, προκειμένου το καταβαλλόμενο ποσό να μην υποχωρεί κάτω από τα σημερινά επίπεδα. Η συγκεκριμένη ασφαλιστική πρόβλεψη, όμως, δεν θεωρείται βέβαιο ότι θα διατηρηθεί και μετά την καθολική ενεργοποίηση του μέτρου.
Περιορισμένη η σημερινή κάλυψη των ανέργων
Η συζήτηση για την αλλαγή του επιδόματος συνδέεται άμεσα και με τη χαμηλή κάλυψη που καταγράφεται σήμερα. Από τους 903.928 εγγεγραμμένους ανέργους στη ΔΥΠΑ, επίδομα λαμβάνουν μόλις 258.684 άτομα, ποσοστό που αντιστοιχεί περίπου στο 28,6%.
Το στοιχείο αυτό αναδεικνύει ένα από τα βασικά προβλήματα του υπάρχοντος συστήματος. Παρά τις εξαγγελίες για εξορθολογισμό και καλύτερη στόχευση, παραμένει ανοιχτό το ερώτημα αν οι νέοι πιο αυστηροί όροι θα διευρύνουν την πραγματική στήριξη ή αν, αντιθέτως, θα περιορίσουν ακόμη περισσότερο τον αριθμό όσων θα μπορούν να λάβουν την παροχή.
Η στόχευση της μεταρρύθμισης
Σύμφωνα με την επιχειρηματολογία του υπουργείου Εργασίας, οι παρεμβάσεις αυτές εντάσσονται σε μια ευρύτερη στρατηγική για την αγορά εργασίας. Η έμφαση δίνεται στην αύξηση της απασχόλησης, στην ενίσχυση των δεξιοτήτων και στην προσαρμογή των πολιτικών απασχόλησης στις νέες συνθήκες που δημιουργούν η τεχνητή νοημοσύνη και ο ψηφιακός μετασχηματισμός.
Η νέα μορφή του επιδόματος ανεργίας επιχειρεί να ισορροπήσει ανάμεσα στην κοινωνική προστασία και στην ενεργοποίηση των ανέργων. Το κατά πόσο αυτή η ισορροπία θα αποδειχθεί λειτουργική, θα φανεί όταν το σύστημα περάσει από την πιλοτική εφαρμογή στην πλήρη υλοποίησή του μέσα στο 2026.
