Η επικράτηση των δυνάμεων της Δαμασκού έναντι των κουρδικών σχηματισμών διαμορφώνει συνθήκες σταδιακής αποδέσμευσης μονάδων των Τουρκικών Ενόπλων Δυνάμεων από τη Βόρεια Συρία. Η διαδικασία αυτή συνοδεύεται από την επιστροφή σχηματισμών στις μόνιμες έδρες τους, κατά μήκος των συνόρων με την Ελλάδα, ενώ παράλληλα η Άγκυρα προχωρά στη διαμόρφωση ενός νέου πλαισίου συνεργασίας με το συριακό καθεστώς σε ζητήματα ασφάλειας συνόρων, άμυνας, στρατηγικού σχεδιασμού και ανασυγκρότησης του συριακού στρατού.
Η μεταφορά τουρκικών στρατιωτικών δυνάμεων από τον Έβρο και το Αιγαίο προς το συριακό μέτωπο ξεκίνησε το φθινόπωρο του 2014. Στόχος ήταν η αντιμετώπιση της δυναμικής που αναπτύχθηκε γύρω από την κουρδική αυτονόμηση και τη συγκρότηση αυτόνομων διοικητικών ενοτήτων εντός της συριακής επικράτειας.
Στη συνέχεια, με επίκληση και της εμφάνισης του Ισλαμικού Κράτους, η Τουρκία ενίσχυσε τη στρατιωτική της παρουσία στα σύνορα με τη Συρία, μεταφέροντας μονάδες που μέχρι τότε ανήκαν στο μέτωπο με την Ελλάδα. Οι δυνάμεις αυτές ανανεώνονταν μέσω συστήματος κυκλικής εναλλαγής και αποτέλεσαν τη βάση για τις τέσσερις μεγάλες επιχειρήσεις που πραγματοποίησε η Άγκυρα στη Βόρεια Συρία.
Οι επιχειρήσεις των Τουρκικών Ενόπλων Δυνάμεων στη Συρία ξεκίνησαν μετά την αποτυχημένη απόπειρα πραξικοπήματος της 15ης Ιουλίου 2016. Προηγήθηκε η επιχείρηση «Ασπίδα του Ευφράτη», ακολούθησε ο «Κλάδος Ελαίας», στη συνέχεια η «Ασπίδα Ειρήνης» και τέλος η «Πηγή Άνοιξης». Η πρώτη από αυτές πραγματοποιήθηκε με τη συγκατάθεση της Ρωσίας, η οποία είχε ήδη αναλάβει στρατιωτική στήριξη της Δαμασκού έπειτα από επίσημη πρόσκληση του τότε προέδρου Άσαντ.
Στις διαπραγματεύσεις που ακολούθησαν μεταξύ Ρωσίας, Συρίας και Τουρκίας για την αποχώρηση των τουρκικών μονάδων, η Άγκυρα διατήρησε σταθερή θέση υπέρ της παραμονής τους, επικαλούμενη την παρουσία των κουρδικών οργανώσεων PYD/YPG, οι οποίες μετεξελίχθηκαν αργότερα στις Δημοκρατικές Δυνάμεις Συρίας.
Η ανατροπή του καθεστώτος Άσαντ τον Δεκέμβριο του 2024 από τις δυνάμεις της Hay’at Tahrir al-Sham υπό τον Αλ Σάρα και ο επακόλουθος αφοπλισμός των κουρδικών σχηματισμών, με τον γεωγραφικό τους περιορισμό σε περιορισμένη ζώνη, αφαιρούν από την Τουρκία το βασικό επιχείρημα για τη διατήρηση εκτεταμένης στρατιωτικής παρουσίας στη συριακή επικράτεια.
Την προηγούμενη εβδομάδα η τουρκική πλευρά αναθεώρησε τους όρους που προβάλλει για τη συνέχιση, έστω περιορισμένης, στρατιωτικής παρουσίας στη Συρία. Για την πλήρη αποχώρηση των δυνάμεών της θέτει πλέον ως προϋποθέσεις την εγκαθίδρυση της κεντρικής εξουσίας της Δαμασκού σε ολόκληρη τη χώρα, την ασφάλεια των τουρκοσυριακών συνόρων και την εξάλειψη κάθε απειλής από κουρδικές οργανώσεις.
Παράλληλα, η Άγκυρα σχεδιάζει τη μείωση του στρατιωτικού αποτυπώματός της στη Συρία. Σύμφωνα με διαθέσιμες πληροφορίες, η παρουσία που σήμερα αντιστοιχεί σε πέντε ταξιαρχίες περιορίζεται σταδιακά στο πλαίσιο της διμερούς συνεργασίας και της νέας στρατηγικής σχέσης με τη Δαμασκό. Το δόγμα στρατιωτικής ασφάλειας μεταξύ των δύο χωρών αναδιαμορφώνεται, με σταδιακή συρρίκνωση της τουρκικής παρουσίας και διατήρηση κοινών βάσεων και επιχειρησιακών κέντρων σε επιλεγμένες περιοχές, βάσει της νέας αντίληψης απειλών.
Στο πλαίσιο αυτό, δύο τουρκικές ταξιαρχίες ολοκλήρωσαν τις αποστολές τους και επέστρεψαν στις έδρες τους στο μέτωπο του Έβρου, εντός της ζώνης ευθύνης της 1ης Τουρκικής Στρατιάς. Η διαδικασία επιστροφής συνεχίζεται, ενώ η τουρκική παρουσία διατηρείται σε περιοχές εντός της Συρίας που θεωρούνται κρίσιμες για την ασφάλεια, συμπεριλαμβανομένων ζωνών που εκκαθαρίστηκαν από κουρδικές δυνάμεις σε συνεργασία με τις συριακές αρχές.
Ταυτόχρονα, επανεξετάζεται η Συμφωνία των Αδάνων του 1998, η οποία είχε υπογραφεί μεταξύ Άγκυρας και της κυβέρνησης του Χαφέζ αλ Άσαντ. Η συμφωνία, που αφορά την ασφάλεια κατά μήκος των 911 χιλιομέτρων της συνοριακής γραμμής, αναμένεται να αποκτήσει πιο λειτουργικό χαρακτήρα στο πλαίσιο της νέας στρατιωτικής συνεργασίας. Προβλέπει, μεταξύ άλλων, το δικαίωμα της Τουρκίας να επιχειρεί στρατιωτικά σε βάθος έως 10 χιλιομέτρων εντός συριακού εδάφους και έχει αποτελέσει τη νομική βάση για επιχειρήσεις κατά του Ισλαμικού Κράτους και κουρδικών οργανώσεων.
Η νέα τουρκοσυριακή συμφωνία επεκτείνεται ώστε να περιλαμβάνει κοινά στρατιωτικά κέντρα υποστήριξης, εκπαίδευσης και επιχειρήσεων σε κρίσιμες περιοχές. Κοινός στόχος που τίθεται από Άγκυρα και Δαμασκό είναι η ανασυγκρότηση του συριακού στρατού με σύγχρονα χαρακτηριστικά και η εδραίωση της ασφάλειας στο πλαίσιο μιας ενιαίας κρατικής δομής.
Η νέα ηγεσία της Δαμασκού και ο μεταβατικός πρόεδρος Αλ Σάρα διατηρούν στενή σχέση με την Τουρκία, καθώς με τη συνδρομή των Τουρκικών Ενόπλων Δυνάμεων και της τουρκικής υπηρεσίας πληροφοριών κατέστη δυνατή η ανατροπή του προηγούμενου καθεστώτος. Προηγήθηκε η απομάκρυνση δεκάδων χιλιάδων ενόπλων σχηματισμών, μεταξύ των οποίων φιλοϊρανικές πολιτοφυλακές, μαχητές του Ισλαμικού Κράτους, ρωσικές στρατιωτικές δυνάμεις και μέλη κουρδικών οργανώσεων.
Η Τουρκία διατηρεί τη στρατηγική της επιλογή να μην αποσύρει το σύνολο των δυνάμεών της από τη Συρία, πρακτική που ακολουθεί και στο Ιράκ με επίκληση της τρομοκρατίας. Στο ευρύτερο πλαίσιο της αναθεωρητικής της πολιτικής, η Άγκυρα εξακολουθεί να αναφέρεται στον Εθνικό Όρκο, ο οποίος έχει ενσωματωθεί τα τελευταία χρόνια στο εκπαιδευτικό της σύστημα και περιλαμβάνει διεκδικήσεις σε περιοχές της Βόρειας Συρίας, του Βορείου Ιράκ, της Κύπρου, του Ανατολικού Αιγαίου και της Θράκης.
Η αποδυνάμωση της κουρδικής απειλής επηρεάζει το στρατηγικό ισοζύγιο Ελλάδας και Τουρκίας, καθώς οδηγεί στην επιστροφή σημαντικού αριθμού χερσαίων σχηματισμών και μονάδων Ειδικών Δυνάμεων στις έδρες τους στην Ανατολική Θράκη και στο Αιγαίο, σε μια περίοδο κατά την οποία η τουρκική αναθεωρητική ατζέντα αποκτά νέα χαρακτηριστικά.
