Εξαγγελίες-σωσίβια από μια κυβέρνηση που βουλιάζει στα ίδια της τα ψέματα

Καθώς το ρολόι μετρά αντίστροφα για τη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης και οι πρώτες μετακαλοκαιρινές δημοσκοπήσεις προμηνύουν ένα εκρηκτικό φθινόπωρο, το κλίμα στο Μέγαρο Μαξίμου είναι κάτι παραπάνω από τεταμένο. Το κυβερνητικό επιτελείο πασχίζει με βιαστικές εξαγγελίες να αντιστρέψει το δυσμενές κλίμα, αλλά το μόνο που επιτυγχάνει μέχρι στιγμής είναι να επιβεβαιώνει το πόσο στριμωγμένο βρίσκεται.

Οι διαρροές έχουν αρχίσει να πέφτουν σαν βροχή, με το Μέγαρο Μαξίμου να δοκιμάζει το παλιό, γνωστό κόλπο: πακέτο εξαγγελιών για φοροελαφρύνσεις, υποσχέσεις για ρυθμίσεις χρεών και «ανάσες» για τους πολίτες που πνίγονται μέσα στην ακρίβεια και το ιδιωτικό χρέος. Πρώτη «βόμβα» —καθόλου τυχαία διαρρεόμενη από χθες— η δήλωση ότι ο πρωθυπουργός αναμένεται να εξαγγείλει «τη μεγαλύτερη μείωση άμεσων φόρων στην ιστορία». Ένα σλόγκαν σχεδόν διαφημιστικό, που όμως πίσω του κρύβει την παλιά γνωστή στρέβλωση: φοροελαφρύνσεις στους λίγους, κι άλλος λογαριασμός για τους πολλούς.

Και δεν είναι μόνο αυτό. Την ίδια στιγμή, ψιθυρίζεται στα πολιτικά γραφεία και ένα δεύτερο «σωσίβιο»: ρύθμιση-σεισάχθεια για χρέη πολιτών προς εφορία και ασφαλιστικά ταμεία, με κούρεμα, επιμήκυνση και νέες ευκολίες. Μια εξόφθαλμη απόπειρα να κατευναστούν τα κύματα κοινωνικής δυσαρέσκειας και να αγοραστεί πολιτικός χρόνος. Οι επιχειρήσεις στενάζουν, τα νοικοκυριά βυθίζονται, και η κυβέρνηση, αδύναμη να δώσει ουσιαστική προοπτική, επιστρέφει στο δόγμα «λεφτά με δόσεις και ελπίδα με το σταγονόμετρο».

Όμως, πίσω από τις εξαγγελίες και τις ηχηρές διαρροές, το πραγματικό πρόβλημα μένει άθικτο. Η φορολογική αδικία είναι το καρκίνωμα που καμία κυβέρνηση δεν τόλμησε να αγγίξει, κι αυτή η κυβέρνηση φρόντισε να το θρέψει παραπάνω. Με επίσημα στοιχεία να δείχνουν πως πάνω από το 60% των φορολογικών εσόδων προέρχεται από έμμεσους φόρους —τη στιγμή που ο ευρωπαϊκός μέσος όρος δεν ξεπερνά το 35%— η Ελλάδα βρίσκεται στις πρώτες θέσεις του πίνακα φορολογικής ανισότητας στην Ε.Ε.

Οι έμμεσοι φόροι, αυτοί που πληρώνει ο πολίτης στον καφέ του, στο σούπερ μάρκετ, στο ρεύμα και στα καύσιμα, είναι ο μεγάλος αθέατος «φόρος φτώχειας». Είναι η πιο σκληρή και άνιση μορφή φορολόγησης, αφού πλήττει κατά προτεραιότητα τους οικονομικά ασθενέστερους, εκείνους που δαπανούν μεγαλύτερο ποσοστό του εισοδήματός τους στην κατανάλωση. Όλοι πληρώνουν τον ίδιο ΦΠΑ —ανεργος, μισθωτός, ελεύθερος επαγγελματίας ή εφοπλιστής— και η κυβέρνηση, αντί να τολμήσει να εξισορροπήσει την ανισότητα, επιλέγει να μειώσει τους άμεσους φόρους: εκείνους που πληρώνουν οι ισχυροί και οι επιχειρήσεις.

Στον αντίποδα, τα ευρωπαϊκά κράτη με ανεπτυγμένο κοινωνικό ιστό —ιδιαίτερα οι Σκανδιναβικές χώρες— έχουν οικοδομήσει φορολογικά συστήματα που βασίζονται σε υψηλούς άμεσους φόρους και αναδιανεμητική λογική. Εκεί, οι πλούσιοι πληρώνουν περισσότερα. Εδώ, οι πλούσιοι πληρώνουν συμβολικά και οι πολλοί σηκώνουν τα βάρη της κρίσης — κρίσης που πια δεν είναι έκτακτη, αλλά κανονικότητα.

Η επικείμενη ΔΕΘ, λοιπόν, προμηνύεται περισσότερο σαν πολιτική σκηνή «επιβίωσης» παρά σαν βήμα στρατηγικής. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης γνωρίζει πως το πολιτικό του κεφάλαιο φθίνει και η φθορά είναι εμφανής ακόμη και στο «στενό» κοινό του. Οι δημοσκοπήσεις που έρχονται, λένε καλά πληροφορημένες πηγές, δεν είναι απλώς «κρύες». Είναι παγωμένες.

Γι’ αυτό και οι φορολογικές εξαγγελίες —πέρα από ουσία— έχουν και στόχευση: να ανακτήσουν την ψυχολογία του ακροατηρίου και να επανεκκινήσουν το αφήγημα της «αναπτυξιακής Ελλάδας». Μόνο που το αφήγημα αυτό έχει ήδη κριθεί στην πράξη. Όταν η αγορά στενάζει, η ανεργία καραδοκεί, οι νέοι μεταναστεύουν και οι πολίτες πληρώνουν δύο και τρεις φορές για τα βασικά αγαθά, η αλήθεια δεν κρύβεται πίσω από πρωθυπουργικές υποσχέσεις.

Η εξουσία, όταν δεν έχει πια πυξίδα, καταφεύγει στην εξαγορά ελπίδας. Και όταν ακόμα και αυτή εξαντλείται, απομένει μόνο ο πανικός. Αυτόν που, πια, δεν μπορούν να κρύψουν ούτε οι διαρροές. Ούτε οι ανακοινώσεις. Ούτε τα success stories.

Η ΔΕΘ πλησιάζει. Και μαζί της, η πολιτική πραγματικότητα που κανείς δεν μπορεί να αποφύγει.