Γιατί η Δύση πρέπει να δώσει μεγαλύτερη προσοχή στην άνοδο της τιμής του χρυσού

Ο χρυσός έχει πλέον ξεπεράσει τη συμβατική του ταυτότητα ως εμπορεύσιμο αγαθό. Αν και πλέον δεν υποστηρίζει νομισματικά συστήματα όπως παλαιότερα με τον «κανόνα του χρυσού», έχει αποκτήσει γεωπολιτική βαρύτητα στα χέρια όσων αμφισβητούν την αμερικανική νομισματική κυριαρχία. Ας αναλύσουμε τα στοιχεία που υποδεικνύουν αυτή τη μεταμόρφωση.

Το τελευταίο έτος, η τιμή του χρυσού σημείωσε συνεχόμενα ρεκόρ, αποσυνδεόμενη από τις παραδοσιακές επιρροές, όπως τα επιτόκια, τον πληθωρισμό και την ισοτιμία του δολαρίου. Ο Mohamed El-Erian, σε άρθρο του στους Financial Times (21/10), παρατηρεί ότι η σταθερή αυτή άνοδος του χρυσού δεν επηρεάζεται από τις γεωπολιτικές αναταράξεις με τον ίδιο τρόπο που επηρεάζονται άλλα χρηματοπιστωτικά περιουσιακά στοιχεία. Η ιδιότητα αυτή, που μπορεί να χαρακτηριστεί ως «ανθεκτικότητα παντός καιρού», καταδεικνύει ότι ο χρυσός έχει αποκτήσει ρόλο πέρα από την οικονομική και νομισματική πολιτική, συνδέοντας σταθερά την αξία του με τις εξελίξεις στη διεθνή σκηνή.

Παρατηρείται μια διαρκώς ενισχυόμενη τάση από κράτη όπως η Κίνα και άλλες μεσαίες δυνάμεις να εμπλέκονται ενεργά σε αυτή τη νέα δυναμική, κάτι που η Δύση χρειάζεται να αντιμετωπίσει με μεγαλύτερη προσοχή, σύμφωνα με τον El-Erian. Σε διάστημα 12 μηνών, η τιμή της ουγγιάς χρυσού αυξήθηκε από τα 1.947 δολάρια στα 2.715 δολάρια, καταγράφοντας μια σχεδόν 40% αύξηση. Αυτή η άνοδος μάλιστα σημειώθηκε με αξιοσημείωτη σταθερότητα, καθώς οποιαδήποτε μείωση στη ζήτηση έβρισκε νέους πρόθυμους αγοραστές, ανεξάρτητα από τις έντονες διακυμάνσεις στα επιτόκια και το δολάριο.

Παρότι κάποιοι ίσως θεωρήσουν πως αυτή η πορεία σχετίζεται με τη γενικότερη αύξηση των τιμών των περιουσιακών στοιχείων, όπως η άνοδος του δείκτη S&P στις ΗΠΑ, η ισχυρή σχέση που παρουσιάζει ο χρυσός με αυτές τις αυξήσεις είναι ασυνήθιστη. Άλλοι μπορεί να ερμηνεύσουν τη σταθερότητα του χρυσού ως ανταπόκριση σε διεθνείς συγκρούσεις και στρατιωτικές εντάσεις, που επηρεάζουν ανθρώπους και υποδομές. Ωστόσο, η συμπεριφορά των τιμών του χρυσού φαίνεται να υποδηλώνει ότι λειτουργούν παράγοντες πέρα από τους προφανείς.

Εδώ και μεγάλο διάστημα, οι σταθερές αγορές χρυσού από κεντρικές τράπεζες έχουν αποτελέσει σημαντικό παράγοντα ανόδου, καθώς πολλά κράτη επιδιώκουν σταδιακά να μειώσουν την εξάρτηση των αποθεματικών τους από το δολάριο. Επιπλέον, διερευνώνται εναλλακτικά συστήματα πληρωμών έναντι του δολαρίου, που για σχεδόν 80 χρόνια βρίσκεται στον πυρήνα της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής αρχιτεκτονικής. Η εξέλιξη αυτή ενισχύεται από τη μειούμενη εμπιστοσύνη στην αμερικανική διαχείριση της παγκόσμιας τάξης, καθώς και από τις πρόσφατες κυρώσεις και εμπορικά μέτρα των ΗΠΑ, που υπονομεύουν την αξιοπιστία του συνεργατικού πολυμερούς συστήματος το οποίο υποστήριζαν εδώ και δεκαετίες.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Ρωσία, η οποία παρά την αποβολή από το σύστημα Swift το 2022, κατάφερε να συνεχίσει τις εμπορικές της συναλλαγές μέσω ενός εναλλακτικού συστήματος πληρωμών με άλλες χώρες. Παρά τις δυσκολίες και το υψηλό κόστος αυτού του συστήματος, η Ρωσία πέτυχε να παρακάμψει το δολάριο και να διατηρήσει μια βασική διεθνή οικονομική θέση.

Μια άλλη παράμετρος είναι η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή, όπου πολλοί θεωρούν ότι οι ΗΠΑ παρουσιάζουν ασυνέπεια ως προς την προάσπιση ανθρωπίνων δικαιωμάτων και του διεθνούς δικαίου. Η στάση της Αμερικής απέναντι στο Ισραήλ έχει προκαλέσει αντιδράσεις, ιδίως λόγω της ευρείας καταδίκης για τα δεινά των Παλαιστινίων από τη διεθνή κοινότητα.

Όλα αυτά συνθέτουν ένα σκηνικό όπου ο ρόλος του δολαρίου αμφισβητείται όλο και περισσότερο, ενώ διαμορφώνονται εναλλακτικά συστήματα διεθνών συναλλαγών. Αν και δεν φαίνεται να υπάρχει ένα άμεσο και εφικτό νόμισμα που θα μπορούσε να αντικαταστήσει το δολάριο, μικρά δίκτυα συνεργασίας αναδύονται, προσανατολισμένα στη δημιουργία νέων επιλογών πληρωμών. Ο El-Erian εκτιμά πως η συνεχιζόμενη αύξηση της τιμής του χρυσού δεν είναι μόνο οικονομικά και χρηματοπιστωτικά ανεξήγητη αλλά και καθοδηγείται από ευρύτερες γεωπολιτικές δυνάμεις, σηματοδοτώντας ενδεχομένως ένα φαινόμενο που απειλεί την αμερικανική νομισματική επιρροή.

Καθώς οι ρίζες αυτού του φαινομένου βαθαίνουν, ο παγκόσμιος χρηματοπιστωτικός ιστός κινδυνεύει να κατακερματιστεί, απειλώντας τη διεθνή επιρροή του δολαρίου. Αυτό απαιτεί από τις δυτικές κυβερνήσεις αυξημένη προσοχή, αν και τα περιθώρια για αλλαγή πορείας είναι περιορισμένα, καθώς ο El-Erian σημειώνει πως οι άνεμοι της ιστορίας έχουν ήδη αλλάξει.