Η Βρετανία αποκτά έβδομο πρωθυπουργό μέσα σε μία δεκαετία

Η Βρετανία ετοιμάζεται για ακόμη μία αλλαγή στην κορυφή της κυβέρνησης, την έβδομη μέσα σε διάστημα περίπου δέκα ετών. Ο Άντι Μπέρναμ βρίσκεται πλέον ένα βήμα πριν από την Ντάουνινγκ Στριτ, μετά την απόφαση του Κιρ Στάρμερ να αποχωρήσει από την πρωθυπουργία υπό το βάρος της εσωκομματικής αμφισβήτησης.

Η μετάβαση δεν απαιτεί τη διεξαγωγή γενικών εκλογών. Στο βρετανικό κοινοβουλευτικό σύστημα οι πολίτες εκλέγουν βουλευτές και διαμορφώνουν τον συσχετισμό δυνάμεων στη Βουλή των Κοινοτήτων. Πρωθυπουργός αναλαμβάνει το πρόσωπο που μπορεί να εξασφαλίσει την εμπιστοσύνη της κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας.

Καθώς οι Εργατικοί εξακολουθούν να διαθέτουν την πλειοψηφία, το κόμμα έχει τη δυνατότητα να αντικαταστήσει τον επικεφαλής της κυβέρνησης χωρίς νέα προσφυγή στις κάλπες. Η διαδικασία περιλαμβάνει την επίσημη ανάδειξη του νέου αρχηγού, την παραίτηση του απερχόμενου πρωθυπουργού ενώπιον του βασιλιά και την ανάθεση σχηματισμού κυβέρνησης στον διάδοχό του.

Ο Άντι Μπέρναμ εξασφάλισε το δικαίωμα να διεκδικήσει την ηγεσία αφού επέστρεψε στη Βουλή των Κοινοτήτων, κερδίζοντας την αναπληρωματική εκλογή στην περιφέρεια Μάκερφιλντ. Η επιστροφή του στο Γουέστμινστερ ήταν απαραίτητη για να μπορέσει να ηγηθεί της κοινοβουλευτικής κυβέρνησης.

Η υποψηφιότητά του δεν αντιμετώπισε αντίπαλο. Ο πρώην δήμαρχος του Μείζονος Μάντσεστερ συγκέντρωσε συντριπτική υποστήριξη από τους βουλευτές του Εργατικού Κόμματος, αφήνοντας τους πιθανούς ανταγωνιστές του χωρίς τις αναγκαίες υπογραφές για να συμμετάσχουν στην αναμέτρηση.

Από την ηγεσία των Εργατικών στην πρωθυπουργία

Βήμα πρώτο: Η επίσημη ανάδειξη στην ηγεσία. Την Παρασκευή 17 Ιουλίου, το Εργατικό Κόμμα πραγματοποιεί ειδική κομματική διάσκεψη, κατά την οποία ο Άντι Μπέρναμ αναμένεται να ανακηρυχθεί επισήμως νέος αρχηγός.

Η ανακοίνωση έχει τυπικό χαρακτήρα, καθώς ο Μπέρναμ ήταν ο μοναδικός υποψήφιος. Από τη στιγμή που θα ολοκληρωθεί η διαδικασία, θα αποτελεί τον ηγέτη του κυβερνώντος κόμματος, χωρίς όμως να έχει ακόμη αναλάβει το αξίωμα του πρωθυπουργού.

Για ένα σύντομο διάστημα, από την Παρασκευή έως το πρωί της Δευτέρας 20 Ιουλίου, η Βρετανία θα έχει νέο αρχηγό του Εργατικού Κόμματος και απερχόμενο πρωθυπουργό. Ο Κιρ Στάρμερ θα παραμείνει θεσμικά επικεφαλής της κυβέρνησης έως την επίσημη παραίτησή του.

Βήμα δεύτερο: Η παραίτηση Στάρμερ. Ο απερχόμενος πρωθυπουργός αναμένεται να μεταβεί στο Παλάτι του Μπάκιγχαμ και να υποβάλει την παραίτησή του στον βασιλιά Κάρολο Γ΄.

Η συνάντηση αποτελεί απαραίτητο τμήμα της βρετανικής συνταγματικής διαδικασίας. Ο Στάρμερ θα ενημερώσει επίσημα τον μονάρχη ότι αποχωρεί και ότι ο νέος αρχηγός του κόμματός του διαθέτει την υποστήριξη της πλειοψηφίας στη Βουλή των Κοινοτήτων.

Ο Κάρολος Γ΄ έχει ήδη συμμετάσχει σε αρκετές πρωθυπουργικές μεταβάσεις από την άνοδό του στον θρόνο. Παρέλαβε την παραίτηση της Λιζ Τρας, διόρισε τον Ρίσι Σούνακ, αποδέχθηκε αργότερα τη δική του αποχώρηση και κάλεσε τον Κιρ Στάρμερ να σχηματίσει κυβέρνηση μετά τη νίκη των Εργατικών το 2024.

Βήμα τρίτο: Η πρόσκληση προς τον Μπέρναμ. Μετά την αναχώρηση του Στάρμερ, ο Άντι Μπέρναμ θα φτάσει στο Παλάτι, όπου ο βασιλιάς θα του ζητήσει να σχηματίσει νέα κυβέρνηση.

Η συνάντηση αυτή περιγράφεται παραδοσιακά με τον όρο «kissing hands». Η ονομασία παραπέμπει σε παλαιότερες εποχές, όταν ο νέος πρωθυπουργός εξέφραζε την πίστη του στο Στέμμα φιλώντας το χέρι του μονάρχη. Στη σύγχρονη διαδικασία δεν πραγματοποιείται κυριολεκτικό χειροφίλημα. Η σύντομη ακρόαση ολοκληρώνεται με χειραψία και την αποδοχή της εντολής.

Η άφιξη στη Ντάουνινγκ Στριτ και οι πρώτες αποφάσεις

Βήμα τέταρτο: Η πρώτη εμφάνιση ως πρωθυπουργός. Μετά το Παλάτι, ο Άντι Μπέρναμ θα κατευθυνθεί στην Ντάουνινγκ Στριτ. Εκεί αναμένεται να πραγματοποιήσει την πρώτη δημόσια δήλωσή του ως πρωθυπουργός, πριν περάσει την πόρτα του αριθμού 10.

Η εικόνα του νέου ηγέτη μπροστά στο πρωθυπουργικό γραφείο αποτελεί σταθερό μέρος κάθε αλλαγής εξουσίας στη Βρετανία. Στην πρώτη του ομιλία θα επιχειρήσει να ορίσει το πολιτικό στίγμα της κυβέρνησής του, να παρουσιάσει τις άμεσες προτεραιότητες και να στείλει μήνυμα ενότητας προς το Εργατικό Κόμμα και τη χώρα.

Βήμα πέμπτο: Ο σχηματισμός της κυβέρνησης. Η ουσιαστική εργασία θα αρχίσει αμέσως μετά την είσοδό του στην Ντάουνινγκ Στριτ. Ο νέος πρωθυπουργός θα ξεκινήσει τις συναντήσεις για τον διορισμό των βασικών μελών του υπουργικού συμβουλίου, με τις σημαντικότερες θέσεις να ανακοινώνονται συνήθως μέσα στις πρώτες ώρες.

Ο Μπέρναμ αναμένεται να διατηρήσει βασικούς άξονες του κυβερνητικού προγράμματος των Εργατικών, επιχειρώντας παράλληλα να εισαγάγει τη δική του πολιτική ταυτότητα. Έχει δεσμευτεί για βελτίωση του βιοτικού επιπέδου, αντιμετώπιση των περιφερειακών ανισοτήτων και μεταφορά περισσότερων εξουσιών από το Λονδίνο στις πόλεις και στις περιφέρειες.

Κεντρικό μέρος του σχεδιασμού του αποτελεί η μεγαλύτερη αποκέντρωση του κράτους. Έχει προαναγγείλει ακόμη και τη δημιουργία βόρειου παραρτήματος του πρωθυπουργικού γραφείου στο Μάντσεστερ, επιδιώκοντας να σηματοδοτήσει ότι η νέα κυβέρνηση δεν θα λειτουργεί αποκλειστικά γύρω από το πολιτικό και οικονομικό κέντρο του Λονδίνου.

Ο νέος πρωθυπουργός θα βρεθεί αντιμέτωπος με σοβαρές προκλήσεις. Η βρετανική οικονομία παραμένει υπό πίεση, οι δημόσιες υπηρεσίες αντιμετωπίζουν σημαντικές ελλείψεις, το κόστος ζωής επιβαρύνει τα νοικοκυριά και το Reform UK του Νάιτζελ Φάρατζ διεκδικεί όλο και μεγαλύτερο τμήμα της κοινωνικής δυσαρέσκειας.

Η άνοδος του Μπέρναμ ολοκληρώνει μια εντυπωσιακή πολιτική επιστροφή. Αφού εγκατέλειψε το Γουέστμινστερ για να αναλάβει τη δημαρχία του Μείζονος Μάντσεστερ, επιστρέφει σχεδόν μία δεκαετία αργότερα για να αναλάβει την ηγεσία της χώρας.

Η διαδικασία έως τη Δευτέρα θα είναι κυρίως θεσμική και τελετουργική. Από τη στιγμή που θα κλείσει πίσω του η πόρτα της Ντάουνινγκ Στριτ, ο Άντι Μπέρναμ θα πρέπει να αποδείξει ότι μπορεί να μετατρέψει την ευρεία κομματική υποστήριξη σε αποτελεσματική διακυβέρνηση και να ανακόψει τη νέα περίοδο πολιτικής αστάθειας στη Βρετανία.