Σε εξαιρετικά κρίσιμη καμπή εισέρχονται οι επαφές για τη διατήρηση της ανακωχής ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν, καθώς ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ Τζέι Ντι Βανς ετοιμάζεται για τις επαφές του Σαββάτου στο ξενοδοχείο Serena του Ισλαμαμπάντ με τον επικεφαλής της ιρανικής αποστολής, Μοχαμάντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ. Το διεθνές ενδιαφέρον είναι έντονο, με τις συνομιλίες να αντιμετωπίζονται ως σημείο καμπής για την πορεία της κρίσης στη Μέση Ανατολή.
Το κλίμα αποτυπώθηκε και από την τοποθέτηση του πρωθυπουργού του Πακιστάν, Σεχμπάζ Σαρίφ, ο οποίος περιέγραψε τη συγκεκριμένη διπλωματική διαδικασία ως στιγμή «νίκης ή καταστροφής». Την ίδια στιγμή, η Παγκόσμια Τράπεζα εκπέμπει σήμα ανησυχίας, προειδοποιώντας ότι ενδεχόμενη επιστροφή σε γενικευμένο πόλεμο θα είχε άμεσες επιπτώσεις στην παγκόσμια οικονομία, με επιβράδυνση της ανάπτυξης και νέα ώθηση στον πληθωρισμό, ο οποίος ήδη ενισχύθηκε τον Μάρτιο από τις πιέσεις στην ενέργεια.
Το λιβανέζικο μέτωπο βαραίνει τις διαπραγματεύσεις
Η βασικότερη πηγή έντασης παραμένει η συνέχιση των ισραηλινών επιχειρήσεων στον Λίβανο. Η Τεχεράνη εκτιμά ότι τα πλήγματα του Ισραήλ κατά της Χεζμπολάχ συνιστούν ευθεία υπονόμευση της συμφωνίας, θεωρώντας ότι η κατάπαυση του πυρός όφειλε να καλύπτει και το λιβανέζικο μέτωπο. Η ανάγνωση αυτή ενισχύει την ήδη βαριά ατμόσφαιρα δυσπιστίας που συνοδεύει τις επαφές.
Από την πλευρά του, ο Μπενιαμίν Νετανιάχου έχει διαμηνύσει ότι οι επιχειρήσεις κατά της Χεζμπολάχ θα συνεχιστούν «με όλη τη δύναμη» του Ισραήλ, παρά τις παρεμβάσεις και τις πιέσεις που ασκούνται τόσο από τον Λευκό Οίκο όσο και από το Παρίσι. Η στάση αυτή ενισχύει τις επιφυλάξεις της ιρανικής ηγεσίας, με τον Γκαλιμπάφ να συνοψίζει το κλίμα κατά την άφιξή του, δηλώνοντας ότι υπάρχει καλή πρόθεση, χωρίς όμως να υπάρχει εμπιστοσύνη.
Η αβεβαιότητα αυτή αντανακλάται και στο ερώτημα αν η ιρανική αντιπροσωπεία θα προχωρήσει πράγματι σε πλήρεις διαπραγματεύσεις. Η Τεχεράνη έχει καταστήσει σαφές ότι θέτει ως προϋπόθεση τον τερματισμό των διαρκώς κλιμακούμενων ισραηλινών επιχειρήσεων στον Λίβανο. Μέχρι στιγμής, η ισραηλινή κυβέρνηση δεν μεταβάλλει τη γραμμή της και συνεχίζει τις επιθέσεις.
Ορμούζ, νάρκες και πυρηνικό πρόγραμμα στο επίκεντρο
Στην κορυφή της ατζέντας βρίσκεται και το ζήτημα της πλήρους επαναλειτουργίας των Στενών του Ορμούζ, μιας θαλάσσιας διόδου με βαρύνουσα σημασία για την παγκόσμια αγορά ενέργειας. Η περιορισμένη διέλευση πλοίων κατά τις τελευταίες ημέρες έχει καταδείξει ότι η αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας απέχει ακόμη από το να θεωρείται εξασφαλισμένη.
Αμερικανοί αξιωματούχοι υποστηρίζουν ότι η ιρανική πλευρά αδυνατεί να επαναφέρει γρήγορα την ασφαλή κυκλοφορία πλοίων, επειδή δεν έχει πλήρη εικόνα για όλες τις νάρκες που είχαν ποντιστεί πρόχειρα τον προηγούμενο μήνα. Από την πλευρά του, ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν Αμπάς Αραγτσί αναφέρεται σε «τεχνικούς περιορισμούς», οι οποίοι παραπέμπουν στην ανεπάρκεια άμεσης αποναρκοθέτησης. Αυτό ακριβώς το σημείο περιπλέκει και την αμερικανική απαίτηση για άμεσο και ασφαλές άνοιγμα του περάσματος.
Στο τραπέζι των συνομιλιών αναμένεται να τεθούν επίσης το μέλλον του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος, το εύρος του εμπλουτισμού ουρανίου, η πορεία του βαλλιστικού προγράμματος της Ισλαμικής Δημοκρατίας, οι διεθνείς κυρώσεις, το ζήτημα των δεσμευμένων ιρανικών πόρων, καθώς και οι απαιτήσεις της Τεχεράνης για επανορθώσεις μετά τον πόλεμο. Πρόκειται για φακέλους με μεγάλες αποστάσεις ανάμεσα στις δύο πλευρές, χωρίς να διαφαίνεται ακόμη κοινός τόπος.
Πίεση από τρίτους και παρέμβαση Γκουτέρες
Η Κίνα, η οποία εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό από τη σταθερή ροή ενέργειας από τον Κόλπο, φέρεται να ασκεί παρασκηνιακή πίεση στην Τεχεράνη ώστε να μην αποχωρήσει από τη διαδικασία των επαφών. Στην Ουάσιγκτον, ο Ντόναλντ Τραμπ εκπέμπει μήνυμα ισχύος, υποστηρίζοντας ότι δεν απαιτείται εναλλακτικό σχέδιο, καθώς η στρατιωτική δυνατότητα του Ιράν έχει δεχθεί ισχυρό πλήγμα. Η εικόνα, πάντως, παραμένει πιο σύνθετη, καθώς η κατάρριψη αμερικανικού μαχητικού από ιρανικές δυνάμεις υπενθυμίζει ότι η Τεχεράνη εξακολουθεί να διαθέτει περιθώρια στρατιωτικής ανταπόδοσης.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η αποστολή του Βανς αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα. Η επιτυχία των επαφών θα μετρηθεί σε μεγάλο βαθμό από το αν θα μπορέσει να εξασφαλιστεί παράταση της εκεχειρίας πέρα από το αρχικό όριο των δύο εβδομάδων και να διαμορφωθεί ένα στοιχειώδες πλαίσιο συνέχειας για τις συνομιλίες.
Λίγο πριν από την έναρξη των διαβουλεύσεων, ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες κάλεσε τις δύο πλευρές να αξιοποιήσουν την ευκαιρία και να κινηθούν με καλή πίστη προς μια σταθερή συμφωνία. Σύμφωνα με όσα μετέφερε ο εκπρόσωπός του Στεφάν Ντουζαρίκ από τη Νέα Υόρκη, ο επικεφαλής του Οργανισμού θεωρεί ότι οι επαφές πρέπει να οδηγήσουν σε μια συνολική και διαρκή διευθέτηση, ικανή να περιορίσει τις εντάσεις και να αποτρέψει νέα επιστροφή στις εχθροπραξίες.
Παρά τις δημόσιες εκκλήσεις και τη διεθνή κινητικότητα, η εικόνα παραμένει εύθραυστη. Οι συνομιλίες στο Ισλαμαμπάντ διεξάγονται υπό το βάρος ανοικτών πολεμικών μετώπων, αλληλοσυγκρουόμενων απαιτήσεων και βαθιάς πολιτικής καχυποψίας. Το αν θα αποτελέσουν την αρχή μιας πραγματικής αποκλιμάκωσης ή ένα ακόμη επεισόδιο προσωρινής αναστολής της σύγκρουσης θα κριθεί από τις δεσμεύσεις που θα είναι διατεθειμένες να αναλάβουν οι δύο πλευρές στα πιο δύσκολα ζητήματα της ατζέντας.
