Η «Ελπίδα για τη Δημοκρατία» ανάμεσα στην πολιτική διακήρυξη, το θέαμα και τις «βολικές σιωπές»

Η παρουσίαση της «Ελπίδας για τη Δημοκρατία» από τη Μαρία Καρυστιανού στη Θεσσαλονίκη είχε όλα τα στοιχεία μιας πολιτικής πρεμιέρας που ήθελε να εμφανιστεί ως κοινωνικό γεγονός. Σκηνικό υψηλής συναισθηματικής φόρτισης, αναφορές στα Τέμπη, επίκληση της Δικαιοσύνης, καταγγελία της διαφθοράς, πατριωτική ρητορική, αντικαθεστωτικός τόνος και μια διάχυτη προσπάθεια να παρουσιαστεί το νέο σχήμα όχι ως ένα ακόμη κόμμα, αλλά ως η πολιτική συμπύκνωση μιας κοινωνικής αγανάκτησης. Η εκδήλωση έγινε στο «Ολύμπιον» της Θεσσαλονίκης και παρουσιάστηκε ως αφετηρία ενός φορέα που φιλοδοξεί να μπει δυναμικά στο πολιτικό σκηνικό.

Στον πυρήνα της διακήρυξης βρίσκεται η υπόσχεση κάθαρσης. Η «μηδενική ανοχή στη διαφθορά», η αποκατάσταση των θεσμών, η ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης, η διάκριση των εξουσιών και η λογοδοσία παρουσιάζονται ως βασικοί πυλώνες. Το πολιτικό μήνυμα είναι σαφές: το νέο σχήμα θέλει να πατήσει πάνω στην οργή για το κράτος που δεν λειτουργεί, για τις συγκάλυψεις, για τα προνόμια, για την ατιμωρησία. Η διακήρυξη μιλά για ισονομία «χωρίς αστερίσκους ή εξαιρέσεις» και για παύση του ορισμού της ηγεσίας της Δικαιοσύνης από την εκτελεστική εξουσία.

Το δεύτερο μεγάλο πεδίο είναι το κοινωνικό κράτος. Η Καρυστιανού έδωσε έμφαση στο δημογραφικό, στη στήριξη της οικογένειας, των νέων και των ευάλωτων ομάδων. Η οικογένεια χαρακτηρίζεται «πυρήνας και θεμέλιο της κοινωνίας», ενώ προτείνεται ειδικός φορέας για το δημογραφικό, την οικογένεια και τους νέους. Παράλληλα, γίνεται αναφορά στην ανασυγκρότηση της δημόσιας Παιδείας, στην ενίσχυση της ειδικής αγωγής, στη στήριξη των ηλικιωμένων, των ανθρώπων με αναπηρία και των συνταξιούχων.

Στην οικονομία, το πρόγραμμα κινείται σε γνώριμο αντισυστημικό λεξιλόγιο. Έλεγχος δημοσίων συμβάσεων, ευρωπαϊκών κονδυλίων, τραπεζών, funds και servicers. Προστασία πρώτης κατοικίας, φορολόγηση τραπεζών, καταπολέμηση καρτέλ, ενίσχυση μικρομεσαίων επιχειρήσεων, παραγωγική και βιομηχανική ανασυγκρότηση. Είναι ένα πακέτο που επιχειρεί να μιλήσει ταυτόχρονα στον δανειολήπτη, στον μικρομεσαίο, στον αγρότη, στον εργαζόμενο, στον νέο που φεύγει στο εξωτερικό και στον πολίτη που αισθάνεται οικονομικά εγκλωβισμένος.

Το πρόβλημα, όμως, δεν βρίσκεται στο ότι η διακήρυξη αγγίζει πολλά θέματα. Βρίσκεται στο ότι τα αγγίζει σχεδόν όλα με τον ίδιο γενικόλογο τρόπο. Όλα εμφανίζονται ως επιθυμητά, αυτονόητα και ηθικά φορτισμένα. Κανείς δεν διαφωνεί με τη Δικαιοσύνη, τη διαφάνεια, την αξιοκρατία, την προστασία των αδυνάμων, τη στήριξη της οικογένειας, την Παιδεία, την Υγεία και την παραγωγική ανασυγκρότηση. Το ερώτημα είναι ποιο πολιτικό κόστος αναλαμβάνεις, με ποιους συγκρούεσαι, ποιες προτεραιότητες θέτεις και ποιες γραμμές χαράζεις.

Εδώ αναδεικνύεται και η πιο χαρακτηριστική αδυναμία της παρουσίασης. Ενώ το κείμενο αφιερώνει συγκεκριμένη αναφορά στη φιλοζωία, στα καταφύγια, στους ειδικούς κωδικούς χρηματοδότησης στην τοπική αυτοδιοίκηση, στις φιλοζωικές οργανώσεις και στους εθελοντές, δεν υπάρχει αντίστοιχη σαφής τοποθέτηση για ένα μείζον θεσμικό και κοινωνικό ζήτημα της εποχής: την υιοθεσία ανηλίκων από έγγαμα ομόφυλα ζευγάρια και τη συνολική μεταβολή του πλαισίου οικογένειας και γονεϊκότητας. Η διακήρυξη πράγματι αναφέρει ότι «μια κοινωνία που σέβεται τα ζώα και τον φυσικό πλούτο, σέβεται τον άνθρωπο». Πολύ σωστά. Αλλά όταν ένα πολιτικό κίνημα μιλά για οικογένεια, δημογραφικό και νέους, δεν μπορεί να αφήνει στο περιθώριο το θέμα της τεκνοθεσίας και της νομικής αναγνώρισης νέων μορφών γονεϊκότητας.

Η σιωπή αυτή είναι πολιτική επιλογή. Δεν πρόκειται για λεπτομέρεια. Με τον ν. 5089/2024 και την απόφαση 392/2026 της Ολομέλειας του Συμβουλίου της Επικρατείας, το δικαίωμα πολιτικού γάμου και υιοθεσίας από έγγαμα ομόφυλα ζευγάρια κρίθηκε συνταγματικά ανεκτό, με το ΣτΕ να θεωρεί ότι οι σχετικές ρυθμίσεις δεν προσβάλλουν την προστασία του γάμου, της οικογένειας, της μητρότητας και της παιδικής ηλικίας. Αυτό σημαίνει ότι το ζήτημα δεν βρίσκεται πια μόνο στο επίπεδο μιας ιδεολογικής αντιπαράθεσης. Έχει περάσει στο πεδίο της έννομης τάξης, της κοινωνικής εφαρμογής και της πολιτικής ευθύνης.

Άρα, όταν ένα κόμμα δηλώνει ότι θέλει να υπερασπιστεί την οικογένεια ως θεμέλιο της κοινωνίας, οφείλει να διευκρινίσει τι ακριβώς εννοεί. Μιλά για οικονομική στήριξη της οικογένειας; Για δημογραφικά κίνητρα; Για προστασία μητρότητας; Για παραδοσιακή ανθρωπολογική αντίληψη περί πατρότητας και μητρότητας; Για αποδοχή του νέου νομικού πλαισίου; Για επανεξέτασή του; Για αυστηρότερες εγγυήσεις στην υιοθεσία; Για πλήρη σιωπή ώστε να μη δυσαρεστηθεί κανένα ακροατήριο;

Αυτό είναι το κενό της «Ελπίδας για τη Δημοκρατία». Θέλει να χωρέσει τα πάντα, χωρίς να πληρώσει το κόστος μιας καθαρής θέσης στα δύσκολα. Καταγγέλλει το σύστημα, αλλά αποφεύγει να συγκρουστεί με τα σύγχρονα ιδεολογικά ζητήματα που διαμορφώνουν την κοινωνία. Μιλά για οικογένεια, αλλά δεν ακουμπά την πιο κρίσιμη θεσμική αναδιαμόρφωση της έννοιας της οικογένειας. Μιλά για παιδιά, αλλά δεν αναλύει τι σημαίνει βέλτιστο συμφέρον του παιδιού μέσα σε ένα πλαίσιο που ήδη άλλαξε νομικά και κοινωνικά.

Η φιλοζωία, φυσικά, είναι σοβαρό ζήτημα πολιτισμού. Η προστασία των ζώων και η στήριξη των καταφυγίων δεν είναι ασήμαντη υπόθεση. Όμως η πολιτική ιεράρχηση έχει σημασία. Όταν ένα κόμμα βρίσκει χώρο για ειδικούς κωδικούς χρηματοδότησης υπέρ των φιλοζωικών δομών, αλλά δεν βρίσκει χώρο για καθαρή θέση πάνω στη γονεϊκότητα, την υιοθεσία και την ανατροφή παιδιών στο νέο νομικό περιβάλλον, τότε η εικόνα γίνεται προβληματική. Δείχνει περισσότερο προσοχή στο επικοινωνιακά ασφαλές και λιγότερη διάθεση για σύγκρουση με το ουσιώδες.

Η παρουσίαση της Καρυστιανού είχε συναίσθημα, σκηνική δύναμη και πολιτικό θυμό. Είχε, επίσης, έναν κατάλογο θέσεων που απλώθηκε από τη Δικαιοσύνη μέχρι τις τράπεζες, από τα καρτέλ μέχρι την ύπαιθρο, από την Παιδεία μέχρι τον πολιτισμό και από το περιβάλλον μέχρι την εθνική κυριαρχία. Αυτό που δεν είχε ήταν η σκληρή, συγκεκριμένη και καθαρή πολιτική απάντηση στα ζητήματα που χωρίζουν πραγματικά την κοινωνία. Και εκεί ακριβώς θα κριθεί αν η «Ελπίδα για τη Δημοκρατία» είναι πολιτικό σχέδιο ή μια καλοφωτισμένη παράσταση αγανάκτησης με προσεκτικά επιλεγμένες σιωπές.