Αλλάζουν οι χρονιές, όχι όμως και το ύφος της κυβέρνησης Μητσοτάκη, που εξακολουθεί να λειτουργεί με τα χαρακτηριστικά ενός συμπαγούς μηχανισμού ελέγχου, αποφασισμένου να διευρύνει την ισχύ του ακόμη και σε θεσμούς που οφείλουν να παραμένουν ανεξάρτητοι. Οι πρόσφατες παρεμβάσεις του προέδρου της Βουλής, Νικήτα Κακλαμάνη, δεν είναι τυχαίες· αποτελούν έναν ακόμη κρίκο στην αλυσίδα μιας σταθερής επιδίωξης: να μετατραπεί ο έλεγχος σε δόγμα διακυβέρνησης. Η πρόταση να εκλέγονται οι επικεφαλής των ανεξάρτητων Αρχών με απλή πλειοψηφία, δηλαδή με την άνεση της εκάστοτε κυβέρνησης, συνιστά απροκάλυπτη προσπάθεια χειραγώγησης θεσμών που υπάρχουν ακριβώς για να περιορίζουν την εκτελεστική εξουσία και όχι να υπάγονται σε αυτήν.
Την ίδια στιγμή, ο «κόφτης» στις ζωντανές μεταδόσεις των εξεταστικών επιτροπών εμφανίζεται ως τεχνική ρύθμιση, ενώ είναι σαφές ότι στοχεύει στη μείωση της δημόσιας ορατότητας. Οι εικόνες που εκθέτουν πρόσωπα του μηχανισμού εξουσίας γίνονται ενοχλητικές για το καθεστώς και οι επιτροπές ουσιαστικά αποσύρονται από το βλέμμα της κοινής γνώμης. Η αλήθεια που αναδύεται μέσα από τις ζωντανές μεταδόσεις δεν μπορεί να συμπιεστεί σε σύντομα αποσπάσματα ή σε ρεπορτάζ όπου η «επιμέλεια» επιτρέπει την αποστείρωση της πραγματικότητας. Η κυβέρνηση επιδιώκει το ασφαλές περιβάλλον των ελεγχόμενων συντακτών, μακριά από το αυθόρμητο και το ανεξέλεγκτο της δημόσιας θέασης.
Η επίθεση στις ανεξάρτητες Αρχές δεν είναι μεμονωμένο επεισόδιο. Προστίθεται στον έλεγχο των μέσων ενημέρωσης, στις παρεμβάσεις στη Δικαιοσύνη και στη διαχείριση της οικονομίας. Η χώρα διολισθαίνει σε ένα μοντέλο όπου η συγκέντρωση εξουσίας δεν είναι παρεκτροπή, αλλά σταθερή λειτουργία. Η θεσμική αυτοσυγκράτηση δεν υφίσταται και η Ελλάδα κινδυνεύει να μετατραπεί σε διακοσμητική δημοκρατία, όπου τα σχήματα παραμένουν, ενώ το περιεχόμενο αλλοιώνεται.
Η κατάσταση αυτή δεν είναι αποκομμένη από τη διαχρονική πραγματικότητα της ανθρώπινης ιστορίας. Οι ισχυροί λειτουργούσαν ανέκαθεν ανεξέλεγκτα, αξιοποιώντας ιδεολογίες και αφηγήματα ως μηχανισμούς πειθάρχησης των κοινωνιών. Η επικράτηση των φαύλων έναντι των ενάρετων είναι επαναλαμβανόμενο μοτίβο. Η ιστορία βρίθει παραδειγμάτων όπου η δικαιοσύνη λειτούργησε ως σύντομη ανάπαυλα πριν επιστρέψουν οι δυνάστες που γνωρίζουν καλά τη δύναμη της ματαιοδοξίας και των ψευδαισθήσεων. Οι λαοί καθησυχάζονται με υποσχέσεις ευημερίας, ενώ οι εξουσίες συνεχίζουν να αναπαράγονται, μοιράζοντας συμβολικά ανταλλάγματα για να διατηρείται η ψευδαίσθηση σταθερότητας.
Αντιμέτωπη με αυτή τη σταθερή ιστορική επανάληψη, η κοινωνία αναζητά τους λίγους που μπορούν να λειτουργήσουν ως αντίβαρο. Όσοι διατηρούν ηθικό σθένος καλούνται να διαμορφώσουν μια νέα παιδεία, ικανή να ανακόψει τη ροπή προς την εκμετάλλευση του αδύναμου και να επαναφέρει την αυτονόητη αρχή ότι η δύναμη δεν δίνει δικαίωμα επιβολής. Η διδασκαλία του Χριστού, του Σωκράτη και άλλων μορφών της ανθρώπινης ιστορίας επανέρχεται ως μόνιμη υπενθύμιση αυτού του κανόνα, που όμως παραμένει συχνά αδρανής στην εφαρμογή του.
Στο πεδίο της διεθνούς πολιτικής, τα γεγονότα στη Βενεζουέλα αποτελούν μια ακόμη επιβεβαίωση. Η απομάκρυνση του Μαδούρο έλυσε ένα αυταρχικό καθεστώς, όμως η προοπτική για τον λαό της χώρας δεν διαφαίνεται αυτόματα φωτεινότερη. Η εκμετάλλευση απλώς αλλάζει μορφή και το βάρος συνεχίζει να μεταφέρεται στους ίδιους ανθρώπους που υπέστησαν τις προηγούμενες δεκαετίες ασφυκτικές συνθήκες διακυβέρνησης. Ο Βολιβάρ αναζητείται ακόμη.
Αυτή η ανάγκη για ηγεσία που υπηρετεί την ελευθερία και όχι την εξουσία επανέρχεται και στην ελληνική πραγματικότητα. Η χώρα δείχνει να αναζητά πρόσωπα ικανά να αντιμετωπίσουν την αυθαιρεσία, να αποκαταστήσουν τη νομιμότητα και να επαναφέρουν την αξιοπρέπεια στον δημόσιο βίο. Η συζήτηση περί πατριωτικής αφύπνισης δεν προκύπτει εν κενώ· είναι απόρροια μιας κοινωνίας που αισθάνεται ολοένα και περισσότερο εγκλωβισμένη σε ένα περιβάλλον χωρίς ουσιαστικούς θεσμικούς ανασχετικούς μηχανισμούς.
Η Ελλάδα έχει συχνά στηριχθεί στην απρόβλεπτη παρέμβαση της ιστορίας για να αποφύγει τα χειρότερα. Η ανάγκη για ανατροπή της παρακμιακής πορείας είναι σήμερα εμφανής. Το αν θα υπάρξει εκείνος που θα ενσαρκώσει μια πραγματική ανανέωση, παραμένει ανοιχτό ερώτημα σε μια εποχή όπου οι απαιτήσεις της κοινωνίας συναντούν τα όρια ενός πολιτικού συστήματος που έχει απομακρυνθεί από τις αρχές της δημοκρατίας που το θεμελίωσαν.
