Η συζήτηση για την επιστολική ψήφο των αποδήμων Ελλήνων εισέρχεται σε κρίσιμη φάση, καθώς το σχέδιο νόμου του Υπουργείου Εσωτερικών έχει ήδη κατατεθεί στη Βουλή και απαιτεί, για να αποτελέσει νόμο του κράτους, αυξημένη πλειοψηφία διακοσίων και πλέον θετικών ψήφων από την Ολομέλεια του Ελληνικού Κοινοβουλίου. Πρόκειται για μία θεσμική επιλογή με βαρύνουσα συνταγματική σημασία, η οποία αγγίζει τον πυρήνα της εκλογικής ισότητας, της αντιπροσωπευτικότητας και της σχέσης του εθνικού κέντρου με τον παγκόσμιο Ελληνισμό.
Στον δημόσιο διάλογο κυριαρχούν δύο βασικά σημεία του νομοσχεδίου: η καθιέρωση της επιστολικής ψήφου για τους εκτός Ελλάδος εκλογείς στις βουλευτικές εκλογές και η δημιουργία διακριτής τριεδρικής εκλογικής περιφέρειας «Απόδημου Ελληνισμού». Η κυβερνητική πλειοψηφία αναζητεί ευρύτερες συναινέσεις, σε ένα περιβάλλον όπου η συνταγματική διάσταση της ρύθμισης καθιστά αναγκαία την ευρύτερη πολιτική συμφωνία.
Η θέση της ΝΙΚΗΣ, όπως διατυπώθηκε επισήμως από τον βουλευτή Α΄ Ανατολικής Αττικής και Ειδικό Αγορητή του Κινήματος, Αναστάσιος Οικονομόπουλος, στην αρμόδια Επιτροπή της Βουλής, εδράζεται σε σαφείς αρχές: ενίσχυση του δικαιώματος ψήφου των αποδήμων, διασφάλιση της μυστικότητας και της ισότητας της ψήφου, απόλυτη διαφάνεια στη διαδικασία και αυστηρή προσήλωση στο Σύνταγμα.
Η ΝΙΚΗ πιστεύει στο διευρυμένο δικαίωμα συμμετοχής των αποδήμων Ελλήνων στις εθνικές εκλογές. Στο πλαίσιο αυτό υπερψήφισε το 2023 τον νόμο 5044/2023, με τον οποίο ήρθησαν δυσανάλογοι περιορισμοί που είχαν εισαχθεί με προηγούμενη νομοθεσία, επιτρέποντας σε περισσότερους Έλληνες του εξωτερικού να ασκήσουν το εκλογικό τους δικαίωμα. Η πολιτική αυτή επιλογή εντάσσεται σε μία ευρύτερη θεώρηση που αναγνωρίζει τον απόδημο Ελληνισμό ως οργανικό τμήμα του Έθνους.
Ως προς τον τρόπο άσκησης του εκλογικού δικαιώματος, η ΝΙΚΗ υποστηρίζει κάθε διευκόλυνση που εξασφαλίζει απλότητα και διαφάνεια. Προκρίνει τη διεξαγωγή της ψηφοφορίας την Κυριακή, ημέρα που ανταποκρίνεται στις εκλογικές παραδόσεις της χώρας και διευκολύνει τη συμμετοχή. Υποστηρίζει τη δια ζώσης προσέλευση σε εκλογικά τμήματα ανά την υφήλιο, με στόχο τη διασφάλιση της μυστικότητας της ψήφου και την αποτροπή φαινομένων που θα μπορούσαν να αλλοιώσουν τη γνησιότητα της εκλογικής βούλησης.
Στο ίδιο πνεύμα προτείνει τη μείωση του ελάχιστου αριθμού εκλογέων που απαιτείται για τη σύσταση εκλογικού τμήματος, ώστε να αποφεύγονται περιπτώσεις αναγκαστικής μετακίνησης εκλογέων σε άλλες χώρες ή ηπείρους. Η αξιοποίηση του διπλωματικού προσωπικού και ενδιαφερόμενων ομογενών για τη στελέχωση των εκλογικών τμημάτων μπορεί να περιορίσει σημαντικά το δημοσιονομικό κόστος και να ενισχύσει τη συμμετοχικότητα της ίδιας της Ομογένειας.
Η ΝΙΚΗ υποστηρίζει τη δημιουργία εκλογικής περιφέρειας αποδήμων για την ανάδειξη βουλευτών του Απόδημου Ελληνισμού, με διαδικασία που θα στηρίζεται στην επιτόπια καταμέτρηση των ψήφων και επανακαταμέτρηση στην Ελλάδα, με ταυτόχρονη μετάδοση των αποτελεσμάτων σε πραγματικό χρόνο, δημόσια ανάρτησή τους σε μη αναθεωρήσιμη και άμεσα μεταφορτώσιμη μορφή, καθώς και δημοσίευση ανά εκλογικό τμήμα. Η επιλογή της εταιρείας διαχείρισης των εκλογικών αποτελεσμάτων οφείλει να γίνεται μέσω ανοικτού διαγωνισμού, με αυξημένες απαιτήσεις δημοσιότητας και θεσμικού ελέγχου.
Η επιστολική ψήφος, κατά τη θέση της ΝΙΚΗΣ, μπορεί να προβλέπεται για περιπτώσεις πραγματικής αδυναμίας φυσικής προσέλευσης, όπως σοβαρά κινητικά προβλήματα ή νοσηλεία, ώστε να εξυπηρετεί συγκεκριμένες ανάγκες χωρίς να μεταβάλλει τον βασικό κορμό της εκλογικής διαδικασίας.
Ως προς το άρθρο 1 του νομοσχεδίου, η ΝΙΚΗ χαιρετίζει τον ορισμό εκλογικής περιφέρειας αποδήμων κατά εφαρμογή της παραγράφου 4 του άρθρου 54 του Συντάγματος. Εκφράζει, ωστόσο, σοβαρές επιφυλάξεις ως προς την πρόβλεψη προκαθορισμένου αριθμού τριών εδρών, ανεξάρτητου από τον νόμιμο πληθυσμό της περιφέρειας. Κατά την ανάλυση που παρουσιάστηκε στην Επιτροπή, η συνταγματική διάταξη επιτρέπει τον καθορισμό του αριθμού των εδρών με τον εκλογικό νόμο, υπό την προϋπόθεση ότι λαμβάνεται υπόψη ο πληθυσμιακός κανόνας που ισχύει για όλες τις εκλογικές περιφέρειες της Επικράτειας.
Η απόδοση τριών εδρών σε μία περιφέρεια με περίπου 26.000 εγγεγραμμένους εκλογείς, όταν στην ημεδαπή μία έδρα αντιστοιχεί κατά μέσο όρο σε περίπου 34.000 εκλογείς, δημιουργεί ζήτημα ισότητας της ψήφου και εγείρει προβληματισμούς ως προς τη συμβατότητα με το άρθρο 4 του Συντάγματος περί ισότητας των Ελλήνων ενώπιον του νόμου. Η ΝΙΚΗ εισηγείται την πληθυσμιακή αντιμετώπιση της περιφέρειας αποδήμων κατά τα ισχύοντα για όλες τις εκλογικές περιφέρειες, με αναλογική κατανομή εδρών και δυνατότητα μελλοντικής αύξησης, εφόσον αυξηθεί ο αριθμός των εγγεγραμμένων.
Προτείνεται η διερεύνηση της συνταγματικότητας του καθορισμού ανεξάρτητου αριθμού εδρών, καθώς και η εξέταση δυνατότητας διεύρυνσης της χρονικής ζώνης ψηφοφορίας την Κυριακή και περαιτέρω μείωσης του ελάχιστου αριθμού εκλογέων για τη σύσταση εκλογικού τμήματος, ενδεικτικά σε είκοσι.
Η ΝΙΚΗ τοποθετείται με υπευθυνότητα και θεσμική συνέπεια σε ένα ζήτημα που αφορά τη δημοκρατική συμμετοχή του παγκόσμιου Ελληνισμού. Στόχος της παραμένει η ενίσχυση της εθνικής ενότητας, η θωράκιση της εκλογικής διαδικασίας και η απολύτως ισότιμη στάθμιση κάθε ψήφου, όπου κι αν ασκείται, υπό το φως του Συντάγματος και της λαϊκής κυριαρχίας.
