Τραμπ κόβει τον διάλογο με το Ιράν – Το Ορμούζ κρατά τη Μέση Ανατολή στο κόκκινο

Σε βαθύ αδιέξοδο φαίνεται να έχουν οδηγηθεί οι διπλωματικές επαφές ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν, καθώς ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ ξεκαθάρισε ότι αυτή τη στιγμή δεν βρίσκεται σε εξέλιξη καμία συζήτηση με την Τεχεράνη και δεν έχει προγραμματιστεί νέα επαφή. Την ίδια ώρα, το Ιράν επιμένει ότι τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν κλειστά, διατηρώντας ενεργό ένα από τα πιο επικίνδυνα μέτωπα της κρίσης στη Μέση Ανατολή.

Η ένταση έχει υποχωρήσει σε σχέση με τις πρώτες εβδομάδες του πολέμου, όταν αμερικανικές και ισραηλινές δυνάμεις πραγματοποιούσαν συνεχείς αεροπορικές επιδρομές και το Ιράν απαντούσε με πυραυλικά πλήγματα. Ωστόσο, η περιοχή εξακολουθεί να βρίσκεται σε εξαιρετικά εύθραυστη ισορροπία, με τις διπλωματικές πρωτοβουλίες να συναντούν πλέον σοβαρά εμπόδια.

Ο Τραμπ βάζει φρένο στις συνομιλίες με την Τεχεράνη

Σε ανάρτησή του στο Truth Social, ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε ότι «δεν διεξάγονται αυτή τη στιγμή ούτε συζητήσεις ούτε συνομιλίες, ούτε προγραμματίζονται» με την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν.

Ο Αμερικανός πρόεδρος υποστήριξε παράλληλα ότι ο ναυτικός αποκλεισμός παραμένει σε πλήρη ισχύ και χαρακτήρισε την εφαρμογή του απολύτως αποτελεσματική. Επανέλαβε επίσης τη θέση ότι τα Στενά του Ορμούζ είναι ανοιχτά και λειτουργούν κανονικά, ισχυριζόμενος ότι οι θαλάσσιες νάρκες που είχαν τοποθετηθεί στην περιοχή έχουν απομακρυνθεί ή καταστραφεί.

Οι δηλώσεις του, ωστόσο, έρχονται σε αντίθεση με όσα είχε υποστηρίξει μόλις μία ημέρα νωρίτερα ο ειδικός απεσταλμένος του, Τζάρεντ Κούσνερ, ο οποίος είχε κάνει λόγο για «πολύ θετικές» συνομιλίες με την ιρανική πλευρά.

Σύμφωνα με πηγή που επικαλείται το Γαλλικό Πρακτορείο από την αμερικανική πλευρά, οι επαφές έχουν πλέον παγώσει, καθώς ο Τραμπ φέρεται να έδωσε οδηγία στην ομάδα του να μην προχωρήσει σε νέο γύρο συνομιλιών μέχρι η Τεχεράνη να αποδεχθεί τις βασικές αμερικανικές θέσεις.

Η ιρανική πλευρά, από την άλλη, εμφανίζεται επίσης αμετακίνητη. Ο επικεφαλής της ιρανικής διαπραγματευτικής ομάδας, Μοχαμάντ Μπαγέρ Γαλιμπάφ, επανέλαβε ότι τα Στενά του Ορμούζ δεν πρόκειται να ανοίξουν όσο η Ουάσινγκτον δεν εφαρμόζει τις δεσμεύσεις που, σύμφωνα με την Τεχεράνη, απορρέουν από το Μνημόνιο Κατανόησης του Ισλαμαμπάντ.

Ο Γαλιμπάφ κατηγόρησε τις Ηνωμένες Πολιτείες ότι επιχειρούν μέσω αυξημένης πίεσης να αποσπάσουν επιπλέον παραχωρήσεις από το Ιράν, οι οποίες, όπως υποστηρίζει, δεν περιλαμβάνονταν ποτέ στο πλαίσιο της συμφωνίας.

Μεταξύ των βασικών αιτημάτων της Τεχεράνης παραμένουν η άρση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού, η άμεση αποδέσμευση παγωμένων ιρανικών κεφαλαίων, η άρση του εμπάργκο στις εξαγωγές πετρελαίου και ο τερματισμός των στρατιωτικών επιχειρήσεων σε όλα τα μέτωπα.

Η συμφωνία του Ιουνίου προέβλεπε χρονικό περιθώριο 60 ημερών για τη διεξαγωγή διαπραγματεύσεων με στόχο τη γεφύρωση των διαφορών και την επίτευξη κατάπαυσης του πυρός. Η προθεσμία αυτή έληξε τη Δευτέρα, χωρίς να έχει επιτευχθεί ουσιαστική πρόοδος, ενώ πλέον η διαδικασία δείχνει να έχει εκτροχιαστεί πλήρως.

Το αδιέξοδο γίνεται ακόμη πιο επικίνδυνο καθώς οι δύο πλευρές εξακολουθούν να παρουσιάζουν εκ διαμέτρου αντίθετες εικόνες για το καθεστώς του Ορμούζ. Η Ουάσινγκτον υποστηρίζει ότι η θαλάσσια οδός λειτουργεί, ενώ η Τεχεράνη επιμένει ότι παραμένει κλειστή υπό τους δικούς της όρους ασφαλείας.

Ορμούζ, ΗΑΕ και οικονομικός πόλεμος στο επίκεντρο

Την ίδια στιγμή, η ένταση έχει αρχίσει να επεκτείνεται και στις σχέσεις του Ιράν με γειτονικά κράτη του Κόλπου.

Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα κατηγόρησαν την Τεχεράνη ότι εκτόξευσε δύο βαλλιστικούς πυραύλους προς την επικράτειά τους, οι οποίοι τελικά κατέπεσαν στη θάλασσα.

Το Αμπού Ντάμπι υποστήριξε ότι οι πύραυλοι είχαν στόχο τη διεθνή ναυσιπλοΐα και ανακοίνωσε, μετά το περιστατικό, την αναστολή μέχρι νεωτέρας των εμπορικών και χρηματοοικονομικών συναλλαγών με το Ιράν.

Η Τεχεράνη απέρριψε κατηγορηματικά τις συγκεκριμένες κατηγορίες και διέψευσε ότι πραγματοποίησε οποιαδήποτε πυραυλική επίθεση εναντίον των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων.

Παράλληλα, ο Ντόναλντ Τραμπ έχει υιοθετήσει ακόμη πιο επιθετική ρητορική για το Στενό του Ορμούζ. Σε πρόσφατη ανάρτησή του παρουσίασε χάρτη της στρατηγικής θαλάσσιας οδού με την ένδειξη «νέα περιοχή των ΗΠΑ», κίνηση που ενίσχυσε την εικόνα ότι η αμερικανική κυβέρνηση επιχειρεί να παρουσιάσει τον έλεγχο του περάσματος ως βασικό στρατηγικό της στόχο.

Παρά τους ισχυρισμούς της αμερικανικής πλευράς ότι η ναυσιπλοΐα έχει αποκατασταθεί, η κίνηση στα Στενά του Ορμούζ εξακολουθεί να βρίσκεται αισθητά κάτω από τα επίπεδα που καταγράφονταν πριν από την έναρξη του πολέμου.

Η ακριβής αποτύπωση της εμπορικής κίνησης παραμένει δύσκολη, καθώς ορισμένα πλοία φέρονται να απενεργοποιούν τους πομπούς εντοπισμού τους κατά τη διέλευση από την περιοχή, περιορίζοντας έτσι τη δυνατότητα ακριβούς παρακολούθησης της ναυσιπλοΐας.

Το Στενό του Ορμούζ αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους ενεργειακούς διαδρόμους στον κόσμο. Μέσω αυτού διέρχεται μεγάλο μέρος των διεθνών μεταφορών πετρελαίου και φυσικού αερίου, γεγονός που καθιστά κάθε παρατεταμένη διαταραχή εξαιρετικά επικίνδυνη για τις παγκόσμιες αγορές.

Η παρατεταμένη αβεβαιότητα έχει ήδη προκαλέσει έντονο προβληματισμό στις πετρελαιοπαραγωγές χώρες, στις ναυτιλιακές εταιρείες και στις κυβερνήσεις που εξαρτώνται από την απρόσκοπτη ροή ενεργειακών προϊόντων.

Μέσα σε αυτό το σκηνικό, το Ομάν εξακολουθεί να επιχειρεί να κρατήσει ζωντανό έναν δίαυλο συνεννόησης.

Η γεωγραφική θέση του Ομάν, ακριβώς απέναντι από το Ιράν και δίπλα στο στρατηγικό πέρασμα, του επιτρέπει να διαδραματίζει κεντρικό ρόλο στις προσπάθειες αποκλιμάκωσης και στη διαμόρφωση ενός νέου πλαισίου διαχείρισης της ναυσιπλοΐας.

Η Τεχεράνη και η Μουσκάτ φέρονται να συζητούν εδώ και εβδομάδες για το μελλοντικό καθεστώς λειτουργίας του Στενού του Ορμούζ.

Σύμφωνα με την ιρανική πλευρά, έχει ήδη υπάρξει συμφωνία σε συγκεκριμένες γεωγραφικές συντεταγμένες που θα πρέπει να ακολουθούν τα πλοία κατά την είσοδο και την έξοδό τους από τη θαλάσσια οδό.

Παράλληλα, η Τεχεράνη εξετάζει την επιβολή τελών για υπηρεσίες που θα παρέχονται στην περιοχή, πρόταση η οποία απορρίπτεται από τις Ηνωμένες Πολιτείες και τις πετρελαιοεξαγωγικές μοναρχίες του Κόλπου.

Το Κατάρ, το οποίο επίσης συμμετέχει στις προσπάθειες διαμεσολάβησης μεταξύ Ουάσινγκτον και Τεχεράνης, εκτιμά ότι μια συμφωνία ανάμεσα στο Ιράν και το Ομάν για το Ορμούζ θα μπορούσε να λειτουργήσει ως πρώτο βήμα για την επανέναρξη των συνομιλιών και τη σταδιακή αποκλιμάκωση του πολέμου.

Η αμερικανική κυβέρνηση, πάντως, φαίνεται να μεταφέρει πλέον το κέντρο βάρους από τη διπλωματία στην οικονομική πίεση.

Ο αποκλεισμός ιρανικών λιμανιών, η διατήρηση των περιορισμών στις εξαγωγές και η προετοιμασία νέου πακέτου κυρώσεων αποτελούν τα βασικά εργαλεία της Ουάσινγκτον, σε μια περίοδο κατά την οποία η επανέναρξη μεγάλης κλίμακας στρατιωτικών επιχειρήσεων εμφανίζεται πιο δύσκολη και πιο δαπανηρή.

Δημοσιεύματα αμερικανικών μέσων ενημέρωσης κάνουν λόγο για μειωμένα αποθέματα ορισμένων κατηγοριών όπλων ακριβείας και αντιαεροπορικών πυραύλων, στοιχείο που, εφόσον επιβεβαιώνεται, περιορίζει τα περιθώρια για μια νέα παρατεταμένη στρατιωτική εκστρατεία χωρίς σοβαρό κόστος για τις αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις.

Η εικόνα που διαμορφώνεται είναι αυτή ενός παρατεταμένου μπρα ντε φερ χωρίς σαφή έξοδο. Οι ΗΠΑ αυξάνουν την οικονομική πίεση, το Ιράν αρνείται να υποχωρήσει στα βασικά του αιτήματα, το Ορμούζ παραμένει σημείο ασφυκτικής στρατηγικής πίεσης και οι περιφερειακές δυνάμεις προσπαθούν να αποτρέψουν μια νέα γενικευμένη ανάφλεξη.

Το σημαντικότερο πρόβλημα είναι ότι η διπλωματική οδός, που μέχρι πριν από λίγες ημέρες παρουσιαζόταν ως η μοναδική ρεαλιστική έξοδος από την κρίση, εμφανίζεται πλέον παγωμένη. Και όσο οι συνομιλίες παραμένουν νεκρές, τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος ένα νέο στρατιωτικό επεισόδιο, μια λανθασμένη εκτίμηση ή μια σύγκρουση γύρω από το Ορμούζ να επαναφέρει τη Μέση Ανατολή σε πολύ πιο επικίνδυνη φάση.