Η χριστιανική κοινότητα στη Συρία αναμένει φριχτές διώξεις και τον αφανισμό της

Με την ανατροπή του καθεστώτος Άσαντ στη Συρία, οι συνθήκες για τους χριστιανούς στη χώρα άλλαξαν δραματικά, και με την επικράτηση των ακραίων ισλαμιστών και την ενίσχυση της τουρκικής επιρροής στην περιοχή, η χριστιανική κοινότητα βρέθηκε αντιμέτωπη με νέες απειλές και διωγμούς. Η Συρία, μια χώρα με μακρά ιστορία χριστιανικών πληθυσμών, και με το Πατριαρχείο Αντιοχείας να διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην περιοχή, είδε την πορεία της να αλλάζει με τρόπο καταλυτικό. Οι αλλαγές αυτές επηρεάζουν βαθιά τους χριστιανικούς πληθυσμούς, που βρίσκονται σε μια νέα, εξαιρετικά επικίνδυνη και αβέβαιη κατάσταση.

Η κατάσταση πριν την ανατροπή του Άσαντ

Πριν από την ανατροπή του Άσαντ, οι χριστιανοί στη Συρία, αν και μειονότητα, απολάμβαναν μια σχετική ελευθερία, χωρίς σοβαρές παρεμβάσεις στην καθημερινότητά τους. Το καθεστώς του Άσαντ, παρόλο που είχε επικριθεί διεθνώς για τις αυταρχικές του πρακτικές και τις παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, παρέχει στους χριστιανούς, όπως και σε άλλες μειονότητες, μια υποτυπώδη προστασία. Η ελληνορθόδοξη κοινότητα της Συρίας, που ανήκει στο Πατριαρχείο Αντιοχείας, είχε τη δυνατότητα να διατηρεί τη θρησκευτική και κοινωνική της δραστηριότητα χωρίς σημαντικούς περιορισμούς. Οι θρησκευτικές εορτές τελούνταν κανονικά, οι χριστιανικές εκκλησίες και οι ιερείς λειτουργούσαν χωρίς ιδιαίτερη καταπίεση, και η καθημερινότητα των πιστών κυλούσε σε γενικές γραμμές με την παρουσία της εκκλησίας ως βασικού πυλώνα της τοπικής κοινωνίας.

Το Πατριαρχείο Αντιοχείας, το οποίο υπάγεται στην Ελληνορθόδοξη Εκκλησία της Μεγάλης Θεουπόλεως Αντιοχείας και πάσης Ανατολής, αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους θρησκευτικούς θεσμούς στην περιοχή, όχι μόνο για τους Συρίους χριστιανούς, αλλά και για τους αραβόφωνους χριστιανούς της Μέσης Ανατολής. Η Σαλαμίνα, το Χαλέπι, η Δαμασκός και άλλες μεγάλες πόλεις της Συρίας ήταν γνωστές για την πολυπληθή χριστιανική παρουσία τους, η οποία είχε επιβιώσει για αιώνες υπό τον έλεγχο διάφορων κατακτητών. Ο Άσαντ, παρά τις αυταρχικές του πολιτικές, είχε καταφέρει να διατηρήσει μια ισχυρή εσωτερική συνοχή, στην οποία οι χριστιανοί, παρότι μειονότητα, βίωναν έναν είδος θρησκευτικής ανεκτικότητας.

Η πτώση του καθεστώτος Άσαντ και η αλλαγή στην κατάσταση

Η ανατροπή του καθεστώτος Άσαντ, μέσω του εμφυλίου πολέμου που ξέσπασε το 2011, επηρέασε δραματικά την ισορροπία της Συρίας και όλης της περιοχής. Η Ελλάδα, η οποία είχε ακολουθήσει μια εξωτερική πολιτική που επικροτούσε την «εκδημοκρατιστική» αλλαγή στη Συρία, υποστήριξε την αλλαγή του καθεστώτος, ενώ η Τουρκία, που είχε πιο άμεση στρατηγική εμπλοκή στην περιοχή, στήριξε ένοπλες ομάδες των αντιπάλων του Άσαντ, συμπεριλαμβανομένων ακραίων ισλαμιστών. Καθώς οι αντιμαχόμενες πλευρές στην Συρία κλιμάκωναν τις μάχες τους, η χώρα εισήλθε σε μια περίοδο χάους και ασταθούς εξουσίας.

Με την αλλαγή αυτή, η Τουρκία άρχισε να παίζει πρωταγωνιστικό ρόλο στην περιοχή, καθιστώντας τον εαυτό της βασικό παράγοντα στις εξελίξεις που ακολούθησαν. Ο Ερντογάν και η τουρκική ηγεσία, εκμεταλλευόμενοι το κενό εξουσίας στη Συρία, ενίσχυσαν τη στρατηγική τους επιρροή στην περιοχή, επιδιώκοντας να εγκαθιδρύσουν μια ζώνη επιρροής στο βόρειο τμήμα της χώρας και να ενισχύσουν τους δεσμούς τους με τους ισλαμιστές αντάρτες.

Η άνοδος των ακραίων ισλαμιστών

Η αποδυνάμωση του καθεστώτος Άσαντ άνοιξε το δρόμο για την άνοδο ακραίων ισλαμιστικών ομάδων, οι οποίες με την υποστήριξη της Τουρκίας και άλλων διεθνών παραγόντων, κατέλαβαν μεγάλες περιοχές της Συρίας και άρχισαν να επιβάλλουν τις δικές τους θρησκευτικές και κοινωνικές αξίες. Οι χριστιανοί, οι οποίοι είχαν συνυπάρξει ειρηνικά με μουσουλμάνους για αιώνες, βρέθηκαν ξαφνικά υπό την απειλή των ακραίων ισλαμιστών, οι οποίοι δεν αναγνώριζαν τα δικαιώματά τους ως θρησκευτική μειονότητα.

Η κατάσταση αυτή επηρεάστηκε περαιτέρω από την εισροή τρομοκρατικών ομάδων όπως το Ισλαμικό Κράτος (ISIS) και οι τζιχαντιστές, οι οποίοι, καταλαμβάνοντας περιοχές στη Συρία, εφάρμοσαν σφοδρούς διωγμούς κατά των χριστιανών και άλλων μειονοτήτων. Οι σφαγές, οι βιασμοί και οι εκτοπισμοί αποτέλεσαν καθημερινότητα για πολλούς χριστιανούς στη Συρία, οι οποίοι άρχισαν να εγκαταλείπουν τη χώρα σε μεγά numbers, αναζητώντας καταφύγιο σε άλλες χώρες της Μέσης Ανατολής ή στη Δύση.

Οι διπλωματικές αντιφάσεις και οι αντιφάσεις της Ευρώπης

Από τη στιγμή που η Τουρκία απέκτησε ισχυρότερο ρόλο στις εξελίξεις, η ευρωπαϊκή πολιτική απέναντι στη Συρία φαίνεται να έχει σημειώσει σοβαρές αντιφάσεις. Η Ευρώπη, ειδικά η ΕΕ, βρέθηκε πολλές φορές παγιδευμένη στις διαφωνίες της και την αδυναμία της να διαχειριστεί τις εξελίξεις. Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και η ευρωπαϊκή ηγεσία γενικότερα, έδειξαν να παρακολουθούν αμήχανα τις εξελίξεις στη Συρία, παραχωρώντας στην Τουρκία το ρόλο του ρυθμιστή και προσπαθώντας να κλείσουν συμφωνίες, όπως η συμφωνία για τους πρόσφυγες, χωρίς να έχουν καμία ουσιαστική στρατηγική για την προστασία των χριστιανικών κοινοτήτων ή για την αποκατάσταση της ειρήνης στη Συρία.

Η κατάσταση των χριστιανών και το μέλλον τους στη Συρία

Η κατάσταση των χριστιανών στη Συρία είναι τραγική και η μείωση του πληθυσμού τους είναι δραματική. Οι εκτιμήσεις δείχνουν ότι οι χριστιανοί στη Συρία έχουν μειωθεί από 1,75 εκατομμύριο το 2010 σε μόλις 450.000 το 2020. Αυτό αποτελεί μια θεαματική μείωση του πληθυσμού τους και είναι το αποτέλεσμα του κύματος βίας και των διωγμών που ακολούθησαν την αποσταθεροποίηση της χώρας. Παρά την έντονη πίεση και τις δυσκολίες, οι χριστιανοί της Συρίας εξακολουθούν να παλεύουν για την επιβίωσή τους, παρά την απουσία ενός ισχυρού και οργανωμένου μηχανισμού υποστήριξης από την Δύση ή την περιοχή.

Η παρουσία των χριστιανών στη Συρία, και ειδικότερα στη Δαμασκό και το Χαλέπι, βρίσκεται πλέον υπό διαρκή απειλή. Οι εκκλησίες και τα θρησκευτικά κτίρια, παρά το γεγονός ότι σε κάποιες περιοχές εξακολουθούν να λειτουργούν, υφίστανται επιθέσεις και καταστροφή. Η άνοδος των ισλαμιστών έχει εντείνει τη δυσφορία και τους φόβους των χριστιανών, οι οποίοι δεν είναι σίγουροι για το μέλλον τους στη χώρα αυτή.

Η μείωση των χριστιανικών πληθυσμών στη Μέση Ανατολή

Η μείωση των χριστιανών στη Συρία δεν είναι μοναδική περίπτωση. Σε όλη τη Μέση Ανατολή, οι χριστιανικές κοινότητες συρρικνώνονται ραγδαία λόγω των συνεχών διωγμών, της εξόντωσης και της μετανάστευσης. Στο Ιράκ, για παράδειγμα, οι χριστιανοί μειώθηκαν από 1,5 εκατομμύρια το 2003 σε 250.000 το 2015. Παρόμοια είναι η κατάσταση στην Αίγυπτο και τον Λίβανο, όπου οι χριστιανικές κοινότητες συνεχίζουν να μειώνονται, ενώ στη Παλαιστίνη η πίεση από το Ισλάμ και τους υπερορθόδοξους Εβραίους προκαλεί σοβαρούς κινδύνους για τις χριστιανικές κοινότητες των Αγίων Τόπων.

Η χριστιανική παρουσία στη Μέση Ανατολή, και ειδικότερα στη Συρία, αντιμετωπίζει υπαρξιακές απειλές. Η Δύση, αν και δείχνει ανησυχία για τις καταστάσεις που εκτυλίσσονται στην περιοχή, αδυνατεί να προχωρήσει σε αποτελεσματικές ενέργειες για την προστασία των χριστιανικών πληθυσμών. Το μέλλον των χριστιανών στη Συρία είναι αβέβαιο, και το τέλος του παραδοσιακού εορτασμού των Χριστουγέννων στη χώρα αποτελεί μία ένδειξη της αλλαγής που συντελείται με την επικράτηση των ισλαμιστών και την επέκταση της τουρκικής επιρροής.

Αναμένοντας νέα μέτρα και αντιδράσεις, η χριστιανική κοινότητα της Συρίας θα συνεχίσει να βιώνει την αβεβαιότητα και τον φόβο, έχοντας πλέον μόνον έναν σπάνιο και δυσχερή δρόμο για την επιβίωση, ενώ πολλοί είναι εκείνοι που περιμένουν μια γενοκτονία και ένα φριχτό τέλος.