Ισραήλ: Πώς ορίζονται Αριστερά και Δεξιά

Στο Ισραήλ, ο πολιτικός διαχωρισμός μεταξύ Αριστεράς και Δεξιάς δεν ακολουθεί το οικονομικό ή κοινωνικό μοτίβο που συναντάται συνήθως στην Ευρώπη και τις Ηνωμένες Πολιτείες. Αντίθετα, η βασική διαχωριστική γραμμή χαράσσεται γύρω από το παλαιστινιακό ζήτημα, την κατοχή, την ασφάλεια και την εβραϊκή κυριαρχία. Αυτό επισημαίνεται σε ανάλυση του Al Jazeera, ενόψει των εκλογών της 27ης Οκτωβρίου.

Στη Δύση, οι όροι "Αριστερά" και "Δεξιά" συνδέονται με τη φορολογία, το κοινωνικό κράτος, την εργασία, τη μετανάστευση και τη θρησκεία. Στο Ισραήλ, αν και υπάρχουν τέτοιες αντιπαραθέσεις, δεν αποτελούν τον κεντρικό άξονα της πολιτικής οργάνωσης. Η ιστορική διαίρεση αφορά τους Παλαιστίνιους, τα εδάφη, τους εποικισμούς και την ένταση μεταξύ εβραϊκού χαρακτήρα και δημοκρατικών θεσμών. Η οικονομική πολιτική συχνά διατρέχει οριζόντια τα δύο στρατόπεδα, με αποτέλεσμα ένας πολιτικός να υποστηρίζει κρατική παρέμβαση και να θεωρείται δεξιός, ενώ ένας άλλος να είναι κοινωνικά φιλελεύθερος και να ανήκει στο εθνικιστικό στρατόπεδο.

Ιστορική εξέλιξη: Από τον Εργατικό Σιωνισμό στη σύγκρουση για τα εδάφη

Η ισραηλινή Αριστερά ταυτίστηκε με τον Εργατικό Σιωνισμό και τους θεσμούς που οικοδόμησαν το κράτος, όπως η Χισταντρούτ και το κίνημα των κιμπούτς. Η Δεξιά, με ρίζες στον αναθεωρητικό σιωνισμό και το Λικούντ, αμφισβήτησε την κυριαρχία των Εργατικών, δίνοντας έμφαση στις ιστορικές αξιώσεις των Εβραίων και σε μια πιο φιλελεύθερη οικονομική κατεύθυνση. Μετά τον πόλεμο του 1967 και τις συμφωνίες του Όσλο, η πολιτική επικεντρώθηκε στα κατεχόμενα εδάφη. Η Αριστερά συνδέθηκε με τον εδαφικό συμβιβασμό, ενώ η Δεξιά με την αντίθεση στη δημιουργία παλαιστινιακού κράτους και την υποστήριξη των εποικισμών.

Η δεύτερη Ιντιφάντα και η 7η Οκτωβρίου

Η δεύτερη Ιντιφάντα αποδυνάμωσε την Αριστερά, καθώς η βία θεωρήθηκε απόδειξη αποτυχίας του Όσλο. Η αποχώρηση από τη Γάζα το 2005 και η άνοδος της Χαμάς ενίσχυσαν αυτή την αντίληψη. Η επίθεση της 7ης Οκτωβρίου 2023 επιτάχυνε τη μετατόπιση, καθιστώντας την ασφάλεια και την εβραϊκή ταυτότητα ακόμη πιο κεντρικές.

Τι σημαίνει σήμερα "Δεξιά" στο Ισραήλ

Σήμερα, το να είναι κάποιος δεξιός σημαίνει να υιοθετεί σκληρή στάση απέναντι στις παλαιστινιακές διεκδικήσεις, να δίνει προτεραιότητα στην ασφάλεια και να υποστηρίζει τον ισχυρό έλεγχο των εδαφών. Οι οικισμοί θεωρούνται περιουσιακό στοιχείο ασφάλειας ή εθνικό-θρησκευτικό εγχείρημα. Ο εβραϊκός χαρακτήρας του κράτους αποτελεί το βασικό πλαίσιο αντίληψης της πολιτικής. Ωστόσο, η ισραηλινή Δεξιά δεν είναι οικονομικά ενιαία· συνυπάρχει με επιδοτήσεις και κρατικές μεταβιβάσεις, ενώ η συνοχή της εντοπίζεται στην ασφάλεια και την κυριαρχία.

Λικούντ, Θρησκευτικός Σιωνισμός και θεσμικές συγκρούσεις

Το Λικούντ παραμένει το κύριο όχημα της Δεξιάς, προσελκύοντας κοσμικούς και θρησκευόμενους. Δεξιότερα βρίσκονται κόμματα όπως ο Θρησκευτικός Σιωνισμός και η Οτσμά Γεχουντίτ, όπου ο εποικισμός θεωρείται θρησκευτική επιταγή. Αυτές οι δυνάμεις είναι πιο πρόθυμες να συγκρουστούν με το Ανώτατο Δικαστήριο και άλλους θεσμούς, όπως φάνηκε στη δικαστική μεταρρύθμιση πριν από την 7η Οκτωβρίου.

Το Κέντρο και η Αριστερά σήμερα

Το σιωνιστικό Κέντρο και η Αριστερά είναι πιο ανοιχτά σε πολιτική συμφωνία και υπερασπίζονται τους θεσμούς, αλλά η απόσταση από τη Δεξιά έχει μικρύνει. Προσωπικότητες όπως ο Μπένι Γκαντς υποστηρίζουν στρατιωτικές επιχειρήσεις, ενώ παρουσιάζονται ως θεματοφύλακες των θεσμών. Η σιωνιστική Αριστερά έχει συρρικνωθεί, και οι θέσεις της για διαπραγμάτευση έχουν χάσει την απήχησή τους.

Η λέξη "Αριστερά" ως στίγμα

Η λέξη "Αριστερά" χρησιμοποιείται συχνά υποτιμητικά, υπονοώντας αφέλεια σε θέματα ασφάλειας. Ωστόσο, υπάρχει κοινωνική και οικονομική Αριστερά που εστιάζει σε στέγαση, εργασιακά και ανισότητες, καθώς και μια Αριστερά που ορίζεται από το παλαιστινιακό ζήτημα. Αυτές οι δύο εκδοχές δεν ταυτίζονται, γεγονός που καθιστά τον όρο εύκολο εργαλείο πολιτικής αντιπαράθεσης.

Υπερορθόδοξα κόμματα και Άραβες πολίτες

Τα υπερορθόδοξα κόμματα, όπως το Σας, είναι συντηρητικά σε θρησκευτικά θέματα, αλλά υποστηρίζουν κρατικές παροχές. Η στάση τους καθορίζεται από προϋπολογισμούς και θρησκευτική αυτονομία, όχι από το παλαιστινιακό. Τα αραβικά κόμματα, όπως το Χαντάς, το Ραάμ και το Μπαλάντ, βρίσκονται εκτός του σιωνιστικού άξονα, με διαφορετικές ιδεολογίες και στόχους.

Ένα πολιτικό κέντρο που έχει μετακινηθεί δεξιά

Οι εκλογές της 27ης Οκτωβρίου θα περιγραφούν ως αναμέτρηση Δεξιάς-Αριστεράς, αλλά το πραγματικό ερώτημα είναι πόσο έχει μετακινηθεί το πολιτικό κέντρο προς τα δεξιά. Σε θέματα ασφάλειας, μεγάλο μέρος της πολιτικής σκηνής λειτουργεί με δεξιές παραδοχές. Οι διαφωνίες αφορούν το βαθμό αυτής της μετατόπισης, όπως ο μόνιμος έλεγχος των εδαφών και ο ρόλος των θεσμών. Η Αριστερά και η Δεξιά εξακολουθούν να υπάρχουν, αλλά περιγράφουν διαφορετικές απαντήσεις σε μια συγκεκριμένη διαμάχη, που διεξάγεται πλέον κυρίως εντός της ίδιας της Δεξιάς.