Κάρτες και IRIS πιέζουν τα μετρητά – Τι δείχνουν τα νέα στοιχεία της ΕΚΤ για την Ελλάδα

Οι ψηφιακές πληρωμές κερδίζουν σταθερά έδαφος, με κάρτες, IRIS και ψηφιακά πορτοφόλια να καταλαμβάνουν ολοένα μεγαλύτερο μέρος των καθημερινών συναλλαγών. Παρ’ όλα αυτά, τα μετρητά εξακολουθούν να διατηρούν ισχυρή παρουσία, ιδιαίτερα στην Ελλάδα, όπου τόσο οι επιχειρήσεις όσο και οι καταναλωτές συνεχίζουν να τα χρησιμοποιούν σε μεγάλο βαθμό.

Τα στοιχεία της νέας έρευνας της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας για τις πληρωμές το 2026 δείχνουν ότι το 21% των επιχειρήσεων στην Ευρωζώνη δηλώνει πως προτιμά να εισπράττει σε μετρητά. Οι χρεωστικές κάρτες συγκεντρώνουν ποσοστό 25%, οι πιστωτικές 13%, ενώ οι πληρωμές μέσω κινητού και άλλων άμεσων ψηφιακών μέσων βρίσκονται στο 4%. Ένα σημαντικό 33% των επιχειρήσεων δεν δηλώνει συγκεκριμένη προτίμηση.

Η εικόνα διαφοροποιείται αισθητά ανάλογα με το μέγεθος της επιχείρησης. Στις πολύ μικρές επιχειρήσεις, με έως εννέα εργαζομένους, τα μετρητά και οι χρεωστικές κάρτες βρίσκονται σχεδόν στο ίδιο επίπεδο, με ποσοστά 22% και 23% αντίστοιχα.

Στις μεγαλύτερες εταιρείες, όμως, η διαφορά γίνεται σαφής. Μεταξύ επιχειρήσεων που απασχολούν τουλάχιστον 250 εργαζομένους, μόλις το 17% δηλώνει προτίμηση στα μετρητά, ενώ το 34% επιλέγει τις χρεωστικές κάρτες.

Στην ελληνική αγορά, τα χαρτονομίσματα εξακολουθούν να έχουν ακόμη μεγαλύτερη αντοχή. Περίπου μία στις τέσσερις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, ποσοστό 25%, δηλώνει ότι προτιμά να πληρώνεται με μετρητά. Αντίθετα, το 19% επιλέγει τις χρεωστικές κάρτες και το 10% τις πιστωτικές.

Η Ελλάδα ανάμεσα στις χώρες όπου τα μετρητά παραμένουν ισχυρά

Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, τα υψηλότερα ποσοστά προτίμησης προς τα μετρητά καταγράφονται στη Σλοβακία, όπου φτάνουν το 47%, στην Αυστρία με 44% και στη Σλοβενία με 42%.

Ακολουθούν η Βουλγαρία με 36%, η Κροατία με 29%, η Ισπανία και η Πορτογαλία με 27% και η Λετονία με 26%. Η Ιταλία και η Κύπρος κινούνται περίπου στα ίδια επίπεδα με την Ελλάδα.

Ακόμη πιο χαρακτηριστικά είναι τα στοιχεία σχετικά με το ποια μέσα πληρωμών δέχονται οι επιχειρήσεις, ανεξάρτητα από το τι προτιμούν οι ίδιες.

Στην Ευρωζώνη, το 92% των μικρομεσαίων επιχειρήσεων αποδέχεται μετρητά, γεγονός που τα καθιστά το πιο ευρέως αποδεκτό μέσο πληρωμής.

Στην Ελλάδα, το ποσοστό είναι ακόμη υψηλότερο και φτάνει το 99%, όσο ακριβώς και στην Ιταλία. Στους κλάδους της εστίασης και του λιανεμπορίου, μάλιστα, η αποδοχή των μετρητών αγγίζει το 100%.

Η σημερινή κυριαρχία τους, ωστόσο, δεν θεωρείται βέβαιο ότι θα συνεχιστεί με την ίδια ένταση τα επόμενα χρόνια.

Ένα από τα πιο εντυπωσιακά ευρήματα της έρευνας είναι ότι το 23% των ελληνικών μικρομεσαίων επιχειρήσεων θεωρεί πιθανό σε πέντε χρόνια να μη δέχεται πλέον πληρωμές με μετρητά.

Πρόκειται για το δεύτερο υψηλότερο ποσοστό μεταξύ των χωρών που εξετάστηκαν. Στην πρώτη θέση βρίσκεται η Κύπρος, όπου το 51% των επιχειρήσεων προβλέπει ότι μπορεί να εγκαταλείψει τα μετρητά, ενώ ακολουθεί η Βουλγαρία με 18%.

Η μετάβαση αυτή συνδέεται σε μεγάλο βαθμό με τις συνήθειες των ίδιων των καταναλωτών.

Σύμφωνα με την ΕΚΤ, το βασικότερο κριτήριο για το ποιον τρόπο πληρωμής αποδέχεται μία επιχείρηση είναι η προτίμηση των πελατών της, με ποσοστό 26%. Ακολουθεί η ασφάλεια στο 22%, η ευκολία διαχείρισης στο 15% και η ταχύτητα ολοκλήρωσης της συναλλαγής στο 10%.

Γιατί τα μετρητά αντέχουν – Και γιατί οι επιχειρήσεις στρέφονται στο ψηφιακό χρήμα

Παρά την ταχεία επέκταση των ηλεκτρονικών συναλλαγών, τα μετρητά εξακολουθούν να διαθέτουν χαρακτηριστικά που θεωρούνται σημαντικά από πολλές επιχειρήσεις.

Κυριότερο πλεονέκτημά τους είναι η ιδιωτικότητα. Το 50% των επιχειρήσεων θεωρεί ότι τα μετρητά υπερέχουν έναντι άλλων τρόπων πληρωμής σε αυτόν τον τομέα, ενώ ακόμη ένα 40% θεωρεί ότι προσφέρουν αντίστοιχο επίπεδο προστασίας.

Υψηλή βαθμολογία συγκεντρώνουν και ως προς την αξιοπιστία. Το 46% των επιχειρήσεων θεωρεί τα μετρητά καλύτερη επιλογή, ενώ το 38% τα αξιολογεί ως ισοδύναμα με τις υπόλοιπες μεθόδους.

Αντίστοιχη εικόνα καταγράφεται και στην ταχύτητα της συναλλαγής, όπου το 40% τα θεωρεί καλύτερα και το 37% εξίσου αποτελεσματικά.

Υπάρχει, πάντως, και η αρνητική πλευρά.

Ο κίνδυνος λάθους κατά την επιστροφή ρέστων θεωρείται μειονέκτημα από το 32% των επιχειρήσεων. Το 29% επισημαίνει ζητήματα χαμηλότερης ασφάλειας, ενώ το 20% αναφέρει τον κίνδυνο εσωτερικής απάτης ή κακοδιαχείρισης χρημάτων από εργαζομένους ή άλλα πρόσωπα που έχουν πρόσβαση στο ταμείο.

Οι παράγοντες αυτοί, μαζί με τη συνεχή εξάπλωση των άμεσων ηλεκτρονικών πληρωμών, οδηγούν σταδιακά περισσότερες επιχειρήσεις προς τις κάρτες και τις ψηφιακές συναλλαγές.

Στην Ελλάδα, η σχέση των καταναλωτών με τα μετρητά παραμένει επίσης ιδιαίτερα ισχυρή.

Προηγούμενη έρευνα της ΕΚΤ είχε δείξει ότι το 2024 περίπου ένας στους δύο Έλληνες προτιμούσε να πραγματοποιεί πληρωμές προς άλλους ιδιώτες με μετρητά.

Έκτοτε, η ταχεία εξάπλωση του IRIS και άλλων συστημάτων άμεσων πληρωμών εκτιμάται ότι έχει περιορίσει σημαντικά το συγκεκριμένο ποσοστό, καθώς ολοένα περισσότεροι καταναλωτές χρησιμοποιούν το κινητό τους για καθημερινές μεταφορές χρημάτων.

Παρά τη στροφή προς το ψηφιακό χρήμα, τα ΑΤΜ εξακολουθούν να αποτελούν βασικό κρίκο για την πρόσβαση των ελληνικών επιχειρήσεων σε φυσικό χρήμα.

Το 76% των επιχειρήσεων χρησιμοποιεί τα ΑΤΜ ως βασικό τρόπο πρόσβασης στα μετρητά. Παράλληλα, το 62% των μικρομεσαίων επιχειρήσεων πραγματοποιεί αναλήψεις από το τραπεζικό σύστημα, ενώ το 64% καταθέτει μετρητά στις τράπεζες.

Τα στοιχεία δείχνουν μια αγορά σε μεταβατική περίοδο. Οι ηλεκτρονικές πληρωμές αυξάνονται, το IRIS αποκτά μεγαλύτερη διείσδυση και οι κάρτες παγιώνουν τη θέση τους, όμως τα μετρητά εξακολουθούν να αποτελούν αναπόσπαστο μέρος των συναλλαγών.

Η Ελλάδα βρίσκεται σήμερα μεταξύ των χωρών όπου το φυσικό χρήμα παραμένει ιδιαίτερα ισχυρό, την ίδια στιγμή όμως που σημαντικό τμήμα των επιχειρήσεων προβλέπει ότι μέσα στην επόμενη πενταετία η χρήση του θα περιοριστεί αισθητά.

Η μετάβαση δεν φαίνεται να οδηγεί σε άμεση εξαφάνιση των χαρτονομισμάτων. Δείχνει, όμως, ότι το μοντέλο των πληρωμών αλλάζει γρήγορα και ότι τα μετρητά, παρότι εξακολουθούν να χρησιμοποιούνται σχεδόν παντού, αντιμετωπίζουν πλέον τη μεγαλύτερη πίεση των τελευταίων δεκαετιών από το ψηφιακό χρήμα.