Λίβανος: Ο στρατός στο επίκεντρο της κρίσης

Η Χεζμπολάχ διέψευσε ότι είχε οποιαδήποτε άμεση επαφή με τον Ντόναλντ Τραμπ, απαντώντας στον ισχυρισμό του Αμερικανού προέδρου ότι είχε συνομιλία με εκπροσώπους της ηγεσίας της οργάνωσης, οι οποίοι, κατά τον ίδιο, συμφώνησαν να σταματήσουν τα πυρά κατά του Ισραήλ και των στρατιωτών του.

Η διάψευση έρχεται σε μια περίοδο όπου ο Λίβανος βρίσκεται ξανά στο κέντρο μιας επικίνδυνης περιφερειακής εξίσωσης. Οι τελευταίες εξελίξεις δείχνουν ότι οι Ένοπλες Δυνάμεις του Λιβάνου μετατρέπονται σταδιακά σε βασικό σημείο αναφοράς για το πολιτικό μέλλον της χώρας και σε έναν από τους ελάχιστους θεσμούς που μπορούν ακόμη να λειτουργήσουν ως εγγύηση στοιχειώδους σταθερότητας.

Σε συνέντευξή του σε αμερικανικό δίκτυο, ο πρόεδρος του Λιβάνου κατηγόρησε το Ιράν ότι χρησιμοποιεί τη χώρα του ως «διαπραγματευτικό χαρτί» στις συνομιλίες με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Υποστήριξε, μάλιστα, ότι τα συμφέροντα του Λιβάνου δεν συμπίπτουν κατ’ ανάγκη με τις επιδιώξεις της Τεχεράνης, στέλνοντας σαφές μήνυμα αποστασιοποίησης από τη λογική των περιφερειακών αντιπαραθέσεων.

Οι δηλώσεις αυτές συνέπεσαν με την εμφάνιση της λεγόμενης «Διακήρυξης της Ουάσιγκτον», η οποία περιλαμβάνει πλαίσιο κατάπαυσης του πυρός, ευρύτερη ανάπτυξη του λιβανικού στρατού στον νότο, περιορισμό των στρατιωτικών δραστηριοτήτων εκτός των κρατικών θεσμών και συνέχιση πολιτικών και διαπραγματεύσεων ασφαλείας. Οι νέες επιθέσεις, ωστόσο, έδειξαν ότι η συγκεκριμένη διακήρυξη άντεξε μόλις λίγες ώρες στο πεδίο.

Ο στρατός στο κέντρο της επόμενης ημέρας

Το κρίσιμο ερώτημα αφορά πλέον τον ρόλο που μπορεί να αναλάβει ο λιβανικός στρατός το επόμενο διάστημα. Στο πολιτικό φάσμα του Λιβάνου υπάρχει ευρεία συμφωνία ότι οι ένοπλες δυνάμεις αποτελούν τον ακρογωνιαίο λίθο οποιουδήποτε σχεδίου για τον νότο της χώρας. Οι υπό συζήτηση ρυθμίσεις δεν στηρίζονται σε νέες διεθνείς δυνάμεις ή εξωτερικούς μηχανισμούς επιτήρησης. Βασίζονται κυρίως στην ενίσχυση της παρουσίας του στρατού και στην ανάδειξή του ως κύριας αρχής επί του εδάφους.

Η αποστολή αυτή, ωστόσο, συνοδεύεται από σοβαρούς κινδύνους. Ο μεγαλύτερος είναι να οδηγηθεί ο λιβανικός στρατός σε ανοιχτή σύγκρουση με τη Χεζμπολάχ ή να παγιδευτεί στις βαθιές πολιτικές και θρησκευτικές διαιρέσεις που διαπερνούν τη χώρα. Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να υπονομεύσει τον εθνικό του χαρακτήρα και να πλήξει έναν από τους τελευταίους θεσμούς που εξακολουθούν να διατηρούν στοιχειώδη αποδοχή πέρα από τις παραταξιακές γραμμές.

Η Χεζμπολάχ αντιμετωπίζει διαφορετικά το ζήτημα. Για την οργάνωση, το βασικό πρόβλημα δεν είναι η ύπαρξη του στρατού, αλλά η προσπάθεια να εφαρμοστούν μέτρα ασφαλείας πριν διευθετηθούν ουσιώδη πολιτικά ζητήματα. Στο επίκεντρο θέτει τις εγγυήσεις εφαρμογής των συμφωνιών, τη συμπεριφορά του Ισραήλ και το κατά πόσο μπορεί να υπάρξει πραγματική συμμόρφωση της ισραηλινής πλευράς σε οποιοδήποτε πλαίσιο αποκλιμάκωσης.

Η οργάνωση απορρίπτει κατηγορηματικά την ιδέα των «πιλοτικών ζωνών» που περιλαμβάνονται στη Διακήρυξη της Ουάσιγκτον. Υποστηρίζει ότι αντίστοιχα σταδιακά σχήματα έχουν αποτύχει σε άλλες περιοχές της Μέσης Ανατολής, φέρνοντας ως παράδειγμα τις Συμφωνίες του Όσλο. Κατά τη δική της ανάγνωση, τέτοιες ρυθμίσεις δημιουργούν τετελεσμένα χωρίς να επιλύουν τον πυρήνα της σύγκρουσης.

Στο κέντρο της επιχειρηματολογίας της Χεζμπολάχ βρίσκεται το ερώτημα αν οι δυνάμεις του λιβανικού στρατού καλούνται ουσιαστικά να επιτύχουν εκείνο που το Ισραήλ δεν κατόρθωσε να επιβάλει έπειτα από χρόνια στρατιωτικών πιέσεων. Η οργάνωση υποστηρίζει ότι μια τέτοια αποστολή θα ενείχε σοβαρούς κινδύνους, τόσο λόγω των συνθηκών στο πεδίο όσο και λόγω της εύθραυστης εσωτερικής ισορροπίας του Λιβάνου.

Η εύθραυστη ισορροπία του Λιβάνου

Παρά τη σφοδρή αντιπαράθεση, μέχρι στιγμής υπάρχουν λίγες ενδείξεις ότι οι λιβανικές αρχές ή οι ξένοι παράγοντες επιδιώκουν να ωθήσουν τον στρατό σε άμεση αναμέτρηση με λιβανική παράταξη. Αντιθέτως, οι βασικές πολιτικές δυνάμεις της χώρας, παρά τις διαφορές τους, αναγνωρίζουν ότι ο στρατός παραμένει ένας από τους τελευταίους πυλώνες εθνικής συνοχής.

Το σχέδιο που διαμορφώνεται στη Βηρυτό κινείται γύρω από την αποκατάσταση της κρατικής εξουσίας, την ενίσχυση της εθνικής κυριαρχίας, τον περιορισμό των όπλων στους επίσημους θεσμούς και την απομάκρυνση του Λιβάνου από περιφερειακές συγκρούσεις που τον έχουν εξαντλήσει επί δεκαετίες. Η διατύπωση αυτών των στόχων είναι σχετικά εύκολη. Η εφαρμογή τους στο πραγματικό πολιτικό και στρατιωτικό περιβάλλον του Λιβάνου αποτελεί πολύ δυσκολότερη υπόθεση.

Το βασικό ζήτημα δεν είναι απλώς η ανάπτυξη του στρατού στον νότο. Το καθοριστικό ερώτημα είναι αν οι πολιτικές δυνάμεις του Λιβάνου είναι έτοιμες να του προσφέρουν την αναγκαία πολιτική κάλυψη, ώστε να εκτελέσει την αποστολή του χωρίς να μετατραπεί σε εργαλείο εσωτερικής αντιπαράθεσης. Χωρίς τέτοια κάλυψη, κάθε στρατιωτική ανάπτυξη κινδυνεύει να μετατραπεί σε νέο πεδίο πολιτικής σύγκρουσης.

Η επιτυχία της επόμενης φάσης θα εξαρτηθεί λιγότερο από τις κινήσεις μονάδων στο έδαφος και περισσότερο από την ικανότητα των πολιτικών παραγόντων να καταλήξουν σε μια στοιχειώδη εθνική συνεννόηση. Ο στρατός μπορεί να βρεθεί στο επίκεντρο οποιασδήποτε μελλοντικής διευθέτησης, όμως δεν μπορεί μόνος του να θεραπεύσει τις πολιτικές ρωγμές της χώρας ούτε να σηκώσει το βάρος των περιφερειακών συγκρούσεων που εξακολουθούν να τη διαπερνούν.

Σε έναν Λίβανο εξαντλημένο από τον πόλεμο, την οικονομική κατάρρευση και τον πολιτικό κατακερματισμό, οι ένοπλες δυνάμεις παραμένουν ένας από τους ελάχιστους θεσμούς που θεωρούνται ακόμη κοινός εθνικός χώρος. Για πολλούς, αποτελούν την τελευταία γραμμή άμυνας απέναντι σε μια νέα εσωτερική διάρρηξη. Για να διατηρήσουν αυτόν τον ρόλο, χρειάζονται πολιτική προστασία, καθαρή αποστολή και αποφυγή κάθε σχεδίου που θα τις μετατρέψει σε μηχανισμό επιβολής μιας εξωτερικά σχεδιασμένης ισορροπίας.