Μέση Ανατολή: Πλαίσιο συμφωνίας ΗΠΑ - Ιράν, χωρίς ακόμη έγκριση Τραμπ

Με τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή να έχει εισέλθει στον τέταρτο μήνα, οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν φαίνεται να κινούνται προς ένα κρίσιμο πλαίσιο συνεννόησης, το οποίο θα μπορούσε να λειτουργήσει ως βάση αποκλιμάκωσης σε μια περιοχή που παραμένει εξαιρετικά εύφλεκτη.

Αμερικανικές κυβερνητικές πηγές κάνουν λόγο για σχέδιο συμβιβασμού με επίκεντρο την παράταση της εκεχειρίας, την αναστολή μέρους των κυρώσεων και την επαναφορά της ομαλής ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ. Η τελική έγκριση, ωστόσο, εξακολουθεί να εξαρτάται από τον Ντόναλντ Τραμπ, ενώ η Τεχεράνη επιμένει ότι κανένα κείμενο συμφωνίας δεν έχει οριστικοποιηθεί.

Σύμφωνα με πληροφορίες που επικαλείται το AFP από την αμερικανική κυβέρνηση, το υπό διαμόρφωση πλαίσιο προβλέπει παράταση κατά 60 ημέρες της κατάπαυσης του πυρός, η οποία βρίσκεται σε ισχύ από τις 8 Απριλίου. Η εξέλιξη καταγράφεται μετά τις πιο σοβαρές ανταλλαγές πυρών μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ από την έναρξη της ανακωχής, τη νύχτα της Τετάρτης προς Πέμπτη.

Την πληροφορία μετέδωσε αρχικά ο αμερικανικός ιστότοπος Axios, σύμφωνα με τον οποίο το υπό συζήτηση «μνημόνιο κατανόησης» δεν επιλύει άμεσα το ζήτημα του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος. Το θέμα αυτό αναμένεται να τεθεί σε νέα διαπραγμάτευση μέσα στο διάστημα των 60 ημερών, με ρητή πάντως δέσμευση της Τεχεράνης ότι δεν θα επιδιώξει την απόκτηση πυρηνικού οπλοστασίου.

Πρόοδος χωρίς τελική έγκριση από τον Τραμπ

Ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ, Τζέι Ντι Βανς, επιβεβαίωσε ότι οι δύο πλευρές έχουν σημειώσει σημαντική πρόοδο, αποφεύγοντας όμως να παρουσιάσει τη συμφωνία ως τελειωμένη υπόθεση. Όπως ανέφερε, συνεχίζεται η διαπραγμάτευση συγκεκριμένων διατυπώσεων, ενώ ο πρόεδρος Τραμπ δεν έχει ακόμη δώσει την τελική έγκριση.

Ο Βανς δήλωσε ότι υπάρχει ελπίδα για περαιτέρω πρόοδο και για τελική αποδοχή της συμφωνίας από τον Αμερικανό πρόεδρο, σημειώνοντας όμως ότι το ζήτημα παραμένει ανοιχτό. Η προσεκτική αυτή διατύπωση αντανακλά τη δυσκολία μιας συμφωνίας που πρέπει να ισορροπήσει ανάμεσα στην ανάγκη αποκλιμάκωσης και στις σκληρές απαιτήσεις της Ουάσιγκτον έναντι της Τεχεράνης.

Από την ιρανική πλευρά, το πρακτορείο Tasnim, επικαλούμενο πηγή από την ομάδα των διαπραγματευτών της Ισλαμικής Δημοκρατίας, διέψευσε ότι υπάρχει ολοκληρωμένο κείμενο. Η ίδια πηγή χαρακτήρισε ψευδή την πληροφορία περί οριστικοποίησης, επισημαίνοντας ότι οι συζητήσεις συνεχίζονται.

Οι αγορές υποδέχθηκαν τις πληροφορίες με συγκρατημένη στάση. Τα ευρωπαϊκά χρηματιστήρια περιόρισαν μέρος των απωλειών τους, η Γουόλ Στριτ κινήθηκε σε επίπεδα νέων ρεκόρ, ενώ οι τιμές του πετρελαίου παρέμειναν ουσιαστικά σταθερές. Η αντίδραση αυτή δείχνει ότι οι επενδυτές διατηρούν επιφυλάξεις έως ότου υπάρξει επίσημη υπογραφή και καθαρό πλαίσιο εφαρμογής.

Χαρακτηριστική ήταν η εκτίμηση του Αντρέας Λίπκοου της CMC Markets, ο οποίος σημείωσε ότι πολλές φορές στο παρελθόν φάνηκε να πλησιάζει συμβιβασμός, για να διαψευστούν στη συνέχεια οι προσδοκίες. Κατά την εκτίμησή του, ουσιαστικές τοποθετήσεις στις αγορές θα υπάρξουν μόνο όταν η συμφωνία υπογραφεί.

Στενά του Ορμούζ, κυρώσεις και το μέτωπο του Λιβάνου

Κεντρικό σημείο του πρωτοκόλλου αποτελεί η απρόσκοπτη πρόσβαση στα Στενά του Ορμούζ. Σύμφωνα με το Axios, το πλαίσιο προβλέπει αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας και άρση του αμερικανικού αποκλεισμού στα ιρανικά λιμάνια. Σε αντάλλαγμα, η Τεχεράνη θα μπορέσει να διαθέτει εκ νέου νόμιμα το πετρέλαιό της στις διεθνείς αγορές, μέσα από αναστολή αμερικανικών κυρώσεων.

Η Ουάσιγκτον, πάντως, στέλνει παράλληλα αυστηρά μηνύματα. Ο Αμερικανός υπουργός Οικονομικών, Σκοτ Μπέσεντ, προειδοποίησε ότι δεν θα γίνει ανεκτή καμία προσπάθεια επιβολής συστήματος διοδίων στα Στενά του Ορμούζ. Απείλησε μάλιστα με μέτρα κατά του Ομάν, συμμάχου των ΗΠΑ και γειτονικής χώρας του Ιράν, εάν το σουλτανάτο συνεργαστεί με την Τεχεράνη για τον έλεγχο της στρατηγικής θαλάσσιας διόδου.

Την ίδια ώρα, η αμερικανική κυβέρνηση ανακοίνωσε νέες κυρώσεις με στόχο να περιορίσει τους πόρους που αντλεί το Ιράν από τις πωλήσεις πετρελαίου. Η κίνηση αυτή δείχνει ότι η Ουάσιγκτον διαπραγματεύεται την αποκλιμάκωση κρατώντας ενεργή την οικονομική πίεση.

Τα σημεία τριβής παραμένουν σοβαρά. Η ιρανική κυβέρνηση ζητά τον τερματισμό των εχθροπραξιών σε όλα τα μέτωπα και την αποδέσμευση 24 δισεκατομμυρίων δολαρίων που παραμένουν παγωμένα στο εξωτερικό. Στο πυρηνικό πεδίο, η Τεχεράνη αρνείται να απομακρύνει από τη χώρα το απόθεμα εμπλουτισμένου ουρανίου, ενώ ο Τραμπ ζητά την καταστροφή του.

Νωρίτερα, οι δύο πλευρές είχαν ανταλλάξει κατηγορίες για παραβιάσεις της κατάπαυσης του πυρός. Οι αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις κατέρριψαν τέσσερα μη επανδρωμένα εναέρια οχήματα που κρίθηκε ότι συνιστούσαν απειλή στα Στενά του Ορμούζ και έπληξαν σταθμό ελέγχου στην Μπαντάρ Αμπάς, από όπου, σύμφωνα με Αμερικανό αξιωματούχο, υπήρχε κίνδυνος εκτόξευσης ακόμη ενός drone.

Σε αντίποινα, οι Φρουροί της Επανάστασης ανακοίνωσαν ότι έπληξαν αμερικανική βάση, χωρίς να προσδιορίσουν ποια. Οι ένοπλες δυνάμεις του Κουβέιτ και των ΗΠΑ αναφέρθηκαν σε πλήγματα στο έδαφος του εμιράτου, τα οποία αποδόθηκαν στο Ιράν, γεγονός που επιβεβαιώνει πόσο εύκολα μπορεί η ένταση να διαχυθεί σε ολόκληρο τον Κόλπο.

Την ίδια στιγμή, το μέτωπο του Λιβάνου παραμένει ενεργό. Το Ισραήλ διεύρυνε την περιοχή επιχειρήσεων του στρατού του και συνέχισε τους βομβαρδισμούς, παρότι ο τερματισμός των συγκρούσεων με τη Χεζμπολάχ, που πρόσκειται στην Τεχεράνη, αποτελεί βασική απαίτηση της ιρανικής ηγεσίας για την ολοκλήρωση συμφωνίας.

Στον νότιο Λίβανο και σε περιοχές κοντά στη Βηρυτό, τουλάχιστον 17 άνθρωποι σκοτώθηκαν από ισραηλινούς βομβαρδισμούς. Η προσωρινή δύναμη των Ηνωμένων Εθνών στον Λίβανο, UNIFIL, κατήγγειλε την κλιμάκωση, παρά την κατάπαυση του πυρός που θεωρητικά ισχύει από τις 17 Απριλίου.

Τα νέα πλήγματα σημειώθηκαν μία ημέρα πριν από συνομιλίες Λιβάνου και Ισραήλ στην Ουάσιγκτον σε επίπεδο στρατιωτικών επιτελείων και λίγα εικοσιτετράωρα πριν από τον νέο γύρο πολιτικών διαπραγματεύσεων των δύο κυβερνήσεων, επίσης στην αμερικανική πρωτεύουσα, στις 2 και 3 Ιουνίου.

Η εικόνα παραμένει εξαιρετικά ασταθής. Η πιθανή συμφωνία ΗΠΑ - Ιράν μπορεί να ανοίξει παράθυρο αποκλιμάκωσης, όμως τα ανοικτά μέτωπα στον Κόλπο και στον Λίβανο, οι κυρώσεις, το πυρηνικό πρόγραμμα και το καθεστώς στα Στενά του Ορμούζ συνθέτουν ένα περιβάλλον όπου κάθε βήμα απαιτεί λεπτούς χειρισμούς και πραγματική πολιτική βούληση.