Μπέλφαστ: Η απόπειρα αποκεφαλισμού που αναζωπυρώνει τη μεγάλη ευρωπαϊκή συζήτηση για την ασφάλεια και τη μεταναστευτική πολιτική.

Πριν λίγες μέρες είχαμε την απόπειρα αποκεφαλισμού σε μια ευρωπαϊκή πόλη, κάτι που στα μέσα μαζικής ενημέρωσης της χώρας μας πέρασε με ελάχιστη κάλυψη. Η άγρια επίθεση με μαχαίρι στο Μπέλφαστ, κατά την οποία ένας άνδρας δέχθηκε πολλαπλά χτυπήματα στο πρόσωπο, στον λαιμό και στην πλάτη, δεν αποτελεί ένα ακόμη μεμονωμένο περιστατικό εγκληματικότητας. Το γεγονός προκάλεσε σοκ στη Βόρεια Ιρλανδία, οδήγησε στη σύλληψη του φερόμενου ως δράστη και πυροδότησε έντονες κοινωνικές αντιδράσεις για αρκετές μέρες, επειδή ο ύποπτος συνδέθηκε με το μεταναστευτικό σύστημα της χώρας. Οι βρετανικές αρχές χαρακτήρισαν την υπόθεση «κρίσιμο περιστατικό», ενώ κάλεσαν σε ψυχραιμία, καθώς ακολούθησαν επεισόδια και συγκρούσεις στους δρόμους του Μπέλφαστ.

Το περιστατικό αυτό έρχεται να προστεθεί σε μια σειρά επιθέσεων με μαχαίρι που έχουν συγκλονίσει ευρωπαϊκές χώρες τα τελευταία χρόνια. Από το Λονδίνο και το Παρίσι μέχρι το Μάνχαϊμ, το Σόλινγκεν, το Βερολίνο και τις Βρυξέλλες, οι ευρωπαϊκές κοινωνίες παρακολουθούν με αυξανόμενη ανησυχία την επανάληψη βίαιων επιθέσεων σε δημόσιους χώρους. Κάθε υπόθεση έχει διαφορετικά χαρακτηριστικά και διαφορετικά κίνητρα. Άλλες σχετίζονται με τρομοκρατία ή εξτρεμισμό, άλλες με σοβαρά προβλήματα ψυχικής υγείας, άλλες με κοινή εγκληματικότητα. Ωστόσο, η συχνότητα τέτοιων περιστατικών έχει ενισχύσει το αίσθημα ανασφάλειας σε μεγάλο μέρος των ευρωπαϊκών κοινωνιών.

Ιδιαίτερα όταν ο φερόμενος δράστης είναι αιτών άσυλο ή μετανάστης, η δημόσια συζήτηση μετατοπίζεται γρήγορα από το ίδιο το έγκλημα στη συνολική μεταναστευτική πολιτική. Στην περίπτωση του Μπέλφαστ, πολιτικές δυνάμεις ζήτησαν αυστηρότερους ελέγχους και αποτελεσματικότερη διαχείριση του συστήματος ασύλου, ενώ η κυβέρνηση και η αστυνομία υπογράμμισαν ότι η υπόθεση πρέπει να αντιμετωπιστεί μέσα από τη δικαστική διαδικασία και όχι μέσω συλλογικής στοχοποίησης ολόκληρων κοινοτήτων.

Το ερώτημα που αναδύεται πλέον σε ολόκληρη την Ευρώπη είναι αν οι κυβερνήσεις έχουν προσαρμόσει επαρκώς τις πολιτικές ασφάλειας στις νέες συνθήκες. Η αυξημένη μεταναστευτική πίεση των τελευταίων ετών έχει επιβαρύνει σημαντικά τα συστήματα ασύλου πολλών κρατών, δημιουργώντας μεγάλες καθυστερήσεις στους ελέγχους, στην εξέταση αιτήσεων και στην παρακολούθηση προσώπων που εισέρχονται στις χώρες υποδοχής. Η συζήτηση αυτή δεν αφορά μόνο τον αριθμό των αφίξεων, αλλά και την ικανότητα των κρατικών μηχανισμών να διαχειριστούν αποτελεσματικά μεγάλους πληθυσμούς με διαφορετικά κοινωνικά και πολιτισμικά χαρακτηριστικά.

Παράλληλα, η αύξηση των επιθέσεων με μαχαίρι έχει οδηγήσει αρκετές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις στη λήψη αυστηρότερων μέτρων. Σε πολλές χώρες έχουν ενισχυθεί οι αστυνομικές περιπολίες σε σταθμούς, εμπορικά κέντρα και σχολεία, έχουν αυξηθεί οι έλεγχοι για παράνομη οπλοφορία και εξετάζονται αυστηρότερες διαδικασίες απέλασης αλλοδαπών που διαπράττουν σοβαρά αδικήματα.

Ωστόσο, θα ήταν εξίσου λανθασμένο να εξαχθεί το συμπέρασμα ότι κάθε μετανάστης ή κάθε αιτών άσυλο αποτελεί απειλή για τη δημόσια ασφάλεια. Η μεγάλη πλειονότητα των ανθρώπων που μετακινούνται στην Ευρώπη δεν εμπλέκεται σε εγκληματικές πράξεις. Η γενίκευση όχι μόνο αδικεί ανθρώπους που ζουν νόμιμα και ειρηνικά στις ευρωπαϊκές κοινωνίες, αλλά δυσχεραίνει και τη σοβαρή αντιμετώπιση του πραγματικού προβλήματος.

Όμως υπάρχει και κάτι ακόμα που δεν αναφέρεται ευθέως: η ενσωμάτωση μεγάλων μεταναστευτικών πληθυσμών κυρίως από χώρες της Μέσης Ανατολής, της Βόρειας Αφρικής και της ευρύτερης μουσουλμανικής ζώνης, δεν είναι ούτε αυτόματη ούτε δεδομένη. Κάποιοι μετανάστες και δεν είναι λίγοι, επιλέγουν τον εξτρεμισμό, την απόρριψη των αξιών του πολιτισμού της Ευρώπης, δεν μαθαίνουν την γλώσσα της χώρας που διαμένουν, δεν εργάζονται ή εργάζονται περιστασιακά, γκετοποιούνται, με αποτέλεσμα γεγονότα όπως το παραπάνω. Ήδη σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες η μακροχρόνια εξάρτηση από κοινωνικές παροχές έχει αποτελέσει αντικείμενο δημόσιας συζήτησης ως προς την αποτελεσματικότητα των πολιτικών ένταξης.

Η ουσιαστική απάντηση βρίσκεται στην ισορροπία μεταξύ ανθρωπισμού και ασφάλειας. Τα κράτη οφείλουν να προστατεύουν όσους δικαιούνται διεθνή προστασία, αλλά ταυτόχρονα να εφαρμόζουν αυστηρούς ελέγχους ταυτότητας και ασφαλείας, ταχείες διαδικασίες ασύλου, αποτελεσματικές επιστροφές όσων δεν πληρούν τις προϋποθέσεις παραμονής και άμεση απέλαση αλλοδαπών που καταδικάζονται για σοβαρά εγκλήματα, σύμφωνα με το ισχύον εθνικό και ευρωπαϊκό νομικό πλαίσιο.

Η εμπειρία δείχνει ότι οι πολιτικές ένταξης που στηρίζονται αποκλειστικά σε οικονομικές παροχές δεν αρκούν για την επίτευξη ουσιαστικής κοινωνικής ενσωμάτωσης. Η εργασία, εκμάθηση της γλώσσας, η αποδοχή των θεμελιωδών κανόνων της χώρας υποδοχής και η ενεργός συμμετοχή στην κοινωνική ζωή αποτελούν εξίσου κρίσιμες προϋποθέσεις. Χώρες όπως οι ΗΠΑ, ο Καναδάς και η Αυστραλία έχουν ιστορικά δώσει μεγαλύτερη έμφαση στην εργασία, στην εκμάθηση της γλώσσας και στην αποδοχή των βασικών κανόνων της χώρας υποδοχής.

Δεν είναι τυχαίο ότι σε χώρες όπως η Γερμανία, το Βέλγιο και το Ηνωμένο Βασίλειο, το όνομα Μοχάμεντ –μαζί με τις διάφορες παραλλαγές γραφής του– συγκαταλέγεται πλέον μεταξύ των δημοφιλέστερων ονομάτων που δίνονται στα νεογέννητα αγόρια.  Το γεγονός αυτό αποτυπώνει τις σημαντικές δημογραφικές μεταβολές που συντελούνται σε πολλές ευρωπαϊκές κοινωνίες και αναδεικνύει την ανάγκη για σοβαρή συζήτηση σχετικά με την κοινωνική συνοχή, την πολιτισμική ταυτότητα και την αποτελεσματικότητα των πολιτικών ενσωμάτωσης.

Η επίθεση στο Μπέλφαστ αποτελεί ακόμη μία υπενθύμιση ότι η δημόσια ασφάλεια παραμένει κορυφαία προτεραιότητα για κάθε δημοκρατική κοινωνία. Οι πολίτες αναμένουν από τις κυβερνήσεις να διασφαλίζουν ότι οι δρόμοι, οι γειτονιές και οι δημόσιοι χώροι είναι ασφαλείς, ενώ ταυτόχρονα να αποφεύγεται η συλλογική ενοχοποίηση ομάδων ανθρώπων για πράξεις μεμονωμένων δραστών.

Η Ευρώπη βρίσκεται μπροστά σε μια δύσκολη εξίσωση. Από τη μία πλευρά καλείται να παραμείνει πιστή στις αρχές του κράτους δικαίου και της προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Από την άλλη, καλείται να ανταποκριθεί στη δικαιολογημένη απαίτηση των πολιτών για αποτελεσματική ασφάλεια. Η ισορροπία ανάμεσα στις δύο αυτές ανάγκες θα αποτελέσει μία από τις μεγαλύτερες πολιτικές προκλήσεις των επόμενων ετών.

Το πραγματικό δίλημμα δεν είναι “ασφάλεια ή ανθρωπισμός”. Είναι αν η Ευρώπη μπορεί να διαφυλάξει και τα δύο ταυτόχρονα. Οι κοινωνίες ζητούν αποτελεσματική προστασία χωρίς εγκατάλειψη των αρχών του κράτους δικαίου. Όσο οι κυβερνήσεις αδυνατούν να δώσουν πειστικές απαντήσεις, τόσο η ανασφάλεια θα μετατρέπεται σε πολιτική πόλωση και η συζήτηση γύρω από τη μετανάστευση θα γίνεται ολοένα πιο έντονη.