Μπέρναμ: Πιο κοντά στην Ευρώπη, σε απόσταση από τον Τραμπ

Με διαδοχικές τηλεφωνικές επικοινωνίες με τον πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών Ντόναλντ Τραμπ και Ευρωπαίους ηγέτες άρχισε η πρώτη ημέρα του Άντι Μπέρναμ στην πρωθυπουργία της Βρετανίας. Ο νέος ένοικος της Ντάουνινγκ Στριτ ανέλαβε καθήκοντα σε μια περίοδο βαθιάς πολιτικής αστάθειας, με τις δυτικές πρωτεύουσες να εξετάζουν ήδη τον τρόπο με τον οποίο θα επανακαθορίσει τις σχέσεις του Λονδίνου με τις Βρυξέλλες και την Ουάσιγκτον.

Ο Μπέρναμ θεωρείται ένας από τους περισσότερο φιλοευρωπαίους Βρετανούς πρωθυπουργούς των τελευταίων δεκαετιών. Η πολιτική του στάση απέναντι στην Ευρωπαϊκή Ένωση είναι θετικότερη από εκείνη πολλών προκατόχων του, παρότι αναμένεται να αποφεύγει τη διαρκή δημόσια συζήτηση γύρω από την ανατροπή του Brexit.

Το 2025 είχε εκφράσει την ελπίδα ότι το Ηνωμένο Βασίλειο θα επιστρέψει στην Ευρωπαϊκή Ένωση όσο ο ίδιος βρίσκεται ακόμη εν ζωή. Κατά την προεκλογική εκστρατεία για την αναπληρωματική εκλογή στο Μέικερφιλντ, ωστόσο, ξεκαθάρισε ότι δεν προτείνει την άμεση επανένταξη της χώρας.

Η μετατόπιση αυτή αποδόθηκε στη σύνθεση της συγκεκριμένης εκλογικής περιφέρειας και στην ανάγκη των Εργατικών να αναχαιτίσουν την πίεση του Reform UK. Ο Μπέρναμ επέλεξε να επικεντρωθεί στις εσωτερικές οικονομικές και κοινωνικές προτεραιότητες, αποφεύγοντας την αναζωπύρωση της σύγκρουσης που εξακολουθεί να προκαλεί το Brexit στη βρετανική κοινωνία.

Η εκκρεμής συμφωνία με την Ευρωπαϊκή Ένωση

Η πρώτη σοβαρή ευρωπαϊκή δοκιμασία για τη νέα κυβέρνηση αφορά τη δεύτερη σύνοδο κορυφής Ευρωπαϊκής Ένωσης και Ηνωμένου Βασιλείου. Η συνάντηση είχε προγραμματιστεί για τις 22 Ιουλίου στις Βρυξέλλες και αναβλήθηκε μετά την παραίτηση του Κιρ Στάρμερ.

Η αναβολή άφησε ανολοκλήρωτο ένα σημαντικό πακέτο συμφωνιών, το οποίο περιλαμβάνει τη διευκόλυνση των συνοριακών ελέγχων στα αγροδιατροφικά προϊόντα, τη σύνδεση των βρετανικών και ευρωπαϊκών συστημάτων εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών και τη δημιουργία προγράμματος κινητικότητας για νέους.

Οι δύο πλευρές έχουν καταλήξει σε κατ’ αρχήν συμφωνία για τα συγκεκριμένα ζητήματα, χωρίς να έχουν οριστικοποιηθεί οι τεχνικές και πολιτικές λεπτομέρειες. Η νέα ημερομηνία της συνόδου και η ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων θα αποτελέσουν ένα από τα πρώτα τεστ για την αξιοπιστία του Μπέρναμ απέναντι στις Βρυξέλλες.

Η αναβολή προκάλεσε δυσφορία στο Λονδίνο, όπου κυβερνητικοί κύκλοι θεώρησαν ότι η ευρωπαϊκή πλευρά προτίμησε να περιμένει την ανάληψη της πρωθυπουργίας από έναν πολιτικό περισσότερο δεκτικό στη στενότερη συνεργασία. Οι Βρυξέλλες εμφανίζονται έτοιμες να συνεχίσουν την επαναπροσέγγιση, ζητώντας παράλληλα σαφείς δεσμεύσεις και πολιτική συνέχεια.

Ο Μπέρναμ αναμένεται να αλλάξει διακριτικά το πλαίσιο της βρετανικής ευρωπαϊκής πολιτικής. Στις προτεραιότητές του περιλαμβάνονται η συνεργασία για τον περιορισμό της παράτυπης μετανάστευσης, η οικονομική ασφάλεια και η ενίσχυση της κοινωνικής ανθεκτικότητας.

Στην αρχική του ατζέντα δεν περιλαμβάνονται νέες εκτεταμένες εμπορικές συμφωνίες. Οι βασικές «κόκκινες γραμμές» των Εργατικών για την τελωνειακή ένωση, την ενιαία αγορά και την ελεύθερη κυκλοφορία προσώπων αναμένεται επίσης να διατηρηθούν.

Η πολιτική πρακτική του νέου πρωθυπουργού μπορεί πάντως να οδηγήσει το Ηνωμένο Βασίλειο πιο κοντά στην Ευρώπη. Ο Μπέρναμ έχει αναφερθεί στην ανάγκη ανάπτυξης στρατηγικής αυτονομίας και στη δημιουργία βρετανικών δυνατοτήτων σε κρίσιμους βιομηχανικούς και τεχνολογικούς τομείς.

Η προσέγγιση αυτή εμφανίζει σημαντικές ομοιότητες με τη στρατηγική που προωθούν η Ευρωπαϊκή Ένωση και ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν. Το Λονδίνο επιδιώκει μικρότερη εξάρτηση από τις Ηνωμένες Πολιτείες στην τεχνητή νοημοσύνη, στις ψηφιακές υποδομές και στις τεχνολογίες στρατηγικής σημασίας.

Ο νέος πρωθυπουργός υποστηρίζει ακόμη τη στενότερη συνεργασία με ευρωπαϊκές χώρες στις κρίσιμες πρώτες ύλες, στα συστήματα πληρωμών, στις υποδομές και στη βιομηχανική παραγωγή. Έτσι, μια κυβέρνηση που θα χρησιμοποιεί συγκρατημένη φιλοευρωπαϊκή ρητορική μπορεί να αποδειχθεί περισσότερο ευρωπαϊκή στις πραγματικές επιλογές της.

ΝΑΤΟ, Ουκρανία και ψυχρότερη σχέση με την Ουάσιγκτον

Στα βασικά ζητήματα ασφάλειας και άμυνας αναμένεται να επικρατήσει συνέχεια. Ο Μπέρναμ έχει επαναβεβαιώσει τη δέσμευση των Εργατικών στο ΝΑΤΟ και στη διατήρηση της ανεξάρτητης πυρηνικής αποτρεπτικής δυνατότητας της Βρετανίας.

Έχει δεσμευτεί επίσης να συνεχίσει τη στρατιωτική, οικονομική και διπλωματική στήριξη προς την Ουκρανία. Η θέση αυτή καθησυχάζει τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, οι οποίες θεωρούν κρίσιμη τη βρετανική συνεισφορά στην ευρωπαϊκή άμυνα και στην αντιμετώπιση της ρωσικής επιθετικότητας.

Ο τόνος απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες αναμένεται πιο ψυχρός. Ο Μπέρναμ περιέγραψε τη διατλαντική σχέση ως «κρίσιμη», αποφεύγοντας τον καθιερωμένο όρο «ειδική σχέση» που χρησιμοποιούν επί δεκαετίες οι βρετανικές κυβερνήσεις.

Η πρώτη του τηλεφωνική επικοινωνία με τον Ντόναλντ Τραμπ πραγματοποιήθηκε λίγες ώρες μετά την ανάληψη των καθηκόντων του. Παρά τις εκτιμήσεις ότι δεν είχε θέσει ως άμεση προτεραιότητα ένα ταξίδι στην Ουάσιγκτον, αμερικανικά μέσα αναφέρουν ότι η συνάντηση των δύο ηγετών ενδέχεται να πραγματοποιηθεί σύντομα.

Η διαχείριση του Τραμπ θα είναι μία από τις δυσκολότερες πλευρές της εξωτερικής πολιτικής του νέου πρωθυπουργού. Η σχέση της προηγούμενης κυβέρνησης με τον Λευκό Οίκο είχε επιβαρυνθεί από τις διαφωνίες για τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή και για τον τρόπο αντιμετώπισης της κρίσης.

Στελέχη και παράγοντες των Εργατικών αναμένουν από τον Μπέρναμ μια λιγότερο υποχωρητική στάση απέναντι στην Ουάσιγκτον. Ο ίδιος έχει ήδη ασκήσει κριτική στην προηγούμενη κυβέρνηση, υποστηρίζοντας ότι καθυστέρησε υπερβολικά να ζητήσει κατάπαυση του πυρός στη Γάζα.

Έχει αφήσει επίσης ανοικτό το ενδεχόμενο αυστηρότερων κυρώσεων και απαγόρευσης του εμπορίου με τους παράνομους ισραηλινούς εποικισμούς. Η στάση αυτή τον απομακρύνει από την πολιτική του Τραμπ στη Μέση Ανατολή και προμηνύει μεγαλύτερες αποστάσεις από τις αμερικανικές επιλογές.

Η αντίληψη του Μπέρναμ για τη διεθνή ισχύ της Βρετανίας ξεκινά από την ενίσχυση της εγχώριας οικονομίας. Η κυβέρνησή του επιδιώκει να αποκαταστήσει τη λεγόμενη «σκληρή ισχύ» της χώρας μέσω της επαναβιομηχάνισης, της αύξησης των αμυντικών δαπανών και της ενίσχυσης της εγχώριας παραγωγής.

Ο νέος πρωθυπουργός θέλει μεγαλύτερο μέρος των αμυντικών επενδύσεων να κατευθύνεται σε βρετανικές επιχειρήσεις, εργοστάσια και αλυσίδες εφοδιασμού. Η επιλογή συνδέει την εθνική ασφάλεια με τη δημιουργία θέσεων εργασίας και την οικονομική ανασυγκρότηση των βιομηχανικών περιοχών.

Η βασική δυσκολία της πρωθυπουργίας του θα είναι η συνύπαρξη αυτής της έντονα εσωτερικής πολιτικής ατζέντας με τον υπερμεγέθη διεθνή ρόλο που εξακολουθεί να διεκδικεί η Βρετανία. Ο Μπέρναμ καλείται να διαχειριστεί ταυτόχρονα την Ουάσιγκτον, τις Βρυξέλλες, τον πόλεμο στην Ουκρανία, την κρίση στη Μέση Ανατολή και την ενίσχυση του Reform UK στο εσωτερικό.

Η πίεση εντείνεται από τη συνεχιζόμενη πολιτική αστάθεια. Ο Άντι Μπέρναμ είναι ο πέμπτος Βρετανός πρωθυπουργός από το 2022 και ο έβδομος μέσα σε μία δεκαετία, μια διαδοχή που έχει πλήξει την αξιοπιστία του πολιτικού συστήματος και έχει ενισχύσει τη δυσπιστία των πολιτών.

Η πορεία του θα κριθεί από την ικανότητά του να συνδυάσει την οικονομική και κοινωνική ανασυγκρότηση στο εσωτερικό με μια σταθερή εξωτερική πολιτική. Οι πρώτες κινήσεις δείχνουν μεγαλύτερη προσέγγιση με την Ευρώπη, διατήρηση των δεσμεύσεων προς το ΝΑΤΟ και την Ουκρανία και πιο απαιτητική στάση απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες.