ΝΑΤΟ χωρίς ΗΠΑ: Το σενάριο που ανατρέπει την παγκόσμια ισορροπία

Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν αποτελούν απλώς το ισχυρότερο και πλουσιότερο μέλος της Συμμαχίας. Συνιστούν τον βασικό πυρήνα, τον άξονα πάνω στον οποίο έχει διαμορφωθεί το σύνολο της δομής. Διαθέτουν κρίσιμες επιχειρησιακές δυνατότητες σε αερομεταφορές, ναυτική υποστήριξη, δορυφορικά δίκτυα και πληροφορίες σημάτων, από τις οποίες εξαρτώνται οι σύμμαχοι τόσο για την ανάπτυξη όσο και για τη διεξαγωγή στρατιωτικών επιχειρήσεων. Την ίδια στιγμή, διαχρονικά ασκούν τον ηγετικό ρόλο που διασφαλίζει τη συνοχή της Συμμαχίας.

Η σοβαρότερη απειλή εντοπίζεται στα ευρωπαϊκά κράτη, που αποτελούν τους κύριους αποδέκτες της δέσμευσης του Άρθρου 5, σύμφωνα με την οποία ένοπλη επίθεση εναντίον ενός ή περισσότερων εξ αυτών στην Ευρώπη ή στη Βόρεια Αμερική αντιμετωπίζεται ως επίθεση κατά όλων. Για πρώτη φορά μετά από οκτώ δεκαετίες, θα καλούνταν να διαχειριστούν τη ρωσική απειλή χωρίς αυτή τη θεμελιώδη εγγύηση ασφάλειας, ενώ ο πόλεμος παραμένει ενεργός στην ευρωπαϊκή ήπειρο.

Ο Ντόναλντ Τραμπ δίνει τη δυνατότητα σε κράτη-μέλη του ΝΑΤΟ να προμηθεύονται αμερικανικό εξοπλισμό για την Ουκρανία μέσω του προγράμματος The Prioritised Ukraine Requirements List, την ώρα που έχει διακόψει την άμεση στρατιωτική ενίσχυση των ΗΠΑ προς το Κίεβο.

Η Μόσχα, πάντως, δεν έχει υποτιμήσει τη σημασία της Συμμαχίας. Επί τέσσερα χρόνια αποφεύγει συστηματικά το ενδεχόμενο άμεσης σύγκρουσης με δυνάμεις του ΝΑΤΟ, φτάνοντας να μην πλήττει, στο μεγαλύτερο μέρος, αεροπορικές βάσεις και σιδηροδρομικούς κόμβους στην Πολωνία που λειτουργούν ως γραμμές ανεφοδιασμού για την Ουκρανία.

Σε περίπτωση που αποσυρθεί από την εξίσωση η συμβατική και πυρηνική ισχύς των ΗΠΑ, το ρίσκο μιας τέτοιας σύγκρουσης θα εμφανίζεται αισθητά πιο ελεγχόμενο.

Ο Βλαντιμίρ Πούτιν έχει θέσει εδώ και χρόνια ως στρατηγικό στόχο την αποδόμηση του ΝΑΤΟ και τη διαμόρφωση μιας νέας ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής ασφάλειας. Ένα τέτοιο ενδεχόμενο δεν οδηγεί αυτόματα σε άμεση ρωσική επίθεση στην Ευρώπη σε περίπτωση αμερικανικής αποχώρησης, αυξάνει όμως σημαντικά την πιθανότητα ανάληψης ενός τέτοιου ρίσκου.

Η αποχώρηση από τη Συμμαχία θα απελευθέρωνε τον Τραμπ από την υποχρέωση υπεράσπισης των συμμάχων και θα άνοιγε θεωρητικά τον δρόμο για ένα σενάριο σύγκρουσης μεταξύ πρώην συμμάχων, εξέλιξη που το ίδιο το ΝΑΤΟ δεν θα μπορούσε να απορροφήσει.

Ο Καναδάς θα βρισκόταν αντιμέτωπος με μια νέα και ιδιαίτερα απαιτητική πραγματικότητα. Ο Τραμπ, που έχει ήδη διατάξει επιθέσεις σε 13 χώρες μετά την επιστροφή του στην προεδρία, έχει εκφράσει δημόσια την πρόθεση να μετατρέψει τον Καναδά, ιδρυτικό μέλος της Συμμαχίας, σε «51η πολιτεία».

Αποκομμένη από τον βασικό της εταίρο ασφάλειας, η Οτάβα δεν θα μπορούσε να θεωρεί δεδομένη τη σταθερότητα στη Βόρεια Αμερική.

Την ίδια στιγμή, η Γροιλανδία αναδεικνύεται σε πιθανό σημείο έντασης. Πληροφορίες αναφέρουν ότι ο δανικός στρατός εκπόνησε μυστικά σχέδια για την αντιμετώπιση ενδεχόμενης αμερικανικής επίθεσης στο νησί, μετά από επαναλαμβανόμενες δηλώσεις του Τραμπ περί προσάρτησης.

Στρατιωτικές μονάδες εξοπλίστηκαν και έλαβαν εντολές για την καταστροφή κρίσιμων διαδρόμων προσγείωσης, ενώ μεταφέρθηκαν ακόμη και ασκοί αίματος για την προσομοίωση διαχείρισης τραυματιών σε περίπτωση σύγκρουσης.

Τα σενάρια αυτά δημιουργούν έντονα διλήμματα για χώρες όπως η Βρετανία, η Γαλλία και η Γερμανία, που θα καλούνταν να αποφασίσουν αν θα εμπλακούν στρατιωτικά απέναντι στις ΗΠΑ ή αν θα επιλέξουν την αποφυγή σύγκρουσης υπό το βάρος της εξάρτησης και της ισχύος της Ουάσιγκτον.

Ιδιαίτερα για το Ηνωμένο Βασίλειο, μια τέτοια επιλογή θα ήταν εξαιρετικά δύσκολη, καθώς το σύστημα ασφάλειάς του παραμένει στενά συνδεδεμένο με τις ΗΠΑ, από τη συντήρηση των πυρηνικών του όπλων σε αμερικανικές εγκαταστάσεις μέχρι τη συνεργασία των υπηρεσιών πληροφοριών GCHQ και NSA.

Οι επιπτώσεις δεν θα περιορίζονταν στους συμμάχους. Και οι ίδιες οι Ηνωμένες Πολιτείες θα αντιμετώπιζαν σημαντικές απώλειες.

Από την ίδρυσή του, το ΝΑΤΟ λειτούργησε ως βασικό εργαλείο προβολής ισχύος για τις ΗΠΑ σε παγκόσμιο επίπεδο. Αμερικανικές βάσεις στη Βρετανία και τη Γερμανία αξιοποιούνται ήδη για επιχειρήσεις, όπως αυτές κατά του Ιράν.

Παράλληλα, κράτη-μέλη της Συμμαχίας φιλοξενούν κρίσιμα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης, με την Ουάσιγκτον να βασίζεται σε χώρες όπως το Ηνωμένο Βασίλειο και η Νορβηγία για την παρακολούθηση των ρωσικών πυρηνικών υποβρυχίων που επιχειρούν από τη χερσόνησο Κόλα και τη Θάλασσα του Μπάρεντς.

Παρά τις επιφυλάξεις χωρών όπως η Γαλλία, η Ισπανία και η Ιταλία σε σχέση με τον πόλεμο στο Ιράν, το ΝΑΤΟ έχει αποδειχθεί καθοριστικό σε επιχειρήσεις υπό αμερικανική ηγεσία. Τα μέλη του συνέβαλαν στον τερματισμό της σερβικής γενοκτονίας στο Κόσοβο το 1999, συμμετείχαν στην εικοσαετή εκστρατεία στο Αφγανιστάν και στήριξαν τους δύο Πολέμους του Κόλπου.

Σε ένα ενδεχόμενο σύγκρουσης με την Κίνα στον Ειρηνικό, η απουσία αυτού του πλέγματος συμμαχιών θα γινόταν άμεσα αισθητή.

Για τους λόγους αυτούς, όπως επισημαίνει ο Όλιφαντ, και δεδομένου ότι ο Τραμπ δεν μπορεί να αποσύρει μονομερώς τις ΗΠΑ από το ΝΑΤΟ χωρίς την έγκριση των δύο τρίτων της Γερουσίας ή σχετική απόφαση του Κογκρέσου, τα πλέον ακραία σενάρια δεν θεωρούνται βέβαια.

Ακόμη και εκτός Συμμαχίας, οι Ηνωμένες Πολιτείες θα εξακολουθούσαν να χρειάζονται συμμάχους και διμερείς συνεργασίες. Η αγγλοαμερικανική σχέση προηγείται του ΝΑΤΟ, ενώ η συμμαχία με τη Γαλλία έχει τις ρίζες της στο 1778.

Οι δηλώσεις του Τραμπ έχουν ήδη επηρεάσει την αποτρεπτική ισχύ του Άρθρου 5, και μια πλήρης κατάργησή του ενδέχεται να μην επιφέρει δραματική διαφοροποίηση.

Οι ευρωπαϊκές αμυντικές δαπάνες αυξάνονται, ιδίως στην ανατολική και βόρεια Ευρώπη, ενώ καμία σοβαρή ρωσική στρατιωτική ηγεσία δεν θα αξιολογούσε ως εύκολη μια σύγκρουση με την Πολωνία.

Το πυρηνικό οπλοστάσιο της Βρετανίας παραμένει ισχυρός αποτρεπτικός παράγοντας, αν και θα απαιτούσε ανάπτυξη εγχώριων συστημάτων εκτόξευσης για τη μείωση της εξάρτησης από τους αμερικανικούς πυραύλους Trident.

Παραμένει ανοιχτό και το ενδεχόμενο συνέχισης της Συμμαχίας χωρίς τις ΗΠΑ, με τη διατήρηση βασικών θεσμών, όπως το Βορειοατλαντικό Συμβούλιο και η ρήτρα συλλογικής άμυνας.

Διαγράφεται ένα στενό αλλά υπαρκτό πλαίσιο επιβίωσης μιας τέτοιας ανατροπής χωρίς καταστροφικές συνέπειες. Σε περίπτωση που οι Ηνωμένες Πολιτείες αρχίσουν να αντιμετωπίζουν τον Καναδά και την Ευρώπη ως αντιπάλους, το διεθνές σύστημα θα εισέλθει σε μια νέα, ριζικά διαφορετική φάση.