Νέα ένταση στη Μέση Ανατολή: Διαψεύσεις, απειλές και παζάρι για τα Στενά του Ορμούζ

Νέα επικίνδυνη ένταση καταγράφεται στη Μέση Ανατολή, μετά τα πρόσφατα στρατιωτικά πλήγματα και ενώ παραμένει σε εξέλιξη το διπλωματικό παζάρι γύρω από μια πιθανή συμφωνία ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν.

Πριν από τις τελευταίες επιθέσεις είχε προηγηθεί νέος κύκλος δηλώσεων, διαρροών και αλληλοδιαψεύσεων μεταξύ Ουάσινγκτον και Τεχεράνης. Τα ιρανικά κρατικά μέσα έκαναν λόγο για προσχέδιο συμφωνίας, ενώ ο Λευκός Οίκος απέρριψε κατηγορηματικά τους σχετικούς ισχυρισμούς, χαρακτηρίζοντάς τους πλήρως κατασκευασμένους.

Ο Ντόναλντ Τραμπ επανήλθε στο ζήτημα κατά τη διάρκεια συνεδρίασης του υπουργικού συμβουλίου στην Ουάσινγκτον, διαψεύδοντας ότι υπάρχει συμφωνία και απορρίπτοντας μια σειρά παραχωρήσεων που, σύμφωνα με τις ιρανικές πληροφορίες, περιλαμβάνονταν στο προτεινόμενο πλαίσιο.

Σύμφωνα με την ιρανική κρατική τηλεόραση, παρουσιάστηκε ένα «αρχικό ανεπίσημο πλαίσιο» για μνημόνιο κατανόησης μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ. Με βάση όσα μεταδόθηκαν, το σχέδιο προέβλεπε αποχώρηση αμερικανικών στρατιωτικών δυνάμεων από περιοχές γύρω από το Ιράν και άρση του ναυτικού αποκλεισμού στα ιρανικά λιμάνια.

Το προσχέδιο, τα Στενά του Ορμούζ και η διάψευση Τραμπ

Σε αντάλλαγμα, η Τεχεράνη φερόταν να δεσμεύεται για αποκατάσταση της εμπορικής διέλευσης μέσω των Στενών του Ορμούζ στα επίπεδα που ίσχυαν πριν από τον πόλεμο, μέσα σε διάστημα ενός μήνα.

Το ίδιο προσχέδιο φερόταν να εξαιρεί τα στρατιωτικά πλοία από το πεδίο της συμφωνίας, ενώ προέβλεπε ότι η διαχείριση και η διαδρομή της ναυσιπλοΐας μέσω των Στενών θα γίνονταν από το Ιράν σε συνεργασία με το Ομάν.

Σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, εφόσον επιτυγχανόταν τελική συμφωνία εντός 60 ημερών, το πλαίσιο θα μπορούσε να εγκριθεί με τη μορφή δεσμευτικού ψηφίσματος του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ.

Ο Ντόναλντ Τραμπ, ωστόσο, απέρριψε δημόσια ότι υπάρχει τέτοια συμφωνία και κατέστησε σαφές ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν είναι ικανοποιημένες από την πορεία των συνομιλιών. Όπως ανέφερε, το Ιράν επιθυμεί έντονα μια συμφωνία, αλλά δεν έχει ακόμη φτάσει στο σημείο που απαιτεί η Ουάσινγκτον.

Ο Αμερικανός πρόεδρος απέρριψε επίσης κάθε ενδεχόμενο παραχώρησης σε σχέση με τα Στενά του Ορμούζ, αποδοκιμάζοντας τις πληροφορίες περί προσπάθειας Ιράν και Ομάν να ελέγξουν τη στρατηγική θαλάσσια οδό. Με ιδιαίτερα σκληρή διατύπωση, προειδοποίησε ότι οι ΗΠΑ δεν θα αποδεχθούν τέτοια εξέλιξη, υπογραμμίζοντας ότι η ναυτιλιακή οδός πρέπει να παραμείνει ανοιχτή για όλους.

Παράλληλα, ο Τραμπ απέκλεισε οποιαδήποτε χαλάρωση κυρώσεων ή οικονομική ενίσχυση προς την Τεχεράνη, μετά τις αναφορές ότι το Ιράν ζητούσε πρόσβαση σε δεσμευμένα κεφάλαια και παγωμένα περιουσιακά στοιχεία.

Οι κόκκινες γραμμές της Τεχεράνης και οι νέες κυρώσεις

Την ίδια ώρα, τα ιρανικά κρατικά μέσα παρουσίασαν τις βασικές απαιτήσεις της Τεχεράνης στις συνομιλίες με την Ουάσινγκτον. Σύμφωνα με το ιρανικό πρακτορείο IRNA, η διατήρηση της υποδομής του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν δεν αποτελεί αντικείμενο διαπραγμάτευσης.

Σε ό,τι αφορά τα Στενά του Ορμούζ, η Τεχεράνη ζητά αναγνώριση από τις ΗΠΑ του δικαιώματός της για πληροφοριακή και επιχειρησιακή επιτήρηση της κρίσιμης θαλάσσιας οδού, αντί επιστροφής στο προηγούμενο καθεστώς που ίσχυε πριν από τον πόλεμο.

Ιδιαίτερη σημασία αποδίδει επίσης το Ιράν στην αποδέσμευση ιρανικών κεφαλαίων που παραμένουν παγωμένα λόγω κυρώσεων, ιδίως αυτών που βρίσκονται στο Κατάρ.

Παράλληλα, ο Ντόναλντ Τραμπ επανέφερε στο τραπέζι τις Συμφωνίες του Αβραάμ. Ο Αμερικανός πρόεδρος απηύθυνε αιτήματα προς αραβικές χώρες της περιοχής να ενταχθούν στο πλαίσιο εξομάλυνσης σχέσεων με το Ισραήλ, συνδέοντας την εξέλιξη αυτή με μια πιθανή ειρηνευτική συμφωνία.

Ο ίδιος υποστήριξε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες ενδέχεται να προχωρήσουν σε ειρηνευτική συμφωνία μόνο εφόσον αραβικές χώρες εξομαλύνουν τις σχέσεις τους με το Ισραήλ μέσω των Συμφωνιών του Αβραάμ. Μέχρι σήμερα, στο συγκεκριμένο πλαίσιο έχουν ενταχθεί το Μπαχρέιν, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Σουδάν και το Μαρόκο.

Στο μεταξύ, το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών επέβαλε κυρώσεις στη νεοσύστατη ιρανική αρχή που έχει αναλάβει τη διαχείριση των Στενών του Ορμούζ. Η λεγόμενη «Αρχή Στενών του Περσικού Κόλπου», η οποία δημιουργήθηκε για να επιβάλλει στα πλοία συμμόρφωση με τους ιρανικούς κανονισμούς, προστέθηκε στη λίστα των Ειδικά Καθορισμένων Υπηκόων.

Σύμφωνα με το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών, μέσω αυτής της αρχής οι Φρουροί της Ισλαμικής Επανάστασης επιχειρούν να αποκομίσουν οικονομικό όφελος από την πίεση προς πλοία που διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ.

Οι εξελίξεις συνδέονται με την προσπάθεια της Τεχεράνης να εφαρμόσει νέο πρωτόκολλο για τη διέλευση πλοίων από τη στρατηγική θαλάσσια οδό, η οποία παραμένει ουσιαστικά κλειστή από την έναρξη του πολέμου στις 28 Φεβρουαρίου.

Νωρίτερα μέσα στον μήνα, η Τεχεράνη είχε παρουσιάσει νέους κανόνες για τα πλοία που επιθυμούν να περάσουν από τα Στενά του Ορμούζ, ζητώντας την υποβολή ειδικής αίτησης για τη διασφάλιση της ασφαλούς διέλευσης.

Το σκηνικό παραμένει εξαιρετικά εύφλεκτο. Από τη μία πλευρά, το Ιράν επιχειρεί να κατοχυρώσει ρόλο ελέγχου σε έναν από τους σημαντικότερους ενεργειακούς διαδρόμους του πλανήτη. Από την άλλη, οι Ηνωμένες Πολιτείες διαμηνύουν ότι δεν θα αποδεχθούν περιορισμό της ελεύθερης ναυσιπλοΐας, κρατώντας ανοιχτό το ενδεχόμενο νέας κλιμάκωσης.