Νέα τρένα στη Θεσσαλονίκη, αλλά το μεγάλο στοίχημα είναι οι ράγες

Στα τέλη του 2026 το υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών και η Hellenic Train επιδιώκουν να θέσουν σε κυκλοφορία τα δύο πρώτα νέα υβριδικά τρένα, σε μια προσπάθεια ενίσχυσης του τροχαίου υλικού σε μεταβατική φάση. Οι συρμοί αυτοί θα προηγηθούν της μεγάλης προμήθειας των 23 ηλεκτρικών τρένων, τα οποία αναμένεται να αρχίσουν να παραδίδονται σταδιακά από το δεύτερο εξάμηνο του 2027.

Ο πρώτος από τους δύο συρμούς Blues Intercity έφτασε ήδη στη Θεσσαλονίκη την Κυριακή, έπειτα από διαδρομή χιλιάδων χιλιομέτρων από την Ιταλία, μέσω Σλοβενίας, Κροατίας, Σερβίας και Βόρειας Μακεδονίας. Ο δεύτερος συρμός αναμένεται εντός του μήνα, ώστε να ξεκινήσει ο κύκλος των ελέγχων και των δοκιμών πριν από την τελική έγκριση για επιβατική χρήση.

Η άφιξη νέου τροχαίου υλικού, ωστόσο, δεν αρκεί από μόνη της για να αλλάξει την πραγματική εικόνα του ελληνικού σιδηροδρόμου. Το μεγάλο και ανοιχτό ζήτημα παραμένει η κατάσταση των υποδομών, ιδίως μετά τις σοβαρές εκκρεμότητες που άφησαν πίσω οι καταστροφές στη Θεσσαλία. Εκεί θα κριθεί αν η ανανέωση των τρένων μπορεί να συνοδευτεί από ασφαλές, λειτουργικό και αξιόπιστο δίκτυο.

Το μεγάλο αγκάθι των υποδομών και του ETCS

Η προθεσμία για την ολοκλήρωση των έργων αποκατάστασης στη Θεσσαλία έχει ήδη μπει στην τελική ευθεία. Βάσει της σύμβασης, οι κατασκευαστικές εργασίες πρέπει να έχουν ολοκληρωθεί έως τις 31 Ιουλίου, ενώ τα συστήματα ασφαλείας έως το τέλος Αυγούστου. Σιδηροδρομικές πηγές, όμως, εμφανίζονται επιφυλακτικές για το αν ο εναπομείνας χρόνος επαρκεί, κυρίως σε ό,τι αφορά το σύστημα αυτόματης πέδησης ETCS.

Το συγκεκριμένο σύστημα αποτελεί τον πυρήνα της ευρωπαϊκής φιλοσοφίας για την ασφαλή κυκλοφορία των τρένων. Παρά την κρισιμότητά του, δεν έχει ακόμη πιστοποιηθεί από τη Ρυθμιστική Αρχή Σιδηροδρόμων. Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και αν έχει εγκατασταθεί τεχνικά, δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί επιχειρησιακά πριν δοθεί η απαιτούμενη έγκριση από την ανεξάρτητη Αρχή.

Οι ίδιες πηγές θεωρούν δύσκολο να έχει ολοκληρωθεί η διαδικασία πιστοποίησης έως το τέλος του καλοκαιριού. Η παρατήρηση αυτή έχει ιδιαίτερη βαρύτητα, διότι δείχνει ότι ο σιδηρόδρομος δεν κρίνεται μόνο από την αγορά ή την άφιξη νέων συρμών, αλλά από το αν οι υποδομές, η σηματοδότηση και τα συστήματα ασφάλειας λειτουργούν με πλήρη θεσμική κάλυψη.

Παράλληλα, η αποκατάσταση της Θεσσαλίας δεν θα λύσει αυτομάτως το πρόβλημα των καθυστερήσεων στον βασικό σιδηροδρομικό άξονα. Σε εκκρεμότητα παραμένει το τμήμα ΣΚΑ - Οινόη, όπου η κατάσταση της γραμμής επιβάλλει βραδυπορίες στα τρένα και αυξάνει τη διάρκεια των διαδρομών. Το χρονοδιάγραμμα αποκατάστασης παραμένει ασαφές, καθώς δεν έχει ακόμη προκηρυχθεί ο σχετικός διαγωνισμός.

Εδώ αναδεικνύεται και η σοβαρή πολιτική ευθύνη της κυβέρνησης. Η προβολή νέων τρένων δημιουργεί θετική εικόνα, όμως ο πολίτης δεν κρίνει τον σιδηρόδρομο από τις ανακοινώσεις. Τον κρίνει από την ασφάλεια, τη συνέπεια, την ταχύτητα και την αξιοπιστία. Όταν κρίσιμα έργα, διαγωνισμοί και πιστοποιήσεις παραμένουν ανοιχτά, η επικοινωνιακή ανάδειξη του νέου τροχαίου υλικού δεν μπορεί να κρύψει τις βαθιές παθογένειες του δικτύου.

Τα νέα υβριδικά τρένα και η μεγάλη προμήθεια

Οι δύο πρώτοι νέοι συρμοί είναι υβριδικά Intercity HTR 412 Blues της Hitachi Rail. Παραχωρούνται στη Hellenic Train από τον ιταλικό όμιλο Ferrovie dello Stato μέσω μίσθωσης, στο πλαίσιο της συμφωνίας που υπεγράφη το 2025 ανάμεσα στην ελληνική κυβέρνηση και την ιταλική πλευρά.

Η ουσιαστική ανανέωση του στόλου, όμως, θα έρθει με τους 23 ηλεκτρικούς συρμούς Coradia Stream της Alstom. Πρόκειται για τη μεγαλύτερη επένδυση που έχει ανακοινωθεί για επιβατικό τροχαίο υλικό τις τελευταίες δεκαετίες. Το κόστος της προμήθειας υπολογίζεται σε περίπου 360 εκατ. ευρώ και αποτελεί τον βασικό κορμό του επενδυτικού προγράμματος ύψους 420 εκατ. ευρώ που έχει αναλάβει η Hellenic Train στο πλαίσιο της νέας συμφωνίας με το Ελληνικό Δημόσιο.

Με βάση τον σημερινό σχεδιασμό, οι πρώτοι συρμοί Coradia Stream αναμένεται να αρχίσουν να παραδίδονται από το δεύτερο εξάμηνο του 2027, με την παραλαβή τους να εξελίσσεται σταδιακά. Μέχρι τότε, οι δύο Blues Intercity θα λειτουργήσουν ως ενδιάμεση λύση για την ενίσχυση των δρομολογίων και την ανανέωση της εικόνας του επιβατικού σιδηροδρόμου.

Οι Blues IC ανήκουν στη νέα γενιά υβριδικών τρένων, όμως στο ελληνικό δίκτυο δεν μπορούν να αξιοποιηθούν ως ηλεκτρικοί συρμοί. Δεν είναι κατασκευασμένοι με τις τεχνικές προδιαγραφές του εγχώριου συστήματος ηλεκτροδότησης και δεν είναι συμβατοί με την τάση του ελληνικού δικτύου. Έτσι, η λειτουργία τους θα βασίζεται σε κινητήρες diesel τελευταίας γενιάς και σε μπαταρίες υψηλής ισχύος.

Οι συρμοί μπορούν να αναπτύξουν ταχύτητα έως 160 χλμ./ώρα. Οι μπαταρίες τους επιτρέπουν κίνηση χωρίς χρήση πετρελαίου για μικρές αποστάσεις, κυρίως κατά την είσοδο και έξοδο από σταθμούς. Η τεχνολογία αυτή μειώνει την κατανάλωση, περιορίζει τις εκπομπές και βελτιώνει τη λειτουργία σε αστικά ή πυκνοκατοικημένα σημεία του δικτύου.

Κάθε συρμός διαθέτει 192 καθήμενες θέσεις, από τις οποίες 20 είναι πρώτης θέσης. Περιλαμβάνει επίσης δύο θέσεις για επιβάτες σε αμαξίδιο, οκτώ θέσεις ποδηλάτων, σύγχρονο σύστημα ενημέρωσης επιβατών με οθόνες και ηχητικές αναγγελίες, κλιματισμό, υποδομές Wi-Fi-ready, κλειστό κύκλωμα τηλεόρασης, τραπεζαρία, αυτόματο πωλητή και ειδικά διαμορφωμένες τουαλέτες για ΑμεΑ.

Η Hellenic Train αναφέρει ότι οι νέοι υβριδικοί συρμοί καταναλώνουν έως και 50% λιγότερο καύσιμο, εμφανίζουν χαμηλότερες εκπομπές ρύπων και παράγουν λιγότερο θόρυβο σε σύγκριση με τους παλαιότερους ντιζελοκίνητους συρμούς. Τα στοιχεία αυτά ενισχύουν την εικόνα ενός πιο σύγχρονου τρένου, όμως η επιχειρησιακή του αξία θα κριθεί από τη συμβατότητα με το δίκτυο και από την κατάσταση των γραμμών στις οποίες θα κυκλοφορήσει.

Η άφιξη του πρώτου συρμού στη Θεσσαλονίκη σηματοδοτεί την έναρξη μιας διαδικασίας που περιλαμβάνει στατικούς ελέγχους στο μηχανοστάσιο και δυναμικές δοκιμές στο δίκτυο, διάρκειας περίπου ενός μήνα. Θα εξεταστεί η συμπεριφορά των τρένων στις ελληνικές υποδομές, η συνεργασία τους με τα συστήματα σηματοδότησης, οι επικοινωνίες VHF και η λειτουργία του ETCS.

Μετά την ολοκλήρωση των δοκιμών, θα υποβληθεί τεχνικός φάκελος στη ΡΑΣ, ώστε να εκδοθεί η έγκριση τύπου και να ξεκινήσουν τα επιβατικά δρομολόγια. Αν δεν υπάρξουν καθυστερήσεις ή τεχνικά εμπόδια, οι δύο συρμοί αναμένεται να μπουν σε κυκλοφορία προς το τέλος του 2026.

Ο αναπληρωτής υπουργός Μεταφορών Γιώργος Κώτσηρας χαρακτήρισε την άφιξη των νέων τρένων αφετηρία ανανέωσης του σιδηροδρομικού στόλου μετά από δύο δεκαετίες και την ενέταξε στο ευρύτερο πρόγραμμα εκσυγχρονισμού των σιδηροδρομικών μεταφορών. Η κυβερνητική γραμμή μιλά για μετάβαση από τον σχεδιασμό στα χειροπιαστά αποτελέσματα.

Το πραγματικό μέτρο, όμως, δεν είναι η άφιξη ενός συρμού στη Θεσσαλονίκη. Είναι αν το κράτος μπορεί να παραδώσει ασφαλή υποδομή, ολοκληρωμένα συστήματα, πιστοποιημένο ETCS και δρομολόγια χωρίς τις χρόνιες βραδυπορίες που ταλαιπωρούν το επιβατικό κοινό. Ο ελληνικός σιδηρόδρομος χρειάζεται νέα τρένα, αλλά πάνω απ’ όλα χρειάζεται δίκτυο που να μπορεί να τα υποδεχθεί με ασφάλεια και αξιοπιστία.