Κυρώσεις στη Ρωσία: Η Ελλάδα απέσυρε το μπλόκο μετά την εξαίρεση για το LNG

Σε συμφωνία για το ευρύ 21ο πακέτο κυρώσεων κατά της Ρωσίας κατέληξαν το πρωί της Πέμπτης 23 Ιουλίου οι χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, έπειτα από μαραθώνιες διαπραγματεύσεις και αφού κάμφθηκαν οι ελληνικές αντιρρήσεις που είχαν μπλοκάρει την τελική έγκριση.

Το τελευταίο και δυσκολότερο σημείο της διαπραγμάτευσης αφορούσε την προτεινόμενη απαγόρευση μεταφοράς ρωσικού φυσικού αερίου προς τρίτες χώρες από ευρωπαϊκές εταιρείες. Σύμφωνα με δύο Ευρωπαίους διπλωμάτες που επικαλείται το Politico, η εκκρεμότητα έκλεισε μέσω μακράς μεταβατικής περιόδου και ειδικών εξαιρέσεων.

Η τελική συμφωνία προβλέπει πάγωμα για 12 μήνες της προσαρμογής του πλαφόν στο ρωσικό πετρέλαιο, καθώς και εξαίρεση διάρκειας ενός έτους για τη μεταφορά ρωσικού υγροποιημένου φυσικού αερίου προς πελάτες εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η εξαίρεση θα μπορεί να ανανεώνεται αυτομάτως.

Η ελληνική αντίσταση και η εξαίρεση για το ρωσικό LNG

Η Αθήνα είχε αντιταχθεί αρχικά στην απαγόρευση που θα εμπόδιζε ευρωπαϊκές ναυτιλιακές επιχειρήσεις να μεταφέρουν ρωσικό φυσικό αέριο προς τρίτες αγορές. Η στάση αυτή συνδεόταν άμεσα με τα συμφέροντα ελληνικών εταιρειών μεταφοράς LNG, μεταξύ των οποίων και η Dynagas.

Η ελληνική πλευρά υποστήριζε ότι η προτεινόμενη απαγόρευση υπερέβαινε όσα είχαν συμφωνηθεί προηγουμένως από τους Ευρωπαίους ηγέτες και ότι το μέτρο θα αποδεικνυόταν αναποτελεσματικό. Το βασικό επιχείρημα ήταν πως τα πλοία θα μπορούσαν απλώς να αλλάξουν σημαία ή να επανεγγραφούν σε χώρες εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης, αφήνοντας το ρωσικό εμπόριο ανεπηρέαστο και μεταφέροντας τη δραστηριότητα σε μη ευρωπαϊκές εταιρείες.

Μετά την πρόβλεψη της ετήσιας εξαίρεσης, η Ελλάδα απέσυρε το μπλόκο και άνοιξε ο δρόμος για την ομόφωνη έγκριση του πακέτου.

«Τα κράτη μέλη έδειξαν αλληλεγγύη προς την Ελλάδα και αναμένεται ότι η Ελλάδα θα πράξει το ίδιο για άλλους στο μέλλον», δήλωσε Ευρωπαίος διπλωμάτης στο Reuters, αποτυπώνοντας το παρασκήνιο των σκληρών διαπραγματεύσεων.

Η συγκεκριμένη διατύπωση δείχνει ότι η συμφωνία δεν προέκυψε μόνο από κοινή στρατηγική απέναντι στη Ρωσία. Αποτέλεσε προϊόν αμοιβαίων εξαιρέσεων, εθνικών πιέσεων και συμβιβασμών που επιτρέπουν στις κυβερνήσεις να προστατεύουν συγκεκριμένα οικονομικά συμφέροντα, ενώ ταυτόχρονα εμφανίζουν προς τα έξω εικόνα ευρωπαϊκής ενότητας.

Το πακέτο περιλαμβάνει επίσης το πάγωμα του ανώτατου ορίου τιμής στο ρωσικό αργό πετρέλαιο για έναν χρόνο. Το πλαφόν βρίσκεται σήμερα στα 44,10 δολάρια το βαρέλι και επρόκειτο να αυξηθεί, λόγω της αναταραχής που προκάλεσε ο πόλεμος στο Ιράν και του μηχανισμού αυτόματου επανυπολογισμού ανά εξάμηνο.

Με τη διατήρηση του σημερινού ορίου, η Ευρωπαϊκή Ένωση επιχειρεί να αποτρέψει τη Ρωσία από το να επωφεληθεί από τη νέα άνοδο των διεθνών τιμών του πετρελαίου. Στόχος είναι να περιοριστούν τα έσοδα που διοχετεύονται στη χρηματοδότηση του πολέμου στην Ουκρανία.

Νέες τράπεζες, κρυπτονομίσματα και πλοία του «σκιώδους στόλου»

Η ιρλανδική προεδρία του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης ανακοίνωσε ότι το νέο πακέτο στοχεύει στις βασικές πηγές εσόδων της Μόσχας, στις αλυσίδες εφοδιασμού και στον αποκαλούμενο «σκιώδη στόλο» που χρησιμοποιείται για τη μεταφορά ρωσικού πετρελαίου παρακάμπτοντας τις δυτικές κυρώσεις.

Στην επίσημη ανακοίνωση υπογραμμίζεται ότι η συμφωνία αποτελεί σημαντικό βήμα στις πρώτες εβδομάδες της ιρλανδικής προεδρίας και νέα ένδειξη της πολιτικής στήριξης της Ευρώπης προς την Ουκρανία απέναντι στη ρωσική εισβολή.

Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, έσπευσε να χαιρετίσει τη συμφωνία, υποστηρίζοντας ότι οι ευρωπαϊκές κυρώσεις συνεχίζουν να αποδυναμώνουν τα οικονομικά θεμέλια της ρωσικής πολεμικής προσπάθειας.

Όπως ανακοίνωσε, 32 επιπλέον ρωσικές τράπεζες προστίθενται στον κατάλογο απαγόρευσης συναλλαγών. Στο στόχαστρο μπαίνουν ακόμη εταιρείες κρυπτονομισμάτων και πλατφόρμες εμπορίας πετρελαίου που θεωρείται ότι διευκολύνουν τη διακίνηση χρημάτων και προϊόντων παρά τους ευρωπαϊκούς περιορισμούς.

Για πρώτη φορά, το πακέτο περιλαμβάνει μέτρα κατά πλοίων που υποστηρίζουν τον ρωσικό «σκιώδη στόλο». Πρόκειται για δεξαμενόπλοια με σύνθετα ιδιοκτησιακά καθεστώτα, συχνές αλλαγές σημαίας και αδιαφανή ασφάλιση, τα οποία χρησιμοποιούνται για τη μεταφορά ρωσικού πετρελαίου σε διεθνείς αγορές.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προβάλλει το συγκεκριμένο μέτρο ως ουσιαστική ενίσχυση του μηχανισμού κυρώσεων, καθώς η μέχρι σήμερα εφαρμογή του πλαφόν είχε υπονομευθεί από τη δυνατότητα της Ρωσίας να χρησιμοποιεί πλοία και μεσάζοντες εκτός του δυτικού συστήματος.

Το νέο πλαίσιο προβλέπει επίσης ένα πρώτο βήμα προς την επίσημη απαγόρευση εισόδου στην Ευρωπαϊκή Ένωση Ρώσων που έχουν πολεμήσει στην Ουκρανία. Οι τεχνικές και νομικές λεπτομέρειες του μέτρου θα πρέπει να καθοριστούν στη συνέχεια.

Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν ευχαρίστησε την ιρλανδική προεδρία για τη διαμεσολάβηση που οδήγησε στη συμφωνία, παρουσιάζοντας το αποτέλεσμα ως απόδειξη ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση παραμένει ενωμένη απέναντι στη Μόσχα.

Πίσω από τις επίσημες διακηρύξεις, πάντως, η διαδικασία ανέδειξε για ακόμη μία φορά τις εσωτερικές αντιθέσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Κάθε νέο πακέτο κυρώσεων περνά μέσα από παζάρια για εξαιρέσεις, μεταβατικές περιόδους και προστασία εθνικών οικονομικών συμφερόντων.

Η ελληνική κυβέρνηση υποχώρησε μόνο όταν εξασφάλισε παράταση για τις μεταφορές ρωσικού LNG, αποδεικνύοντας ότι η ευρωπαϊκή «αλληλεγγύη» εφαρμόζεται συχνά με όρους σκληρής διαπραγμάτευσης. Η επίσημη εικόνα ενότητας διασώθηκε, όμως οι αντιφάσεις του πακέτου παραμένουν εμφανείς.

Το κρίσιμο ζήτημα είναι πλέον αν οι νέες κυρώσεις θα περιορίσουν πραγματικά τα ρωσικά έσοδα ή αν οι εξαιρέσεις, οι αλλαγές σημαίας και τα δίκτυα τρίτων χωρών θα δημιουργήσουν νέους δρόμους παράκαμψης. Η αποτελεσματικότητα του 21ου πακέτου θα κριθεί στην εφαρμογή και όχι στις πανηγυρικές δηλώσεις των Βρυξελλών.