Νεπάλ: 162 νεκροί μετά την κατάρρευση παγετώνα στα Ιμαλάια

Σε μια τεράστια κατάρρευση παγετώνα στα Ιμαλάια στρέφονται οι έρευνες για τα αίτια της καταστροφικής πλημμύρας που έπληξε την Τετάρτη το Νεπάλ, αφήνοντας πίσω της τουλάχιστον 162 νεκρούς και εκατοντάδες αγνοούμενους. Τα πρώτα επιστημονικά δεδομένα και οι δορυφορικές εικόνες δείχνουν ότι μέσα σε ελάχιστο χρόνο εκτυλίχθηκε μια αλυσιδωτή φυσική καταστροφή, με τεράστιες ποσότητες νερού, λάσπης, πάγου και βράχων να παρασύρουν ολόκληρες περιοχές.

Στο επίκεντρο βρίσκεται παγετώνας κοντά στα σύνορα του Νεπάλ με το Θιβέτ. Ένα μεγάλο τμήμα του φέρεται να αποκολλήθηκε από υψόμετρο περίπου 5.200 μέτρων και να κατέπεσε σχεδόν 1.200 μέτρα χαμηλότερα, προς την κοιλάδα. Η τεράστια μάζα πάγου συμπαρέσυρε πετρώματα, χώμα και άλλα υλικά, δημιουργώντας μια εξαιρετικά ισχυρή χιονοστιβάδα πάγου και βράχων.

Οι εικόνες που κατέγραψαν δορυφόροι της Planet Labs πριν και μετά το φαινόμενο αποτυπώνουν το μέγεθος της καταστροφής. Εκτάσεις και πλαγιές που προηγουμένως καλύπτονταν από βλάστηση εμφανίζονται πλέον θαμμένες κάτω από μεγάλες ποσότητες καφέ ιζήματος, λάσπης και συντριμμιών.

Ο γεωλόγος Vikram Gupta του Sikkim University, εξετάζοντας το διαθέσιμο υλικό, εκτίμησε ότι σημαντικό κομμάτι του μετώπου του παγετώνα κατέρρευσε και μετέφερε μαζί του τεράστιες ποσότητες πετρωμάτων και φερτών υλικών.

Την ίδια ώρα, τεράστια είναι η αγωνία για εκατοντάδες ανθρώπους που παραμένουν χωρίς επικοινωνία. Το υπουργείο Τουρισμού του Νεπάλ ανακοίνωσε ότι 468 τουρίστες και ταξιδιώτες εξακολουθούν να αγνοούνται, 24 ώρες μετά την καταστροφή. Από αυτούς οι 393 είναι αλλοδαποί και οι 75 υπήκοοι του Νεπάλ.

Η πληγείσα περιοχή αποτελεί δημοφιλή προορισμό για ορειβάτες, ταξιδιώτες και προσκυνητές, γεγονός που αυξάνει την ανησυχία για τον τελικό απολογισμό. Οι επιχειρήσεις έρευνας και διάσωσης συνεχίζονται υπό εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες, καθώς δρόμοι, γέφυρες και τηλεπικοινωνιακές υποδομές έχουν υποστεί τεράστιες ζημιές.

Η κατάρρευση του παγετώνα και το φυσικό φράγμα στον ποταμό

Οι επιστήμονες επιχειρούν να ανασυνθέσουν λεπτό προς λεπτό την αλληλουχία που οδήγησε στο καταστροφικό κύμα. Ένα από τα βασικά σενάρια είναι ότι η τεράστια χιονοστιβάδα πάγου και βράχων κατέληξε στον ποταμό Lhende, περίπου 20 χιλιόμετρα βορειοανατολικά του συνοριακού περάσματος Rasuwagadhi.

Η συσσώρευση των υλικών εκτιμάται ότι δημιούργησε ένα προσωρινό φυσικό φράγμα μέσα στην κοίτη. Το νερό άρχισε να συγκεντρώνεται με μεγάλη ταχύτητα πίσω από αυτό και, όταν το φράγμα υποχώρησε, απελευθερώθηκε απότομα ένας τεράστιος όγκος νερού, λάσπης και συντριμμιών.

Το κύμα πέρασε στον ποταμό Bhotekoshi και στη συνέχεια στο σύστημα του Trishuli, σαρώνοντας κατοικημένες περιοχές και κρίσιμες υποδομές. Σπίτια, δρόμοι, γέφυρες και υδροηλεκτρικές εγκαταστάσεις καταστράφηκαν, ενώ ολόκληροι οικισμοί βρέθηκαν μέσα σε λίγα λεπτά αντιμέτωποι με έναν τεράστιο χείμαρρο.

Βίντεο από κάμερες ασφαλείας στην περιοχή των συνόρων καταγράφουν ανθρώπους να τρέχουν για να σωθούν ελάχιστες στιγμές πριν η μάζα νερού, λάσπης και βράχων κατακλύσει το σημείο.

Ένα ακόμη κρίσιμο στοιχείο αφορά το ισχυρό σεισμικό σήμα που καταγράφηκε στις 8:37 το πρωί τοπική ώρα στην περιοχή. Αρχικά το USGS το είχε χαρακτηρίσει σεισμό μεγέθους 4,4 βαθμών, περίπου 47 χιλιόμετρα βόρεια της Gosainkunda. Οι νεότερες εκτιμήσεις, ωστόσο, εξετάζουν το ενδεχόμενο το ίδιο το τεράστιο κατολισθητικό γεγονός να προκάλεσε τη σεισμική καταγραφή.

Η ξαφνική πλημμύρα καταγράφηκε λίγα λεπτά αργότερα. Η χρονική αλληλουχία αποτελεί βασικό αντικείμενο της επιστημονικής έρευνας, χωρίς ακόμη να έχει αποσαφηνιστεί πλήρως εάν υπήρξε ανεξάρτητη σεισμική δόνηση που συνέβαλε στην αποσταθεροποίηση του παγετώνα ή εάν η κατάρρευση του πάγου και των πετρωμάτων δημιούργησε η ίδια το ισχυρό σεισμικό σήμα.

Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει και το γεγονός ότι πριν από την καταστροφή δεν είχαν καταγραφεί ισχυρές βροχοπτώσεις στην περιοχή Rasuwa. Τα στοιχεία του Τμήματος Υδρολογίας και Μετεωρολογίας του Νεπάλ περιορίζουν το ενδεχόμενο μιας συνηθισμένης πλημμύρας των μουσώνων και στρέφουν την έρευνα προς μια ξαφνική απελευθέρωση νερού από μεγάλο υψόμετρο.

Παράλληλα, οι ειδικοί εξετάζουν εάν η κατάρρευση συνδυάστηκε με ρήξη κάποιας παγετωνικής λίμνης, το φαινόμενο που διεθνώς είναι γνωστό ως Glacial Lake Outburst Flood (GLOF). Στην ευρύτερη ορεινή ζώνη υπάρχουν αρκετές μεγάλες παγετωνικές λίμνες και θα απαιτηθεί λεπτομερής μελέτη δορυφορικών δεδομένων για να διαπιστωθεί εάν κάποια από αυτές συνέβαλε στην καταστροφή.

Το προηγούμενο του 2025 και η ανησυχία για τους παγετώνες των Ιμαλαΐων

Η περιοχή είχε βρεθεί αντιμέτωπη με παρόμοια καταστροφή και στις 8 Ιουλίου 2025. Τότε μια αιφνίδια πλημμύρα στον Bhotekoshi είχε συνδεθεί από τις αρμόδιες υπηρεσίες του Νεπάλ με την απότομη εκκένωση παγετωνικής λίμνης κοντά στα σύνορα με την Κίνα, έπειτα από ανάλυση δορυφορικών εικόνων.

Το γεγονός ότι μέσα σε λίγο περισσότερο από έναν χρόνο το ίδιο ποτάμιο σύστημα πλήττεται ξανά από μια καταστροφή που σχετίζεται με τεράστιες μάζες πάγου ενισχύει την ανησυχία των επιστημόνων για τη σταθερότητα των παγετώνων στα Ιμαλάια.

Το Νεπάλ διαθέτει χιλιάδες παγετώνες και παγετωνικές λίμνες. Αποτελούν πολύτιμα αποθέματα νερού για εκατομμύρια ανθρώπους, μπορούν όμως να εξελιχθούν σε εξαιρετικά επικίνδυνες εστίες όταν μεταβάλλονται απότομα οι συνθήκες και υποχωρούν φυσικά φράγματα που συγκρατούν τεράστιους όγκους νερού.

Στοιχεία των Ηνωμένων Εθνών δείχνουν ότι τα χιονοσκεπή βουνά του Νεπάλ έχουν χάσει σχεδόν το ένα τρίτο του πάγου τους σε διάστημα λίγο μεγαλύτερο των τριών δεκαετιών, ενώ ο ρυθμός τήξης των παγετώνων είχε αυξηθεί σημαντικά κατά την τελευταία εξεταζόμενη περίοδο.

Ο επιστήμονας Dan Shugar του University of Calgary, ο οποίος μελέτησε τις δορυφορικές εικόνες, εντόπισε επίσης ενδείξεις έντονης τήξης χιονιού κατά το 24ωρο πριν από την καταστροφή. Οι ειδικοί επισημαίνουν, πάντως, ότι απαιτείται περισσότερη έρευνα προτού το συγκεκριμένο συμβάν αποδοθεί ευθέως στην κλιματική αλλαγή.

Οι επιχειρήσεις διάσωσης συνεχίζονται και ο τελικός απολογισμός παραμένει αβέβαιος. Τα μέχρι στιγμής στοιχεία συγκλίνουν, ωστόσο, σε μια εξαιρετικά βίαιη αλληλουχία: μια τεράστια μάζα πάγου και βράχων κατέρρευσε από τα Ιμαλάια, έφραξε ή αναστάτωσε τη ροή του ποταμού και μέσα σε λίγα λεπτά απελευθέρωσε ένα καταστροφικό κύμα προς τις κατοικημένες κοιλάδες του Νεπάλ.