Η Κρήτη στο έλεος των αφίξεων και ο Πλεύρης σε παράλληλο σύμπαν

Υπάρχει η πολιτική διαχείριση μιας κρίσης και υπάρχει η πραγματικότητα που αποτυπώνεται στο έδαφος. Και όταν οι δύο αυτές εικόνες απέχουν τόσο πολύ μεταξύ τους, οι δηλώσεις περί «πλήρους σχεδιασμού» δεν αρκούν για να κλείσουν τη συζήτηση. Αντίθετα, την κάνουν ακόμη πιο επιτακτική.

Οι δηλώσεις του υπουργού Μετανάστευσης, σε συνέντευξή του σε τηλεοπτικό σταθμό της Αθήνας, έφεραν ξανά στο προσκήνιο το ζήτημα των μεταναστευτικών ροών στην Κρήτη. Ο υπουργός υποστήριξε ότι υπάρχει σχεδιασμός για τη διαχείριση της κατάστασης, επισημαίνοντας παράλληλα ότι δεν είναι δυνατόν να λειτουργεί δομή σε κάθε σημείο άφιξης.

Η τελευταία παρατήρηση είναι εύλογη ως γενική διαπίστωση. Κανείς δεν μπορεί να απαιτεί μια οργανωμένη δομή σε κάθε παραλία ή σε κάθε σημείο όπου μπορεί να φτάσει ένα σκάφος. Το πραγματικό ερώτημα, όμως, δεν είναι αν μπορεί να υπάρχει δομή παντού. Είναι αν υπάρχει ένα λειτουργικό σχέδιο για όσα συμβαίνουν όταν εκατοντάδες άνθρωποι φτάνουν ταυτόχρονα σε μια περιοχή.

Και εδώ ακριβώς αρχίζουν τα δύσκολα.

Η Ιεράπετρα δεν ήταν μια θεωρητική άσκηση επί χάρτου

Οι εικόνες από την Ιεράπετρα, σύμφωνα με τις σχετικές αναφορές, έδειξαν εκατοντάδες μετανάστες να παραμένουν επί ημέρες χωρίς την αναγκαία μέριμνα και τις κατάλληλες συνθήκες προσωρινής φιλοξενίας.

Δεν επρόκειτο για μια υποθετική κρίση που θα μπορούσε κάποτε να προκύψει. Επρόκειτο για μια κατάσταση που είχε ήδη εκδηλωθεί και απαιτούσε άμεσες, πρακτικές λύσεις.

Γι’ αυτό και η επίκληση του σχεδιασμού γεννά ένα αυτονόητο ερώτημα: τι ακριβώς περιλαμβάνει αυτός ο σχεδιασμός; Πού θα μεταφερθούν οι άνθρωποι που φτάνουν μαζικά; Ποιος αναλαμβάνει την προσωρινή φιλοξενία τους; Πώς εξασφαλίζονται βασικές συνθήκες υγιεινής και αξιοπρέπειας; Ποιος συντονίζει τις υπηρεσίες και σε ποιο χρονικό διάστημα ενεργοποιούνται οι προβλεπόμενες διαδικασίες;

Αν υπάρχουν σαφείς απαντήσεις, οφείλει η κυβέρνηση να τις παρουσιάσει. Αν υπάρχουν συγκεκριμένα σχέδια έκτακτης ανάγκης, πρέπει να εξηγηθεί πώς εφαρμόστηκαν και γιατί, παρά ταύτα, καταγράφηκαν οι εικόνες που προκάλεσαν αντιδράσεις.

Γιατί ο σχεδιασμός δεν κρίνεται από την ύπαρξή του σε ένα έγγραφο. Κρίνεται από το αποτέλεσμα όταν έρθει η ώρα να εφαρμοστεί.

Οι αριθμοί δεν αρκούν για να περιγράψουν την πραγματικότητα

Ο υπουργός έδωσε έμφαση στον περιορισμό των μεταναστευτικών ροών, παρουσιάζοντας την κυβερνητική επίδοση ως επιτυχημένη και επικαλούμενος την εικόνα στο Αιγαίο.

Η μείωση των αφίξεων σε μια περιοχή μπορεί ασφαλώς να αποτελεί σημαντικό δείκτη αξιολόγησης μιας πολιτικής. Δεν αποτελεί, όμως, από μόνη της πλήρη αποτίμηση της κατάστασης σε ολόκληρη τη χώρα.

Η Κρήτη έχει τη δική της πραγματικότητα, τις δικές της ανάγκες και τις δικές της επιχειρησιακές δυσκολίες. Όταν οι αφίξεις συγκεντρώνονται σε συγκεκριμένα σημεία του νησιού, η πίεση στις τοπικές υπηρεσίες και στις διαθέσιμες υποδομές μπορεί να είναι ιδιαίτερα έντονη, ακόμη κι αν η συνολική εικόνα σε άλλες περιοχές εμφανίζεται βελτιωμένη.

Το ένα δεν αναιρεί το άλλο. Και η πολιτική αξιολόγηση δεν μπορεί να στηρίζεται μόνο στους δείκτες που παρουσιάζουν θετικό πρόσημο, αφήνοντας στο περιθώριο τις περιοχές όπου το πρόβλημα γίνεται πιο ορατό.

Η ουσία δεν είναι ποιος αριθμός ακούγεται καλύτερα σε μια τηλεοπτική συνέντευξη. Είναι αν η πολιτική που εφαρμόζεται ανταποκρίνεται στις πραγματικές συνθήκες και αν οι αρμόδιες αρχές διαθέτουν τα μέσα για να διαχειριστούν τις συνέπειες.

«Δεν μπορούμε να έχουμε δομή παντού». Σύμφωνοι. Μετά τι;

Η φράση του υπουργού περιγράφει έναν πραγματικό περιορισμό. Δεν μπορεί να υπάρχει μόνιμη δομή υποδοχής σε κάθε πιθανό σημείο άφιξης. Από αυτό, όμως, δεν προκύπτει ότι οι τοπικές κοινωνίες και οι υπηρεσίες πρέπει να αντιμετωπίζουν κάθε νέο κύμα αφίξεων σαν να πρόκειται για ένα απρόβλεπτο γεγονός.

Ένα οργανωμένο σχέδιο οφείλει να προβλέπει εναλλακτικούς χώρους προσωρινής φιλοξενίας, διαδικασίες άμεσης μεταφοράς, επαρκή στελέχωση και σαφείς αρμοδιότητες. Κυρίως, πρέπει να προβλέπει τι γίνεται όταν οι αφίξεις ξεπερνούν τις δυνατότητες ενός συγκεκριμένου σημείου.

Αυτό είναι το νόημα του σχεδιασμού: όχι να εξαφανίζει κάθε δυσκολία, αλλά να περιορίζει τις συνέπειες όταν η δυσκολία εμφανίζεται.

Και όταν άνθρωποι παραμένουν για ημέρες σε συνθήκες που προκαλούν εύλογη ανησυχία, τότε η συζήτηση δεν μπορεί να εξαντλείται στη διαβεβαίωση ότι υπάρχει σχέδιο. Χρειάζεται απολογισμός για το τι λειτούργησε, τι δεν λειτούργησε και τι πρόκειται να αλλάξει.

Η ανθρώπινη αξιοπρέπεια δεν είναι λεπτομέρεια της διαχείρισης

Στη δημόσια συζήτηση για το μεταναστευτικό, οι αριθμοί, οι αφίξεις και οι επιχειρησιακές δυνατότητες καταλαμβάνουν συχνά όλο τον χώρο. Στο τέλος, όμως, υπάρχουν άνθρωποι που χρειάζονται νερό, τροφή, υγειονομική φροντίδα και ασφαλή προσωρινή φιλοξενία.

Η εξασφάλιση αυτών των στοιχειωδών συνθηκών δεν σημαίνει ότι μια χώρα παραιτείται από την ανάγκη να ελέγχει τα σύνορά της ή να περιορίζει τις παράτυπες μεταναστευτικές ροές. Σημαίνει ότι η εφαρμογή της πολιτικής της συνοδεύεται από στοιχειώδη οργάνωση και σεβασμό της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.

Παράλληλα, οι τοπικές κοινωνίες δικαιούνται να γνωρίζουν ποιο είναι το σχέδιο, ποια είναι η διαθέσιμη υποδομή και πώς θα αποτρέπεται η επανάληψη αντίστοιχων καταστάσεων. Δεν είναι δυνατόν να καλούνται να διαχειριστούν τις συνέπειες μιας κρίσης χωρίς σαφή ενημέρωση και συντονισμό.

Το σχέδιο πρέπει να αποδεικνύεται στην πράξη

Η κυβέρνηση έχει κάθε δικαίωμα να παρουσιάζει τα αποτελέσματα της μεταναστευτικής της πολιτικής και να υποστηρίζει ότι οι επιλογές της αποδίδουν. Έχει, όμως, και την υποχρέωση να απαντά όταν η εικόνα στο πεδίο δημιουργεί εύλογες αμφιβολίες για την επάρκεια της διαχείρισης.

Η Κρήτη δεν χρειάζεται μόνο διαβεβαιώσεις. Χρειάζεται συγκεκριμένες απαντήσεις για τις υποδομές, τη στελέχωση, την προσωρινή φιλοξενία, τον συντονισμό των υπηρεσιών και το σχέδιο αντιμετώπισης νέων μαζικών αφίξεων.

Γιατί το ζητούμενο δεν είναι να υπάρχει πάντα μια έτοιμη απάντηση μπροστά στις κάμερες. Είναι να υπάρχει μια αποτελεσματική απάντηση όταν οι κάμερες καταγράφουν την πραγματικότητα.

Και τελικά, το πιο απλό ερώτημα παραμένει το πιο δύσκολο για κάθε πολιτική εξουσία: αν ο σχεδιασμός είναι πράγματι πλήρης, πώς εξηγούνται όσα είδαμε στην Ιεράπετρα;