Οι αγροτικές κινητοποιήσεις και τα μπλόκα δεν συνδέονται με πρόσκαιρες εντάσεις ή πολιτική υποκίνηση. Αντανακλούν τη σταθερή παρουσία μιας δομικής αποτυχίας που αφορά τον πρωτογενή τομέα και τη σχέση του με το κράτος, την αγορά και το ευρωπαϊκό πλαίσιο πολιτικής. Η επανάληψή τους κάθε χειμώνα δείχνει ότι η αφετηρία του προβλήματος δεν βρίσκεται στους δρόμους αλλά στην έλλειψη συνεκτικής και βιώσιμης αγροτικής στρατηγικής, όπως επισημαίνει ο Μιχάλης Σάλλας, Πρόεδρος της Lyktos Group και Επίτιμος Πρόεδρος της Τράπεζας Πειραιώς. Η αύξηση του κόστους παραγωγής, η συμπίεση του εισοδήματος και η αβεβαιότητα των τιμών διαμορφώνουν ένα περιβάλλον στο οποίο η κινητοποίηση εξελίσσεται σε αναγκαστική αντίδραση.
Η πολιτεία διαχειρίζεται τις αγροτικές κινητοποιήσεις ως τεχνικό ζήτημα πίεσης και όχι ως ένδειξη παραγωγικής δυσλειτουργίας. Οι παρεμβάσεις περιορίζονται σε προσωρινές διευκολύνσεις και αποσπασματικές εξαγγελίες, καταλήγοντας σε έναν κύκλο επαναλαμβανόμενων εντάσεων χωρίς μεταβολή των συνθηκών. Η έλλειψη σταθερού σχεδιασμού μετατρέπει την αγροτική πολιτική σε μηχανισμό εκτόνωσης και όχι σε εργαλείο ανασυγκρότησης.
Το κόστος παραγωγής έχει μεταβληθεί μόνιμα και επηρεάζεται από διεθνείς αγορές ενέργειας, καυσίμων, λιπασμάτων και ζωοτροφών, οι οποίες καθορίζονται από γεωπολιτικές εξελίξεις και ασταθείς συνθήκες. Η ελληνική γεωργία παραμένει ευάλωτη λόγω της απουσίας συλλογικών μηχανισμών προμήθειας και διαπραγμάτευσης, με τον μεμονωμένο παραγωγό να αγοράζει ακριβά και να διαθέτει τα προϊόντα του χωρίς πραγματική διαπραγματευτική ισχύ. Η προστιθέμενη αξία διαρρέει εκτός πρωτογενούς τομέα, ενισχύοντας την αίσθηση αδιεξόδου.
Πρώτη αναγκαία επιλογή είναι η συγκράτηση του μεταβλητού κόστους παραγωγής. Η επιστροφή ειδικού φόρου στα αγροτικά καύσιμα πρέπει να συνδέεται με ενεργή παραγωγή και τεκμηριωμένη χρήση, ενώ το αγροτικό ρεύμα χρειάζεται σταθερό καθεστώς τιμολόγησης με σαφές ανώτατο όριο. Αυτές οι παρεμβάσεις λειτουργούν ως προϋπόθεση για τη συνέχιση της παραγωγικής δραστηριότητας και όχι ως ενίσχυση εισοδήματος. Παράλληλα, μια περίοδος δημοσιονομικής ανακούφισης για όσους βρίσκονται υπό οικονομική πίεση αποτρέπει την έξοδο από την παραγωγή και διατηρεί τη συνοχή του κλάδου. Οι καθυστερήσεις στις πληρωμές ενισχύσεων πλήττουν την αξιοπιστία της πολιτείας και αποδυναμώνουν κάθε προσπάθεια πολιτικού σχεδιασμού· η θεσμική αναδιάρθρωση των μηχανισμών πληρωμής αποτελεί αναγκαία συνθήκη για σοβαρή αγροτική πολιτική.
Η ελληνική γεωργία χρειάζεται δομική ανασύνταξη. Ο κατακερματισμός του κλήρου, η χαμηλή διαπραγματευτική ισχύς και η υπερβολική εξάρτηση από επιδοτήσεις έχουν διαμορφώσει ένα μη βιώσιμο παραγωγικό υπόδειγμα. Η ενίσχυση συλλογικών σχημάτων νέου τύπου με σαφείς κανόνες διακυβέρνησης προσφέρει προοπτική ανασυγκρότησης. Η πολιτεία μπορεί να επιταχύνει αυτή τη μετάβαση κατευθύνοντας πόρους στη συλλογική προμήθεια εφοδίων, την κοινή αποθήκευση και την οργανωμένη εμπορία.
Κεντρικό εργαλείο αποτελεί η συμβολαιακή γεωργία, η οποία εξασφαλίζει προκαθορισμένες τιμές, χρηματοδοτεί καλλιεργητικές δαπάνες και διασφαλίζει ποιότητα και τυποποίηση. Οι παραγωγοί αποκτούν σταθερό εισόδημα και η αγορά αξιόπιστη τροφοδοσία, επιτρέποντας έναν προγραμματισμό που περιορίζει τις διακυμάνσεις και ενισχύει την ανθεκτικότητα του πρωτογενούς τομέα.
Η πράσινη μετάβαση δημιουργεί πρόσθετες απαιτήσεις, καθώς οι περιβαλλοντικές δεσμεύσεις εφαρμόζονται χωρίς ολοκληρωμένη οικονομική στήριξη και χωρίς ξεκάθαρο χρονοδιάγραμμα. Η επένδυση σε εξοικονόμηση ενέργειας, διαχείριση νερού και τεχνολογικές λύσεις χρειάζεται να προηγείται των υποχρεώσεων, διαφορετικά οδηγεί σε συρρίκνωση παραγωγικής γης και επιβάρυνση των μικρότερων εκμεταλλεύσεων.
Το ζήτημα των μπλόκων αφορά πολιτική ευθύνη και όχι τυπικό θέμα δημόσιας τάξης. Η διαρκής αναβολή ουσιαστικών αποφάσεων καταδεικνύει έλλειμμα στρατηγικής και αποδυναμώνει τον πρωτογενή τομέα. Όσο η αγροτική πολιτική παραμένει εγκλωβισμένη σε ετήσιες διαπραγματεύσεις υπό πίεση, οι κινητοποιήσεις θα συνεχίζουν να λειτουργούν ως έκφραση διαρθρωτικής ανεπάρκειας.
Η χώρα βρίσκεται μπροστά σε μια καθαρή επιλογή. Η αντιμετώπιση των κινητοποιήσεων ως συγκυριακής ενόχλησης οδηγεί στη διαιώνιση των ίδιων αδιεξόδων, ενώ η συγκρότηση βιώσιμου παραγωγικού μοντέλου απαιτεί συνεκτικό σχεδιασμό, θεσμική σταθερότητα και επένδυση σε μηχανισμούς που ενισχύουν την παραγωγή. Χωρίς αυτή τη μετατόπιση, τα μπλόκα θα συνεχίσουν να αποτελούν μόνιμο σύμπτωμα μιας κρατικής αδυναμίας που παραμένει άλυτη.
