Παμβώτιδα σε κρίσιμη δοκιμασία: Μαζικοί θάνατοι ψαριών και έρευνα για τα αίτια

Έντονη ανησυχία προκαλεί στα Ιωάννινα η εικόνα που καταγράφεται τις τελευταίες ημέρες στις όχθες της λίμνης Παμβώτιδας, όπου έχουν εντοπιστεί και ξεβραστεί εκατοντάδες νεκρά ψάρια. Το φαινόμενο έχει ήδη κινητοποιήσει τις αρμόδιες υπηρεσίες, οι οποίες προχώρησαν στη συλλογή δειγμάτων και στη δρομολόγηση τοξικολογικών εξετάσεων, προκειμένου να διαπιστωθούν τα ακριβή αίτια.

Στο επίκεντρο της διερεύνησης βρίσκεται και το ενδεχόμενο ρύπανσης, καθώς μετρήσεις που έχουν καταγραφεί τις προηγούμενες ημέρες δείχνουν απότομη πτώση του διαλυμένου οξυγόνου στο νερό της λίμνης, στοιχείο που σε πολλές περιπτώσεις συνδέεται με παρουσία οργανικών λυμάτων και επιβάρυνση του οικοσυστήματος.

Το φαινόμενο αφορά συγκεκριμένο είδος ψαριού

Όπως ανέφερε ο αντιδήμαρχος Πρωτογενούς Τομέα, Περιφερειακής Ανάπτυξης, Προστασίας της Λίμνης και Ενέργειας του δήμου Ιωαννιτών, Αριστείδης Κασσής, το πρόβλημα έχει εμφανιστεί εδώ και περίπου μία εβδομάδα έως δέκα ημέρες. Σύμφωνα με τις έως τώρα μαρτυρίες και την πρώτη περισυλλογή που πραγματοποιήθηκε, το φαινόμενο φαίνεται να αφορά αποκλειστικά ένα είδος ψαριού, την πεταλούδα.

Η συλλογή των νεκρών ψαριών έγινε από τον Συνεταιρισμό Αλιέων της Νήσου Ιωαννίνων, ο οποίος διαθέτει τα κατάλληλα πλωτά μέσα, έπειτα από συνεννόηση με τον δήμο Ιωαννιτών. Ήδη πραγματοποιήθηκε μια πρώτη επιχείρηση απομάκρυνσης μεγάλου αριθμού ψαριών, ενώ προγραμματίζεται και νέα παρέμβαση για την περαιτέρω αποκομιδή τους.

Στο μικροσκόπιο τα αίτια και τα τοξικολογικά

Σε αυτή τη φάση δεν υπάρχει ακόμη σαφής επιστημονική εικόνα για το τι ακριβώς προκάλεσε τον θάνατο των ψαριών. Η διαχείριση της λίμνης ανήκει στον ΟΦΥΠΕΚΑ, ο οποίος, σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων και την Κτηνιατρική Υπηρεσία της Περιφέρειας Ηπείρου, έχει αναλάβει τη διαδικασία των τοξικολογικών εξετάσεων.

Τα δείγματα που έχουν συλλεχθεί πρόκειται να σταλούν μέσω της Κτηνιατρικής Υπηρεσίας στα αρμόδια εργαστήρια, ώστε να υπάρξουν συγκεκριμένες απαντήσεις για το αν πρόκειται για παθολογικό φαινόμενο, για περιβαλλοντική επιβάρυνση ή για συνδυασμό παραγόντων.

Το εύρος του φαινομένου χαρακτηρίζεται μεγάλο, καθώς, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις, περιμετρικά της λίμνης έχουν εντοπιστεί αρκετές εκατοντάδες νεκρά ψάρια. Οι χαμηλές θερμοκρασίες που εξακολουθούν να επικρατούν στην περιοχή συμβάλλουν στο να παραμένουν τα ψάρια στην επιφάνεια και να καταλήγουν στις όχθες.

Παλαιότερα περιστατικά και η περίοδος αναπαραγωγής

Ο αντιδήμαρχος επισήμανε ότι ανάλογα περιστατικά δεν είναι άγνωστα για την Παμβώτιδα, καθώς έχουν σημειωθεί και σε προηγούμενα χρόνια. Σε εκείνες τις περιπτώσεις, η εξήγηση που είχε δοθεί ήταν ότι τα ψάρια βρέθηκαν σε κατάσταση έντονου στρες και κακής φυσικής κατάστασης ύστερα από δυσμενείς συνθήκες του χειμώνα ή του φθινοπώρου.

Όπως εξήγησε, η τρέχουσα περίοδος είναι και φάση αναπαραγωγής για τα ψάρια. Οι χαμηλές θερμοκρασίες, και ειδικά η χαμηλή θερμοκρασία του νερού, μπορούν να επιβαρύνουν σημαντικά τον οργανισμό τους, δυσκολεύοντας τη διαδικασία της ωοτοκίας και οδηγώντας ακόμη και σε σηψαιμία από τα αυγά που παραμένουν στο σώμα τους, όπως έχει καταγραφεί και σε προηγούμενες περιπτώσεις.

Παρότι κάθε χρονιά οι συνθήκες διαφοροποιούνται και άλλοτε το φαινόμενο εμφανίζεται πιο περιορισμένο και άλλοτε πιο εκτεταμένο, φέτος ο αριθμός των νεκρών ψαριών θεωρείται ιδιαίτερα μεγάλος.

Ξενικό είδος και αυξημένη ευαισθησία

Ένα στοιχείο που αξιολογείται ως θετικό είναι ότι, σύμφωνα με όσα έχουν μεταφέρει και οι αλιείς της περιοχής, μέχρι στιγμής δεν έχει καταγραφεί θάνατος άλλων ειδών. Η λίμνη διαθέτει πλούσια ιχθυοπανίδα, ωστόσο η πεταλούδα, το είδος που φαίνεται να πλήττεται, χαρακτηρίζεται ως ξενικό και εκτιμάται ότι δεν έχει ακόμη προσαρμοστεί επαρκώς στις ιδιαίτερες συνθήκες του οικοσυστήματος.

Αυτό την καθιστά πιο ευάλωτη στις μεταβολές του περιβάλλοντος και ειδικά στις κλιματολογικές συνθήκες, κάτι που ενδέχεται να εξηγεί γιατί το φαινόμενο περιορίζεται σε ένα μόνο είδος.

Κατακόρυφη πτώση του οξυγόνου και ανοιχτό σενάριο ρύπανσης

Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει η εικόνα που προκύπτει από τους σταθμούς παρακολούθησης της λίμνης. Η Μαρία Στουμπούδη, διευθύντρια του Ινστιτούτου Θαλάσσιων Βιολογικών Πόρων και Εσωτερικών Υδάτων του ΕΛΚΕΘΕ, ανέφερε ότι ο σταθμός που έχει εγκατασταθεί στην Παμβώτιδα, απέναντι από την πλατεία Μαβίλη, κατέγραψε πτώση του διαλυμένου οξυγόνου στο νερό τα ξημερώματα της 4ης Απριλίου 2026.

Παράλληλα, σύμφωνα με τα δεδομένα του σταθμού που έχει εγκαταστήσει ο δήμος Ιωαννίνων, τα ξημερώματα της 12ης Απριλίου καταγράφηκε νέα και ακόμη πιο οξεία πτώση του οξυγόνου, η οποία έφτασε σχεδόν στο μηδέν και διήρκεσε για αρκετές ώρες.

Όπως επισημαίνει η ίδια, σε πολλές περιπτώσεις τέτοιου είδους απότομη μείωση του οξυγόνου σχετίζεται με απόρριψη οργανικών λυμάτων, τα οποία αποσυντίθενται και καταναλώνουν το διαθέσιμο οξυγόνο του νερού, ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια της νύχτας. Για τον λόγο αυτό, το σενάριο ρύπανσης παραμένει ανοιχτό και σοβαρό.

Η ίδια υπενθύμισε ότι η Παμβώτιδα αντιμετωπίζει εδώ και χρόνια προβλήματα ρύπανσης και τέτοια επεισόδια δεν μπορούν να θεωρηθούν αποκομμένα από τη συνολική κατάσταση της λίμνης. Παράλληλα, τόνισε ότι προκαλεί ερωτήματα το γεγονός πως μέχρι στιγμής το φαινόμενο φαίνεται να αφορά μόνο την πεταλούδα, καθώς σε περίπτωση γενικευμένου προβλήματος στο οικοσύστημα θα αναμενόταν να επηρεαστούν περισσότερα είδη.

Αν τελικά δεν εντοπιστούν νεκρά ψάρια και από άλλα είδη, τότε παραμένει ανοιχτό και το ενδεχόμενο να πρόκειται για παθολογικό πρόβλημα που αφορά ειδικά το συγκεκριμένο είδος. Οι οριστικές απαντήσεις αναμένονται πλέον από τα εργαστηριακά αποτελέσματα, τα οποία θα κρίνουν αν πρόκειται για περιβαλλοντική επιβάρυνση, για βιολογική ευαλωτότητα του είδους ή για συνδυασμό και των δύο παραγόντων.