Η απόφαση των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων να αποχωρήσουν από τον OPEC+ προκαλεί έντονη αναστάτωση στον πετρελαϊκό άξονα του Κόλπου, σε μια περίοδο κατά την οποία ο πόλεμος με το Ιράν έχει ήδη πυροδοτήσει ιστορικό ενεργειακό σοκ και ισχυρές πιέσεις στην παγκόσμια οικονομία.
Η κίνηση του Άμπου Ντάμπι θεωρείται βαρύ πλήγμα για τους εξαγωγικούς πετρελαϊκούς οργανισμούς και, κυρίως, για τη Σαουδική Αραβία, η οποία λειτουργεί ως de facto ηγετική δύναμη του OPEC+. Η οργή του Ριάντ δεν αφορά μόνο την ενεργειακή διάσταση της απόφασης, καθώς η ένταση με τα Εμιράτα έχει βαθύτερο γεωπολιτικό υπόβαθρο.
Οι σχέσεις Σαουδικής Αραβίας και Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων έχουν περάσει διαδοχικές φάσεις συνεργασίας και αντιπαράθεσης. Το Άμπου Ντάμπι έχει κατηγορήσει κατά καιρούς το Ριάντ για στήριξη της Μουσουλμανικής Αδελφότητας και για πίεση προς μικρότερους γείτονες. Η Σαουδική πλευρά, από την άλλη, έχει ασκήσει κριτική στα Εμιράτα για φιλοϊσραηλινή στάση, αντι-ισλαμικές επιλογές και στήριξη αποσχιστικών δυνάμεων σε κρίσιμα μέτωπα της περιοχής.
Η παλιά συμμαχία και οι ρωγμές στον Κόλπο
Η αντιπαράθεση ανάμεσα στις δύο χώρες είχε φανεί έντονα και στην Υεμένη, όπου τα Εμιράτα ακολούθησαν μια πιο αυτόνομη και επιθετική περιφερειακή στρατηγική. Παρά τις διαφορές, οι δύο δυνάμεις είχαν συνεργαστεί στενά κατά την περίοδο των αραβικών εξεγέρσεων του 2011, επιδιώκοντας να ανακόψουν πολιτικές αλλαγές που θα μπορούσαν να ανατρέψουν την ισορροπία των μοναρχιών του Κόλπου.
Συμμετείχαν στην επέμβαση στη Λιβύη το 2011 και στην εκστρατεία της Σαουδικής Αραβίας στην Υεμένη το 2015. Η στάση τους στη Συρία υπήρξε πιο σύνθετη, καθώς τα Εμιράτα δεν ευθυγραμμίστηκαν πλήρως με την εξέγερση κατά του Μπασάρ αλ Άσαντ.
Ο πρόεδρος των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, Μοχάμεντ μπιν Ζαγέντ, είχε καθοριστικό ρόλο στην ανάδειξη του Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν ως κεντρικού παράγοντα εξουσίας στη Σαουδική Αραβία. Το 2017, οι δύο χώρες κινήθηκαν από κοινού κατά του Κατάρ, επιβάλλοντας αποκλεισμό με την κατηγορία ότι η Ντόχα στήριζε τη Μουσουλμανική Αδελφότητα, ισλαμιστικές οργανώσεις και κινήματα δημοκρατικής αλλαγής στην περιοχή.
Σταδιακά, οι κοινές επιλογές άρχισαν να υποχωρούν μπροστά σε συγκρουόμενες στρατηγικές. Στο Σουδάν, η Σαουδική Αραβία και η Αίγυπτος στήριξαν τον στρατό του Αμπντέλ Φατάχ αλ-Μπουρχάν, ενώ τα Εμιράτα βρέθηκαν στο πλευρό των Δυνάμεων Ταχείας Υποστήριξης του Μοχάμεντ Χαμντάν Νταγκάλο. Η σύγκρουση κορυφώθηκε με τη σφαγή στο Ελ Φάσερ, η οποία ανέδειξε το βάθος της περιφερειακής αντιπαράθεσης.
Ανάλογη απόκλιση καταγράφηκε και στη Λιβύη, όπου τα Εμιράτα, μαζί με την Αίγυπτο, υποστήριξαν τον στρατηγό Χαλίφα Χάφταρ. Η επιλογή αυτή οδήγησε σε παρατεταμένο εμφύλιο αδιέξοδο, με επιπτώσεις που επηρέασαν και τη γεωπολιτική θέση της Ελλάδας στην Ανατολική Μεσόγειο.
Οι Συμφωνίες του Αβραάμ και η νέα γεωπολιτική γραμμή
Η υπογραφή των Συμφωνιών του Αβραάμ από τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Ισραήλ το 2020 διαμόρφωσε νέο πλαίσιο στη Μέση Ανατολή. Οι συμφωνίες αποσύνδεσαν την εξομάλυνση των σχέσεων με το Ισραήλ από το παλαιστινιακό ζήτημα, δημιουργώντας προηγούμενο με υψηλή πολιτική φόρτιση στον αραβικό κόσμο.
Τα Εμιράτα προχώρησαν σε στενή συνεργασία ασφαλείας, ανταλλαγή πληροφοριών και πολιτική ευθυγράμμιση με το Ισραήλ, επενδύοντας σε μια στρατηγική σύνδεση με την Ουάσινγκτον και το Τελ Αβίβ. Για αρκετά χρόνια, η επιλογή αυτή φαινόταν να αποδίδει, καθώς οι ΗΠΑ προωθούσαν την επέκταση του μοντέλου και προς τη Σαουδική Αραβία.
Την ίδια περίοδο, Άμπου Ντάμπι και Ριάντ τερμάτισαν σιωπηρά τον αποκλεισμό του Κατάρ, αποκατέστησαν επαφές με την Τουρκία, αναζήτησαν δίαυλο προσέγγισης με το Ιράν και προσπάθησαν να περιορίσουν τις ανοιχτές περιφερειακές συγκρούσεις.
Η επίθεση της Χαμάς στο Ισραήλ στις 7 Οκτωβρίου 2023 και ο πόλεμος που ακολούθησε στη Γάζα άλλαξαν τους υπολογισμούς. Η καταστροφή στη Γάζα κινητοποίησε την αραβική κοινή γνώμη και οδήγησε τη Σαουδική Αραβία σε πιο προσεκτική στάση απέναντι στην εξομάλυνση με το Ισραήλ.
Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα διατήρησαν τις σχέσεις τους με το Ισραήλ και επιχείρησαν να εμφανιστούν ως βασικός αραβικός διαμεσολαβητής για την επόμενη ημέρα στη Γάζα. Η στρατηγική τους στηρίχθηκε στην εκτίμηση ότι η στενή ευθυγράμμιση με το Ισραήλ και τις ΗΠΑ θα ενισχύσει τον περιφερειακό τους ρόλο.
Η Σαουδική Αραβία, με διαφορετικές εσωτερικές ισορροπίες και δικές της φιλοδοξίες ηγεμονίας στον αραβικό κόσμο, επέστρεψε στη θέση ότι οποιαδήποτε εξομάλυνση με το Ισραήλ πρέπει να συνδέεται με αξιόπιστη πορεία προς παλαιστινιακό κράτος. Το Ριάντ δεν έδειξε διάθεση να ενταχθεί σε πρωτοβουλία που θα έφερε καθαρά τη σφραγίδα του Άμπου Ντάμπι.
Το ενεργειακό σοκ και το ρήγμα με τον άξονα Εμιράτων – Ισραήλ
Η στρατιωτική κλιμάκωση του Ισραήλ στην περιοχή ενίσχυσε την ανησυχία της Σαουδικής Αραβίας. Η αποδυνάμωση της Χεζμπολάχ έγινε δεκτή θετικά στο Ριάντ, όμως η προοπτική ευρύτερης επίθεσης στο Ιράν προκάλεσε σοβαρούς φόβους για ανεξέλεγκτη αποσταθεροποίηση.
Ένα ασθενέστερο Ιράν εξυπηρετεί ορισμένες στρατηγικές επιδιώξεις της Σαουδικής Αραβίας, όμως η ανάδυση ενός Ισραήλ που δρα στρατιωτικά κατά βούληση δημιουργεί νέα απειλή για τις περιφερειακές ισορροπίες. Το Ριάντ παρακολουθεί με ανησυχία τα πλήγματα, τη συνεχιζόμενη καταστροφή στη Γάζα, την κλιμάκωση στη Δυτική Όχθη και την ισραηλινή φιλοδοξία για κυρίαρχο ρόλο στη Μέση Ανατολή.
Η αποχώρηση των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων από τον OPEC+ έρχεται σε αυτή τη συγκυρία και μεταφέρει τη γεωπολιτική σύγκρουση στο ενεργειακό πεδίο. Η Σαουδική Αραβία βλέπει να αμφισβητείται η ηγετική της θέση στον πετρελαϊκό μηχανισμό, ενώ η παγκόσμια οικονομία βρίσκεται ήδη υπό πίεση από το ιστορικό σοκ που έχει προκαλέσει ο πόλεμος με το Ιράν.
Η σταθεροποίηση ενός ρήγματος ανάμεσα στη Σαουδική Αραβία και στον άξονα Εμιράτων – Ισραήλ μπορεί να οδηγήσει τις γειτονικές χώρες σε δύσκολες επιλογές. Οι περιφερειακοί παίκτες θα κληθούν αργά ή γρήγορα να τοποθετηθούν απέναντι σε δύο ανταγωνιστικά κέντρα ισχύος, με διαφορετικές προσεγγίσεις για την ασφάλεια, την ενέργεια, το Ισραήλ, το Ιράν και το παλαιστινιακό ζήτημα.
Η εξέλιξη προκάλεσε ικανοποίηση στον Λευκό Οίκο, καθώς η Ουάσινγκτον διατηρεί ισχυρούς δεσμούς με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Ισραήλ. Την ίδια στιγμή, η Σαουδική Αραβία εξακολουθεί να έχει στενή σχέση με τις Ηνωμένες Πολιτείες, γεγονός που περιπλέκει ακόμη περισσότερο την εξίσωση.
Το νέο σκηνικό επηρεάζει άμεσα και τον OPEC+, καθώς το πετρελαϊκό καρτέλ βρίσκεται πλέον αντιμέτωπο με εσωτερικές πιέσεις, γεωπολιτικούς ανταγωνισμούς και αυξημένες απαιτήσεις σταθεροποίησης των αγορών. Η απόφαση των Εμιράτων δεν αποτελεί απλή ενεργειακή κίνηση, καθώς εντάσσεται σε μια ευρύτερη αναδιάταξη ισχύος στη Μέση Ανατολή.
