Τα πλασματικά έτη ασφάλισης λειτουργούν ως λύση σε δύο βασικά σενάρια: είτε για όσους βρίσκονται εκτός αγοράς εργασίας ή απασχολούνται με χαμηλές αποδοχές, είτε για εργαζόμενους που επιδιώκουν να συνταξιοδοτηθούν και ταυτόχρονα να συνεχίσουν τη δραστηριότητά τους. Στη δεύτερη περίπτωση, η συνταξιοδότηση μέσω πλασματικών ετών αντιμετωπίζεται ως τρόπος ενίσχυσης του μηνιαίου εισοδήματος.
Σε κάθε εκδοχή, πρόκειται για μια ιδιαίτερα κοστοβόρα διέξοδο που προβλέπεται από την ασφαλιστική νομοθεσία, ως απάντηση στα αυστηρά όρια συνταξιοδότησης. Τα πλασματικά έτη αποτελούν το βασικό «εργαλείο» για τη μεγάλη πλειονότητα των ασφαλισμένων που επιδιώκουν έξοδο πριν από το 67ο έτος. Σε συνθήκες μακροχρόνιας ανεργίας, αλλεπάλληλων οικονομικών και υγειονομικών κρίσεων, παρατεταμένων σπουδών και αυξημένων οικογενειακών υποχρεώσεων –ιδίως για τις γυναίκες– είναι εξαιρετικά δύσκολο να συγκεντρώσει κάποιος αδιάλειπτη ασφάλιση από τα 22 του χρόνια, ώστε να αποχωρήσει στα 62 χωρίς πλασματικά, δηλαδή με 40 έτη συνεχούς εργασίας.
Υπό αυτά τα δεδομένα, χάρη στη δυνατότητα αναγνώρισης πλασματικών ετών και στη θεμελίωση συνταξιοδοτικού δικαιώματος με μεταβατικές διατάξεις, αρκετοί ασφαλισμένοι μπορούν σήμερα να αποχωρήσουν ακόμη και πριν από τα 62, με λιγότερα από 40 έτη ασφάλισης.
Προϋποθέσεις και κατηγορίες που ευνοούνται
Για να ενεργοποιηθούν οι ευνοϊκές αυτές διατάξεις, απαιτείται να πληρούται μία από τις δύο βασικές προϋποθέσεις: είτε ο ασφαλισμένος να ανήκει στους «παλαιούς» (πριν το 1993), είτε να έχει συμπληρώσει τις ελάχιστες απαιτήσεις ετών ασφάλισης κατά την τριετία 2010-2012.
Οι νέες ρυθμίσεις δίνουν τη δυνατότητα κάλυψης των προϋποθέσεων με δύο τρόπους. Πρώτον, μέσω αναγνώρισης πλασματικών ετών ακόμη και εντός του 2024, τα οποία μπορούν να αναχθούν αναδρομικά ώστε να «κουμπώσουν» στο παρελθόν και να συμπληρωθεί ο απαιτούμενος χρόνος ασφάλισης, κατοχυρώνοντας ευνοϊκότερα όρια ηλικίας. Δεύτερον, στις περιπτώσεις διαδοχικής ασφάλισης, ο εργαζόμενος μπορεί να ζητήσει η αίτησή του να εξεταστεί με βάση τις παλαιές διατάξεις των μισθωτών, ακόμη κι αν τελευταίος φορέας είναι ο ΟΓΑ, ο ΟΑΕΕ ή άλλο πρώην ταμείο χωρίς πρόβλεψη για μειωμένη σύνταξη, ανήλικο τέκνο ή έξοδο πριν τα 60.
Στο πλαίσιο αυτό, πριν από το 62ο έτος και με λιγότερα από 40 έτη ασφάλισης μπορούν να συνταξιοδοτηθούν συγκεκριμένες ομάδες. Μεταξύ αυτών, μητέρες με ανήλικο και 5.500 ένσημα έως το 2010 που συμπλήρωσαν το 50ό έτος έως το 2019, μητέρες με ανήλικο το 2011 και 5.500 ένσημα που έκλεισαν τα 52 έως το 2018, καθώς και μητέρες με ανήλικο το 2012 και έως 5 πλασματικά έτη, που οδηγούνται σε πρόωρη σύνταξη από 56,5 έως 61 ετών.
Ευνοϊκές ρυθμίσεις ισχύουν επίσης για γυναίκες στα Βαρέα και Ανθυγιεινά με 4.500 ένσημα, για μητέρες και γονείς ανηλίκων στο Δημόσιο, στις ΔΕΚΟ και στις τράπεζες με 25ετία και πλασματικά έτη, αλλά και για τρίτεκνους με 20ετία ή 21ετία τα έτη 2011-2012. Παράλληλα, ασφαλισμένοι με 25ετία το 2010-2012 και συμπληρωμένη 35ετία έως το 2018 μπορούν να αποχωρήσουν γύρω στα 60, ενώ προβλέπονται μειωμένες συντάξεις για γυναίκες και άνδρες στο Δημόσιο με 25ετία, υπό την προϋπόθεση ότι τα κρίσιμα ηλικιακά όρια έχουν συμπληρωθεί έως το 2022.
Σε κάθε περίπτωση, τα πλασματικά έτη παραμένουν ένα ισχυρό αλλά δαπανηρό μέσο, που καθορίζει τη μάχη με τον χρόνο για χιλιάδες ασφαλισμένους.
