Πολυγόνατο, το βότανο της μακροζωίας

Στην αρχή του κινεζικού κλασικού έπος «Ταξίδι στη Δύση», ο βασιλιάς των πιθήκων είναι ο ανέμελος ηγεμόνας μιας φυλής πιθήκων στο Βουνό των Λουλουδιών. Όταν ο χειμώνας απογυμνώνει το βουνό, ο βασιλιάς οδηγεί το στράτευμά του να ανακαλύψει έναν κρυμμένο θησαυρό που διατηρεί τη ζωή: το πολυγόνατο ή σφραγίδα του Σολομώντα ή Huang Jing.

Με ρίζες τόσο στη γη όσο και στην παράδοση, αυτό το φυτό της οικογένειας των Ασπαραγοειδών κατέχει μια εξέχουσα θέση στην παραδοσιακή κινεζική ιατρική ως φυσικό ελιξίριο που θρέφει τη ζωτικότητα και προάγει τη μακροζωία.

Τι λένε τα παλαιά κείμενα

Το «Divine Farmer’s Herbal Classic», το παλαιότερο κλασικό βιβλίο βοτανολογίας της Κίνας που σώζεται, το οποίο συντάχθηκε πριν από περισσότερα από 2.000 χρόνια, αναφέρει ότι τα ριζώματα πολυγόνατου «τονώνει το κέντρο και ενισχύει το τσι [ζωτική ενέργεια]», σημειώνοντας ότι η τακτική κατανάλωσή τους «μπορεί να οδηγήσει σε μακροζωία». Στην παραδοσιακή κινεζική ιατρική, το «κέντρο» αναφέρεται κυρίως στη λειτουργία του πεπτικού συστήματος, καθώς η ισχυρή πέψη προσφέρει περισσότερη ενέργεια και ανθεκτικότητα.

Το «Master Embracing Simplicity», ένα λογοτεχνικό έργο της δυναστείας Τζιν, κατατάσσει τα ριζώματα πολυγόνατου ως «αθάνατο βότανο» που βοηθά την ταοϊστική καλλιέργεια προς την αθανασία. Αναφέρει ότι τα μεγαλύτερα οφέλη εμφανίζονται μετά από δέκα χρόνια χρήσης. Πέρα από την πνευματική της αξία, η ρίζα Πολυγονάτου εξυπηρετούσε και έναν πρακτικό σκοπό: τρωγόταν τις χρονιές που η συγκομιδή ήταν κακή. Η ήπια φύση και η ευχάριστη, γλυκιά γεύση της την έκανε κατάλληλη τόσο για τους ηλικιωμένους όσο και για τα παιδιά.

Ο συγγραφέας του Master Embracing Simplicity, Γκε Χονγκ, ήταν ένας ταοϊστής λόγιος, γιατρός και βοτανολόγος του 4ου αιώνα, που οι σύγχρονοί του τον αποκαλούσαν «Αθάνατο Γκε». Τα γραπτά του έχουν εμπνεύσει πολλές σύγχρονες επιστημονικές ανακαλύψεις. Για παράδειγμα, κατέγραψε τη χρήση του γλυκού αψιθιού (qinghao) για τη θεραπεία της ελονοσίας. Αιώνες αργότερα, αυτή η γνώση καθοδήγησε τον Κινέζο επιστήμονα Του Γιοουγιόου, ο οποίος το 2015 κέρδισε το Νόμπελ Φυσιολογίας ή Ιατρικής για την ανακάλυψη της αρτεμισινίνης, ενός φαρμάκου κατά της ελονοσίας που σώζει ζωές.

Τι έχει δείξει η σύγχρονη έρευνα

Ενώ τα ριζώματα πολυγόνατου είναι από καιρό γνωστά στην παραδοσιακή κινεζική βοτανοθεραπεία, πρόσφατες μελέτες έχουν επίσης διερευνήσει τις δυνατότητές της στη διαχείριση διαφόρων προβλημάτων υγείας. Αν και οι μεγάλης κλίμακας δοκιμές σε ανθρώπους παραμένουν περιορισμένες, η έρευνα σε ζώα και η μοριακή έρευνα, μαζί με τα αναδυόμενα κλινικά στοιχεία, υποδηλώνουν ότι τα ριζώματα πολυγόνατου μπορεί να προσφέρει οφέλη μέσω πολλαπλών οδών, ιδιαίτερα στην αντιμετώπιση της κόπωσης, του στρες και των προβλημάτων που σχετίζονται με την ηλικία.

Ανακουφίζουν από την κόπωση: Ως υποβέλτιστη υγεία περιγράφεται μια κατάσταση μεταξύ πλήρους ευεξίας και κλινικής νόσου, που χαρακτηρίζεται από επίμονη ανεξήγητη κόπωση και κακή διάθεση. Έρευνες δείχνουν ότι η ρίζα του Πολυγόνατου μειώνει την κόπωση, σταθεροποιεί τη διάθεση, αποκαθιστά τη νευροενδοκρινική ισορροπία και ρυθμίζει το μικροβίωμα του εντέρου, με αποτέλεσμα τη συνολική αναβάθμιση της υγείας.

Βελτιώνουν την ποιότητα του ύπνου: Η τάση για αϋπνία αυξάνεται με την ηλικία. Μια τυχαιοποιημένη, ελεγχόμενη με εικονικό φάρμακο κλινική δοκιμή έδειξε ότι η συμπλήρωση με εκχύλισμα ρίζας πολυγόνατου για τέσσερις εβδομάδες βελτίωσε σημαντικά την ποιότητα του ύπνου και αύξησε τον συνολικό χρόνο ύπνου σε συμμετέχοντες με ήπια αϋπνία.

Προάγουν τη γνωστική λειτουργία: Μελέτη σε ζώα διαπίστωσε ότι σε συνθήκες χρόνιου στρες οι πολυσακχαρίτες των ριζωμάτων πολυγόνατου προστατεύουν τους νευρώνες στον εγκέφαλο. Έρευνες υποδεικνύουν ότι βελτιώνουν τη μνήμη και τη μάθηση, μειώνουν την οξειδωτική βλάβη και τη φλεγμονή στον εγκέφαλο και ρυθμίζουν τους νευροδιαβιβαστές που εμπλέκονται στο στρες και τη γνωστική λειτουργία. Έχει επίσης αποδειχθεί ότι τα ριζώματα πολυγόνατου μειώνουν τις αντιδράσεις των ορμονών του στρες και ρυθμίζουν τον άξονα υποθάλαμος-υπόφυση-επινεφρίδια.

Ενισχύουν το ανοσοποιητικό σύστημα: Μελέτες δείχνουν ότι οι πολυσακχαρίτες των ριζωμάτων πολυγόνατου έχουν ανοσορρυθμιστικές επιδράσεις, βοηθώντας τα ανοσοκύτταρα να μεταβούν σε μια κατάσταση πιο ευνοϊκή για την καταπολέμηση των όγκων.

Καταπολεμούν τη γήρανση των μυών: Έρευνες σε γηράσκοντα ζωικά μοντέλα υποδηλώνουν ότι βασικά συστατικά των ριζωμάτων πολυγόνατου μπορεί να βοηθούν στην καταπολέμηση της γήρανσης και της ατροφίας των σκελετικών μυών, βελτιώνοντας παράλληλα τη λειτουργία των μιτοχονδρίων. Τα μιτοχόνδρια είναι οι δομές που παράγουν ενέργεια στα κύτταρα. Όταν η λειτουργία τους μειώνεται, είναι πιο πιθανό να εμφανιστούν μυϊκή αδυναμία και άλλα προβλήματα που σχετίζονται με την ηλικία.

Καταπολεμούν την οξείδωση: Έρευνες δείχνουν ότι οι πολυσακχαρίτες των ριζωμάτων πολυγόνατου ενισχύουν την αντιοξειδωτική ικανότητα του οργανισμού, βελτιώνουν τις μαθησιακές ικανότητες και τη μνήμη, και προστατεύουν τα νεφρά.

Καταπραΰνουν τα συμπτώματα της εμμηνόπαυσης: Μελέτες σε ζώα υποδηλώνουν ότι τα ριζώματα πολυγόνατου καταπραΰνουν τα συμπτώματα της εμμηνόπαυσης, όπως η κατάθλιψη, η αύξηση βάρους και η οστεοπόρωση, και περιορίζουν τις παρενέργειες από την ορμονική θεραπεία υποκατάστασης.

Υποστηρίζουν το σάκχαρο του αίματος: Ανασκόπηση διαπίστωσε ότι τα ριζώματα πολυγόνατου καταπολεμούν την υπεργλυκαιμία και την υπερλιπιδαιμία σε άτομα με διαβήτη τύπου 2. Μέσω της αντιοξειδωτικής τους δράσης, προστατεύουν τα νεφρά και τον αμφιβληστροειδή, βοηθώντας στην πρόληψη των επιπλοκών που σχετίζονται με τον διαβήτη.

Πώς χρησιμοποιούνται τα ριζώματα πολυγόνατου

Από την εργαστηριακή έρευνα έως την κλινική πρακτική, τα ριζώματα πολυγόνατου χρησιμοποιούνται ευρέως στη σύγχρονη κινεζική ιατρική. Η Σέριν Φενγκ, ιατρός παραδοσιακής κινεζικής ιατρικής στο Northern Medical Center της Νέας Υόρκης, δήλωσε στην εφημερίδα The Epoch Times ότι συχνά συνδυάζει τα ριζώματα πολυγόνατου με άλλα βότανα για τη θεραπεία του διαβήτη και συνιστά συχνά στους ασθενείς να τα λαμβάνουν καθημερινά ως μέρος μιας διατροφικής θεραπείας.

Τα ακατέργαστα ριζώματα πολυγόνατου έχουν χρώμα ανοιχτό κίτρινο, ενώ οι εμπορικά διαθέσιμες εκδοχές τους που υποβάλλονται σε επαναλαμβανόμενη αφυδάτωση στον ήλιο και τον ατμό, έχουν χρώμα σκούρο καφέ έως μαύρο — ιδανικά επεξεργασμένες με την παραδοσιακή μέθοδο «εννέα φορές στον ατμό και εννέα φορές αποξήρανση στον ήλιο», όπως σημειώνει η Φενγκ. «Αφού υποβληθεί σε ατμό και ξήρανση εννέα φορές, έχει μια πολύ ευχάριστη υφή — μαλακή, ελαφρώς κολλώδης, μασώμενη, με ήπια γεύση που είναι ελαφρώς γλυκιά, όχι πικρή, και χωρίς τη γήινη γεύση που χαρακτηρίζει τα φρέσκα φυτά».

Τα περισσότερα ριζώματα πολυγόνατου που διατίθενται στο εμπόριο ατμίζονται και αποξηραίνονται μόνο τρεις έως έξι φορές. Εάν τα ριζώματα που αγοράζετε δεν είναι αρκετά μαλακά, περάστε τα πάλι από ατμό.

Τα ριζώματα πολυγόνατου μπορεί να προστεθούν σε χυλό, ρύζι ή σούπες, ή να καταναλωθούν απευθείας ως σνακ. Η ήπια φύση τους τα καθιστά κατάλληλα για μακροχρόνια χρήση, για την ενίσχυση του πεπτικού συστήματος. Ωστόσο, η μερίδα πρέπει να είναι μικρή, καθώς τα ριζώματα πολυγόνατου μπορεί να προκαλέσουν διάρροια, αν καταναλωθούν σε μεγάλες ποσότητες. Η Φενγκ συνιστά περίπου 10 γραμμάρια την ημέρα, με ανώτατο όριο τα 20 γραμμάρια.

Συνιστά ιδιαίτερα την κατανάλωσή τους σε άτομα που μένουν συχνά ξύπνια μέχρι αργά ή πάσχουν από χρόνια κόπωση. Μετά από ένα μήνα συνεπούς χρήσης, οι περισσότεροι αναφέρουν βελτίωση της ενέργειας και της διανοητικής διαύγειας. Ωστόσο, σε άτομα με αδύναμη πέψη ή εκείνα που τρώνε συχνά λιπαρά τρόφιμα μπορεί να προκαλέσουν φούσκωμα. Εάν εμφανιστεί δυσφορία, διακόψτε τη χρήση ή συμβουλευτείτε έναν γιατρό παραδοσιακής κινεζικής ιατρικής.

Συνταγές για ροφήματα και φαγητό

Τα ριζώματα πολυγόνατου είναι μια εξαιρετική επιλογή για ήπια, καθημερινή διατροφική θεραπεία. Ο Σιαν Χούι, γιατρός παραδοσιακής κινεζικής ιατρικής στον Καναδά, προτείνει τέσσερις συνταγές.

Τα ριζώματα πολυγόνατου, η Angelica sinensis και παρόμοια βότανα είναι εύκολα διαθέσιμα σε καταστήματα υγιεινής διατροφής ή ασιατικά παντοπωλεία. Οι δοσολογίες και οι συνδυασμοί πρέπει να είναι εξατομικευμένοι — συμβουλευτείτε έναν εξειδικευμένο ιατρό παραδοσιακής κινεζικής ιατρικής ή έναν επαγγελματία υγείας, καθώς η φυσιολογία κάθε ατόμου είναι διαφορετική.

1. Πάστα ριζωμάτων πολυγόνατου 9 κύκλων και κινέζικης αγγελικής

Συστατικά

• 50 γρ. ριζώματα πολυγόνατου (επεξεργασμένα σε εννέα κύκλους, κομμένα σε φέτες)
• 50 γρ. Angelica sinensis (κομμένη σε φέτες, κινέζικη αγγελική)
• 300 ml νερό
• 2-3 κ.σ. μέλι (προαιρετικά)

Παρασκευή

Ανακατέψτε τα ριζώματα πολυγόνατου και την κινέζικη αγγελική με το νερό.

Σιγοβράστε για 45 έως 60 λεπτά μέχρι να συμπυκνωθεί το υγρό.

Σουρώστε, επιστρέψτε τα στην κατσαρόλα και προσθέστε το μέλι.

Ζεστάνετε απαλά, ανακατεύοντας συνεχώς, μέχρι να πήξουν και να γίνουν μια μαλακή πάστα.

Αφήστε να κρυώσει και αποθηκεύστε στο ψυγείο.

Χρήση

Παίρνετε 1- 2 κουταλάκια του γλυκού μία ή δύο φορές την ημέρα.

Η κινέζικη αγγελική είναι ένα βότανο που χρησιμοποιείται συχνά στην παραδοσιακή κινεζική ιατρική, γνωστό τόσο για τις φαρμακευτικές όσο και για τις μαγειρικές του χρήσεις. Οι αποξηραμένες ρίζες του προστίθενται συχνά σε σούπες και, σύμφωνα με αναφορές, έχουν ιδιότητες που θρέφουν το αίμα και προάγουν την κυκλοφορία. Μελέτες έχουν δείξει ότι η κινέζικη αγγελική περιέχει ενώσεις με φαρμακολογικές ιδιότητες ευεργετικές για την καρδιαγγειακή και εγκεφαλική υγεία.

Αντενδείξεις

Οι έγκυες δεν πρέπει να λαμβάνουν κινέζικη αγγελική καθώς μπορεί να διεγείρει τις συσπάσεις της μήτρας. Η κινέζικη αγγελική μπορεί επίσης να αλληλεπιδράσει με καρδιαγγειακά φάρμακα. Συμβουλευτείτε έναν γιατρό πριν από τη χρήση.

2. Αφέψημα ριζωμάτων πολυγόνατου

Συστατικά

• 150 γρ. ριζώματα πολυγόνατου
• 300 ml νερό

Παρασκευή

Σιγοβράστε για 30 λεπτά και στη συνέχεια σουρώστε.

Χρήση

Πιείτε το ζεστό, χωρισμένο σε δύο δόσεις κατά τη διάρκεια της ημέρας.

3. Ριζώματα πολυγόνατου σε χυλό με άπαχο κρέας

Συστατικά

• 150 γρ. ριζώματα πολυγόνατου (κομμένη σε φέτες)
• 30 γρ. άπαχο χοιρινό ή βοδινό κρέας (κομμένο σε λεπτές φέτες)
• 50 γρ. ακατέργαστο ρύζι japonica
• 1 λίτρο νερό

Παρασκευή

Ξεπλύνετε το ρύζι και ανακατέψτε το με το νερό σε μια κατσαρόλα.

Αφήστε να βράσει, στη συνέχεια χαμηλώστε τη φωτιά και σιγοβράστε για 30 λεπτά, ανακατεύοντας περιστασιακά.

Προσθέστε τα ριζώματα πολυγόνατου και το κρέας.

Συνεχίστε να σιγοβράζετε για άλλα 20-30 λεπτά, μέχρι το ρύζι να διαλυθεί και το μείγμα να πήξει σε μια σύσταση που μοιάζει με χυλό.

Χρήση 

Τρώγεται ζεστό, μία φορά το πρωί και μία φορά το βράδυ.

4. Τσάι από ριζώματα πολυγόνατου και μέλι

Συστατικά

• 30 γρ. ριζώματα πολυγόνατου
• 2 κ.σ. μέλι
• 2,5 φλιτζάνια νερό

Παρασκευή

Σιγοβράστε τα ριζώματα πολυγόνατου σε νερό για 30 λεπτά.

Σουρώστε.

Ανακατέψτε το μέλι μέχρι να διαλυθεί πλήρως.

Χρήση 

Πίνεται ζεστό μία φορά την ημέρα.