Πρόταση ΕΛ.Α.Σ. για αποκέντρωση δήμων

Τη συνολική πρόταση της ΕΛ.Α.Σ. για τη μετάβαση από το σημερινό συγκεντρωτικό μοντέλο διοίκησης σε ένα νέο σύστημα αποκέντρωσης εξουσιών, αρμοδιοτήτων και πόρων αναμένεται να παρουσιάσει την Τρίτη 28 Ιουλίου ο Αλέξης Τσίπρας, κατά τη διάρκεια ειδικής εκδήλωσης για την Τοπική Αυτοδιοίκηση στο Σεράφειο του Δήμου Αθηναίων.

Στο επίκεντρο της πρότασης βρίσκονται ο ανασχεδιασμός του αυτοδιοικητικού χάρτη, η δημιουργία 100 έως 150 νέων δήμων, η κατάργηση των Αποκεντρωμένων Διοικήσεων, η ενίσχυση των τοπικών κοινοτήτων και η μεταφορά περισσότερων πόρων στις αιρετές περιφερειακές και δημοτικές αρχές.

Η εκδήλωση, την οποία διοργανώνει ο Τομέας Αυτοδιοίκησης της ΕΛ.Α.Σ., αποτελεί ακόμη έναν σταθμό στην προσπάθεια της Συμπαράταξης να παρουσιάσει σταδιακά τις βασικές προγραμματικές της θέσεις, με ορίζοντα τη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης.

Οι προτάσεις που θα παρουσιαστούν επιχειρούν να επανακαθορίσουν συνολικά τη σχέση ανάμεσα στο κεντρικό κράτος, την Αυτοδιοίκηση και τον πολίτη, με βασική κατεύθυνση τη μεταφορά αποφάσεων στο πλησιέστερο δυνατό επίπεδο προς τις τοπικές κοινωνίες.

Ανασχεδιασμός του αυτοδιοικητικού χάρτη

Κεντρικό σημείο του σχεδίου αποτελεί η επανεξέταση του χάρτη που διαμορφώθηκε μετά τις συνενώσεις του «Καλλικράτη». Σύμφωνα με την πρόταση της ΕΛ.Α.Σ., σε αρκετές περιπτώσεις δημιουργήθηκαν ιδιαίτερα μεγάλοι δήμοι, οι οποίοι περιλαμβάνουν γεωγραφικά ασύνδετες και κοινωνικά ανομοιογενείς περιοχές.

Στο πλαίσιο αυτό εξετάζεται η δημιουργία 100 έως 150 νέων δήμων, με κριτήριο όχι αποκλειστικά το πληθυσμιακό μέγεθος, αλλά τη γεωγραφική, κοινωνική και παραγωγική συνοχή κάθε περιοχής.

Παράλληλα, προτείνεται η κατάργηση των Αποκεντρωμένων Διοικήσεων. Οι αρμοδιότητές τους προβλέπεται να μεταφερθούν στις αιρετές Περιφέρειες, μαζί με το αντίστοιχο προσωπικό και τους πόρους, ενώ όσες κρίνονται εθνικού ή υπερτοπικού χαρακτήρα θα επιστρέψουν στα αρμόδια υπουργεία.

Η πρόταση προβλέπει σαφή διαχωρισμό των αρμοδιοτήτων ανάμεσα στα διαφορετικά επίπεδα διακυβέρνησης. Το κεντρικό κράτος θα διατηρεί τον στρατηγικό σχεδιασμό, τη νομοθέτηση και τον έλεγχο της νομιμότητας, οι Περιφέρειες θα αναλαμβάνουν τις πολιτικές περιφερειακής κλίμακας και οι δήμοι τη διοίκηση των τοπικών υποθέσεων.

Στόχος είναι να περιοριστούν οι επικαλύψεις, οι διαδοχικές εγκρίσεις και η διάχυση της ευθύνης ανάμεσα σε υπουργεία, Περιφέρειες, δήμους και κρατικούς μηχανισμούς.

Νέος Κώδικας Αυτοδιοίκησης

Το νέο μοντέλο θα αποτυπωθεί, σύμφωνα με τον σχεδιασμό της ΕΛ.Α.Σ., σε έναν νέο Κώδικα Αυτοδιοίκησης, ο οποίος δεν θα περιορίζεται στην κωδικοποίηση της υφιστάμενης νομοθεσίας.

Η επιδίωξη είναι να τεθούν από την αρχή οι κανόνες της σχέσης κράτους και Αυτοδιοίκησης, με κάθε αρμοδιότητα να αντιστοιχεί σε έναν συγκεκριμένο φορέα και να συνοδεύεται από το αναγκαίο προσωπικό, τον εξοπλισμό και την προβλεπόμενη χρηματοδότηση.

Βασική θέση της Συμπαράταξης είναι ότι οι δήμοι δεν πρέπει να λειτουργούν ως διαχειριστές περιορισμένων αρμοδιοτήτων, αλλά ως «πραγματικές κυβερνήσεις τοπικού επιπέδου», οι οποίες θα λογοδοτούν απευθείας στους πολίτες.

Στο πλαίσιο των θεσμικών αλλαγών περιλαμβάνεται και η επαναφορά του δεύτερου γύρου για την εκλογή δημάρχων και περιφερειαρχών.

Επιστροφή αρμοδιοτήτων στις κοινότητες

Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στην ενδοδημοτική αποκέντρωση και στην ενίσχυση των χωριών, των γειτονιών και των τοπικών κοινοτήτων.

Η ΕΛ.Α.Σ. προτείνει την εκλογή των συμβουλίων των τοπικών κοινοτήτων σε ξεχωριστή κάλπη, καθώς και την επαναφορά των τοπικών διαμερισμάτων και των δημοτικών ενοτήτων με ουσιαστικό ρόλο στον σχεδιασμό των έργων και στη διαμόρφωση των δημοτικών προϋπολογισμών.

Οι κοινότητες προβλέπεται να αποκτήσουν συγκεκριμένες αρμοδιότητες για τα ζητήματα της καθημερινότητας, δικό τους προϋπολογισμό και σταθερή, απευθείας χρηματοδότηση.

Η λογική της πρότασης είναι ότι η αποκέντρωση δεν μπορεί να ολοκληρώνεται με τη μεταφορά αρμοδιοτήτων από το κράτος στους δήμους, αλλά πρέπει να φτάνει μέχρι το επίπεδο της γειτονιάς και του χωριού.

Μητροπολιτική διακυβέρνηση σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη

Για ζητήματα που υπερβαίνουν τα όρια ενός δήμου, όπως οι μεταφορές, η αντιπλημμυρική προστασία, η πολιτική προστασία, η διαχείριση των υδάτων και οι μεγάλες υποδομές, προτείνεται ένα σύστημα πολυεπίπεδης διακυβέρνησης.

Στο σχέδιο περιλαμβάνεται η δημιουργία μηχανισμών μητροπολιτικής διακυβέρνησης στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη, καθώς και η συγκρότηση ισχυρότερων συνδέσμων συνεργασίας μεταξύ των δήμων.

Η πρόταση συνδέει την αποκέντρωση και με το δημογραφικό πρόβλημα, επιδιώκοντας να διαμορφωθούν οι συνθήκες ώστε οι πολίτες να μπορούν να εργάζονται, να δημιουργούν και να παραμένουν στον τόπο τους.

Τοπικά δημοψηφίσματα και συμμετοχικοί προϋπολογισμοί

Ξεχωριστό κεφάλαιο αποτελεί η συμμετοχή των πολιτών στις αποφάσεις. Μεταξύ των προτάσεων περιλαμβάνονται δεσμευτικοί συμμετοχικοί προϋπολογισμοί, τοπικά δημοψηφίσματα με αποφασιστικό χαρακτήρα, κληρωτές συνελεύσεις πολιτών για σύνθετα ζητήματα και δημόσια παρακολούθηση της εξέλιξης των έργων.

Προτείνεται ακόμη να καθιερωθεί η υποχρεωτική αιτιολόγηση κάθε απόρριψης πρότασης που κατατίθεται από πολίτες, καθώς και ο συνδυασμός ψηφιακών και διά ζώσης διαδικασιών συμμετοχής.

Η συγκεκριμένη ενότητα συνοψίζεται στη θέση ότι η δημοκρατική λειτουργία της Αυτοδιοίκησης δεν πρέπει να εξαντλείται στις εκλογές, αλλά να περιλαμβάνει τη συνεχή συμμετοχή των πολιτών στη λήψη, στον έλεγχο και στην αξιολόγηση των αποφάσεων.

Περισσότεροι και σταθεροί πόροι

Η οικονομική αυτονομία αποτελεί μία από τις βασικές προϋποθέσεις του σχεδίου. Η ΕΛ.Α.Σ. υποστηρίζει ότι η μεταφορά αρμοδιοτήτων χωρίς το αναγκαίο προσωπικό και τη χρηματοδότηση καταλήγει σε μεταφορά ευθύνης προς τους δήμους, χωρίς πραγματική δυνατότητα εφαρμογής.

Η πρόταση προβλέπει ενίσχυση των Κεντρικών Αυτοτελών Πόρων, απόδοση στους δήμους του τέλους ανθεκτικότητας, μεγαλύτερη χρηματοδότηση από το Πράσινο Ταμείο και μόνιμο μερίδιο της Τοπικής Αυτοδιοίκησης από τα ευρωπαϊκά κονδύλια και το νέο ΕΣΠΑ.

Προτείνεται επίσης η δημιουργία νέου επενδυτικού προγράμματος «Φιλόδημος», καθώς και η παροχή τεχνικής υποστήριξης στους δήμους για την ωρίμανση και την υλοποίηση έργων.

Ο στόχος είναι κάθε δημοτική αρχή να γνωρίζει εκ των προτέρων τους διαθέσιμους πόρους για το σύνολο της θητείας της, ώστε να μπορεί να σχεδιάζει σε βάθος πενταετίας και να λογοδοτεί για την αξιοποίησή τους.

Το πρόγραμμα της εκδήλωσης

Η εκδήλωση στο Σεράφειο θα ξεκινήσει στις 12:00 με εισαγωγική ομιλία του γραμματέα της ΕΛ.Α.Σ., Μίλτου Χατζηγιαννάκη, ο οποίος έχει διατελέσει δήμαρχος Σκύρου. Θα ακολουθήσουν χαιρετισμοί εκπροσώπων της Τοπικής Αυτοδιοίκησης.

Ο Αλέξης Τσίπρας θα παρουσιάσει τους βασικούς πολιτικούς άξονες και το συνολικό πλαίσιο της πρότασης, ενώ στη συνέχεια θα ακολουθήσει η εξειδίκευση των μέτρων από τον τομεάρχη Τοπικής Αυτοδιοίκησης της ΕΛ.Α.Σ., Γιώργο Ιωακειμίδη, και τη δήμαρχο Τήλου και αναπληρώτρια τομεάρχισα Νησιωτικής Πολιτικής, Μαρία Καμμά.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της Συμπαράταξης, περισσότερα από 40 μέλη του Εθνικού Συμβουλίου της ΕΛ.Α.Σ. προέρχονται ή δραστηριοποιούνται ενεργά στον χώρο των δήμων και των Περιφερειών.

Μετά την παρουσίαση μέρους του προγράμματος για την Παιδεία, η εκδήλωση για την Αυτοδιοίκηση αποτελεί τον επόμενο σταθμό της προγραμματικής καμπάνιας της ΕΛ.Α.Σ. Το επόμενο διάστημα αναμένεται να ακολουθήσουν αντίστοιχες παρουσιάσεις για την Υγεία, το κοινωνικό κράτος και άλλους προγραμματικούς τομείς, με ορίζοντα τη ΔΕΘ.