Σαουδική Αραβία: Κρίσιμη δοκιμασία για Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν

Η κλιμάκωση της σύγκρουσης μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ιράν έχει φτάσει σε ένα εξαιρετικά κρίσιμο σημείο για τη Σαουδική Αραβία και τον de facto ηγέτη της, τον Πρίγκιπα Διάδοχο Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, σύμφωνα με ανάλυση του Bloomberg. Το βασίλειο, το οποίο αρχικά είχε καταφέρει να αποφύγει τα χειρότερα αντίποινα της Ισλαμικής Δημοκρατίας κατά των ΗΠΑ και του Ισραήλ, είχε μάλιστα επωφεληθεί από την άνοδο των τιμών του αργού πετρελαίου, χρησιμοποιώντας έναν χερσαίο αγωγό για να παρακάμψει τα Στενά του Ορμούζ. Ωστόσο, αυτή η προσωρινή ανάπαυλα έχει ανατραπεί βίαια.

Η κατάσταση επιδεινώθηκε δραματικά όταν οι Χούθι ξεκίνησαν σχεδόν καθημερινές επιθέσεις κατά της Σαουδικής Αραβίας τον τελευταίο μήνα. Οι υποστηριζόμενοι από το Ιράν μαχητές έχουν επεκτείνει τον έλεγχό τους στην Υεμένη, ενισχύοντας την κυριαρχία τους στο Μπαμπ ελ Μαντέμπ, ένα στρατηγικής σημασίας στενό για τη ναυτιλία και τις παγκόσμιες αγορές ενέργειας. Παράλληλα, επιθέσεις με μη επανδρωμένα αεροσκάφη (drones) από πολιτοφυλακές προσκείμενες στην Τεχεράνη, που επιχειρούν από το Ιράκ, ανάγκασαν το βασίλειο να κλείσει την περασμένη εβδομάδα τον αγωγό που μεταφέρει πετρέλαιο στα λιμάνια της Ερυθράς Θάλασσας.

Οι συνεχιζόμενες εχθροπραξίες έχουν ήδη ωθήσει την πετρελαϊκή παραγωγή της Σαουδικής Αραβίας στο χαμηλότερο επίπεδο των τελευταίων δεκαετιών. Τώρα, απειλούν να εκτροχιάσουν τα πολυετή σχέδια του βασιλείου, ύψους πολλών τρισεκατομμυρίων δολαρίων, για τη διαφοροποίηση της οικονομίας του. Αυτές οι εξελίξεις έρχονται μόλις λίγες εβδομάδες πριν από ένα κορυφαίο επενδυτικό συνέδριο στο Ριάντ, στο οποίο αναμένεται να παραβρεθούν κορυφαία στελέχη του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος, όπως ο Jamie Dimon της JPMorgan Chase & Co. και ο David Solomon της Goldman Sachs Group Inc.

Οι αρχές του Ηνωμένου Βασιλείου εκφράζουν φόβους ότι ο αγωγός "Ανατολής-Δύσης" ενδέχεται να παραμείνει κλειστός για έξι εβδομάδες, σύμφωνα με δημοσίευμα του Bloomberg. Ανώτεροι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι προειδοποιούν ότι αυτό πιθανότατα θα οδηγήσει σε νέα άνοδο των παγκόσμιων τιμών των καυσίμων, εντείνοντας τις πληθωριστικές πιέσεις. Για τη Σαουδική Αραβία, η εξέλιξη αυτή ενδέχεται να συνεπάγεται απώλεια εσόδων από εξαγωγές ύψους δεκάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων.

"Η Σαουδική Αραβία αντιμετωπίζει αυξανόμενες πιέσεις, πρωτόγνωρες για την περίοδο μετά την άνοδο του Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν στην εξουσία", δήλωσε ο Tarik Yousef, ανώτερος ερευνητής στο Middle East Council on Global Affairs. "Αυτός ο συνδυασμός επικείμενων οικονομικών πιέσεων και κλιμακούμενων γεωπολιτικών κινδύνων δημιουργεί αναμφίβολα αίσθημα επείγουσας ανάγκης. Έχουν να λάβουν σημαντικές αποφάσεις".

Και δεύτερο μέτωπο

Οι Χούθι άνοιξαν ένα δεύτερο μέτωπο στον πόλεμο του Ιράν τον Ιούλιο, απειλώντας πλοία που προσέγγιζαν σαουδαραβικά λιμάνια. Ωστόσο, πέρα από μερικές επιθέσεις κατά του βασιλείου εκείνον τον μήνα, απέφυγαν σε μεγάλο βαθμό τις εχθροπραξίες μέχρι πριν από περίπου 10 ημέρες, οπότε και κλιμάκωσαν τα πλήγματα εναντίον ενεργειακών εγκαταστάσεων και πόλεων στα δυτικά της χώρας. Από τις πιο πρόσφατες επιθέσεις τους έχουν τραυματιστεί περισσότερα από 80 άτομα.

Το πρωί της Τρίτης, οι σαουδαραβικές αρχές εξέδωσαν προειδοποιήσεις για τη δεύτερη μεγαλύτερη πόλη της χώρας, την Τζέντα, καθώς και για την ιερή πόλη της Μέκκας και την Αλ Ούλα — μια αρχαία όαση στην έρημο που κατέχει κεντρικό ρόλο στο σχέδιο του Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν για την τόνωση του τουρισμού. Η Σαουδική Αραβία διαθέτει σημαντικά "αναχώματα" για τη στήριξη της οικονομίας της, κυρίως χάρη στα περιουσιακά στοιχεία του κρατικού επενδυτικού της ταμείου και τα συναλλαγματικά της αποθέματα, ύψους περίπου 1,4 τρισεκατομμυρίων δολαρίων. Η χώρα κατάφερε φέτος να αντλήσει κεφάλαια μέσω δανεισμού από τις διεθνείς αγορές με ευκολία, προσελκύοντας έντονο ενδιαφέρον. Παράλληλα, οι επιθέσεις ενέχουν τον κίνδυνο να πλήξουν τις προσπάθειες της Σαουδικής Αραβίας να προσελκύσει ξένες επενδύσεις δισεκατομμυρίων δολαρίων σε τομείς που κυμαίνονται από τα κέντρα δεδομένων (data centers) έως την ενεργειακή βιομηχανία και τα ηλεκτρικά οχήματα.

Έρχεται ύφεση

Η Monica Malik, επικεφαλής οικονομολόγος της Abu Dhabi Commercial Bank, προβλέπει συρρίκνωση της σαουδαραβικής οικονομίας κατά 3,1% φέτος. Η κάμψη θα μπορούσε να ενταθεί και να φτάσει το 4,5% —ποσοστό χειρότερο από αυτό που καταγράφηκε στο αποκορύφωμα της πανδημίας Covid-19 το 2020— εάν ο αγωγός Ανατολής-Δύσης παραμείνει κλειστός για έναν μήνα και η κυβέρνηση δεν μπορέσει, στο ενδιάμεσο, να διοχετεύσει σημαντικές ποσότητες πετρελαίου μέσω του Στενού του Ορμούζ, δήλωσε η ίδια.

"Οι πρόσφατες εξελίξεις είναι ιδιαίτερα αρνητικές, τόσο σε οικονομικό όσο και σε γεωπολιτικό επίπεδο, για τη Σαουδική Αραβία", δήλωσε ο Tim Callen, πρώην επικεφαλής της αποστολής του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου στη χώρα. "Η ανάπτυξη θα είναι αισθητά χαμηλότερη". Η κυβέρνηση της Σαουδικής Αραβίας δεν ανταποκρίθηκε άμεσα σε αίτημα για σχολιασμό.

Ο 41χρονος Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν έχει αντιμετωπίσει κρίσεις και στο παρελθόν, μεταξύ των οποίων και την περίοδο που βρέθηκε στο περιθώριο από πολλούς ηγέτες μετά τη δολοφονία του δημοσιογράφου Jamal Khashoggi από Σαουδάραβες πράκτορες. Η τρέχουσα κρίση θα δοκιμάσει την ικανότητά του να πείσει τους συμμάχους του να συνδράμουν στην αντιμετώπιση των Χούθι. Μέχρι στιγμής, έχει ζητήσει πρόσθετη στρατιωτική βοήθεια από τον Αμερικανό πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ και τον Βρετανό πρωθυπουργό Άντι Μπέρναμ. Κανένας από τους δύο δεν έχει δηλώσει πρόθυμος να το πράξει. Ο Τραμπ επιδιώκει τον τερματισμό ενός πολέμου που δεν χαίρει δημοτικότητας μεταξύ των Αμερικανών πολιτών και ενδέχεται να πλήξει τις επιδόσεις του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος στις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου.

Ο διάδοχος του θρόνου μετέβη την Τρίτη στην Αίγυπτο για να συναντηθεί με τον πρόεδρο Αμπντέλ Φατάχ αλ Σίσι ο οποίος ηγείται μίας εκ των ισχυρότερων στρατιωτικών δυνάμεων στον αραβικό κόσμο. Συζήτησαν την ανάγκη ενίσχυσης του συντονισμού, συμπεριλαμβανομένης της διασφάλισης της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας στην Ερυθρά Θάλασσα. Η σαουδαραβική κυβέρνηση διστάζει να δράσει μόνη της κατά των Χούθι και επιδιώκει τη συμμετοχή άλλων χωρών προτού ξεκινήσει οποιαδήποτε σημαντική στρατιωτική επιχείρηση, σύμφωνα με δύο άτομα που γνωρίζουν το θέμα. Τα άτομα αυτά ζήτησαν να τηρηθεί η ανωνυμία τους λόγω της ευαίσθητης φύσης του ζητήματος.

Εκτίναξη των τιμών

Οι εξελίξεις αυτές, σε συνδυασμό με τις ενδείξεις ότι οι ΗΠΑ και το Ιράν δεν έχουν σημειώσει πρόοδο προς την επανέναρξη των ειρηνευτικών διαπραγματεύσεων, έχουν συμβάλει στην άνοδο της τιμής του αργού πετρελαίου τύπου Brent στα 108 δολάρια το βαρέλι και στην εκτίναξη των τιμών του ντίζελ στα αμερικανικά πρατήρια καυσίμων σε επίπεδα-ρεκόρ. Παράλληλα, αυξάνονται και οι αποδόσεις των κρατικών ομολόγων.

Ακόμη και αν ο Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν αποφασίσει να κλιμακώσει τις επιθέσεις κατά των Χούθι, δεν υπάρχει καμία εγγύηση ότι θα πετύχει τον στόχο του. Οι Χούθι κατέλαβαν την πρωτεύουσα Σαναά το 2014 και έκτοτε έχουν αντέξει σε εκστρατείες βομβαρδισμών από διάφορες χώρες, συμπεριλαμβανομένων της Σαουδικής Αραβίας, των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, των ΗΠΑ, του Ηνωμένου Βασιλείου και του Ισραήλ. Η Σαουδική Αραβία και οι δυνάμεις που υποστηρίζει στην Υεμένη δυσκολεύονται να ανακόψουν την προέλαση των Χούθι και είναι απίθανο να καταφέρουν να ανακαταλάβουν τη Μόχα, σύμφωνα με εκτιμήσεις ενόπλων δυνάμεων αρκετών δυτικοευρωπαϊκών χωρών.

Το Ριάντ βρίσκεται "σε εξαιρετικά δύσκολη γεωπολιτική θέση", δήλωσε ο Hamad Al-Thunayyan, επίκουρος καθηγητής Πολιτικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο του Κουβέιτ και ερευνητής στην Πρωτοβουλία για τη Μέση Ανατολή του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ. "Αυτά τα περιστατικά αποτελούν μια ηχηρή υπενθύμιση ότι η Σαουδική Αραβία δεν μπορεί να ξεφύγει από τις οικονομικές επιπτώσεις αυτού του πολέμου, ο οποίος αναδιαμορφώνει την περιφερειακή ισορροπία δυνάμεων".