Σχέδιο Μακρόν για τον ρόλο της Τουρκίας στην Ουκρανία προκαλεί ανησυχίες σε Αθήνα και Λευκωσία

Έντονες πολιτικές και γεωστρατηγικές αντιδράσεις προκαλεί η πρόταση του Γάλλου προέδρου Εμανουέλ Μακρόν για ανάθεση ενισχυμένου ρόλου στην Τουρκία στο πλαίσιο των εγγυήσεων ασφαλείας στην Ουκρανία. Σύμφωνα με πληροφορίες που διακινούνται από διπλωματικούς κύκλους, ο Μακρόν επιχειρεί να οικοδομήσει έναν νέο άξονα πρωτοβουλιών, με επίκεντρο τη «Συμμαχία των Προθύμων», ο οποίος περιλαμβάνει —μεταξύ άλλων— και την ενεργή εμπλοκή της Τουρκίας ως στρατιωτικής εγγυήτριας δύναμης.

Το σχέδιο, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, προβλέπει τετραμερή σύνοδο κορυφής με τη συμμετοχή των Ντόναλντ Τραμπ, Βλαντίμιρ Πούτιν, Βολοντίμιρ Ζελένσκι και Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, ώστε να αποφασιστεί ο τρόπος παροχής εγγυήσεων για τη μεταπολεμική ασφάλεια της Ουκρανίας. Η Τουρκία φέρεται να αποτελεί βασικό υποψήφιο πυλώνα του σχήματος ασφαλείας — με τον Μακρόν να επιχειρηματολογεί υπέρ της στρατιωτικής της παρουσίας, αλλά και της «γεωπολιτικής ευελιξίας» που επιδεικνύει ανάμεσα σε Δύση και Ρωσία.

Παρατηρητές επισημαίνουν ότι ο Ερντογάν έχει κατορθώσει να διατηρεί δίαυλο επικοινωνίας με όλες τις εμπλεκόμενες πλευρές στον πόλεμο της Ουκρανίας. Η Άγκυρα, ως μέλος του ΝΑΤΟ, έχει προμηθεύσει την Ουκρανία με drones, ενώ ταυτόχρονα διατηρεί άριστες σχέσεις με τη Μόσχα, αναλαμβάνοντας κατά καιρούς ρόλο διαμεσολαβητή.

Δεν θεωρείται απίθανο ο Πούτιν να αποδεχθεί έναν τέτοιο ρόλο της Τουρκίας, εφόσον τον θεωρεί λιγότερο εχθρικό από την απευθείας ανάμιξη δυνάμεων από Γαλλία ή Γερμανία, οι οποίες συνεχίζουν να ενισχύουν την Ουκρανία στρατιωτικά.

Η γερμανική πλευρά, δια στόματος του καγκελαρίου Φρίντριχ Μερτς, έχει ήδη δηλώσει ότι δεν είναι σε θέση να διαθέσει χερσαίες δυνάμεις για ειρηνευτική αποστολή, ενώ η Γαλλία, μετά τις αποχωρήσεις από πρώην αποικιακές ζώνες επιρροής στην Αφρική, αναζητεί ρόλο και παρουσία σε νέα γεωπολιτικά μέτωπα.

Η πρόταση της Άγκυρας παρουσιάζεται ως «πραγματιστική επιλογή», λόγω των υπαρχουσών τουρκικών στρατιωτικών δυνατοτήτων και της εμπειρίας από επιχειρήσεις εκτός συνόρων.

Η ενδεχόμενη αναβάθμιση του ρόλου της Τουρκίας, όμως, προκαλεί σοβαρά ερωτήματα σε κράτη-μέλη της ΕΕ όπως η Ελλάδα και η Κύπρος, που αντιμετωπίζουν ανοιχτά ζητήματα με την Άγκυρα. Η Τουρκία εξακολουθεί να διατηρεί στρατιωτική κατοχή στο βόρειο τμήμα της Κύπρου, ενώ κλιμακώνει συχνά τη ρητορική και τις διεκδικήσεις στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.

Η ελληνική κυβέρνηση, πάντως, δεν έχει μέχρι στιγμής τοποθετηθεί επίσημα για το σχέδιο Μακρόν. Ούτε καταγράφηκαν αντιδράσεις για την ένταξη της Τουρκίας στο κοινό ευρωπαϊκό πρόγραμμα εξοπλισμών, όπου, σύμφωνα με πληροφορίες, συμμετέχει με την υποστήριξη Γαλλίας και Γερμανίας, αποκτώντας πρόσβαση σε τεχνολογία αιχμής όπως τα Eurofighter και οι πύραυλοι Meteor.

Σε κάθε περίπτωση, η επιλογή του Μακρόν αναδεικνύει τις νέες ισορροπίες που διαμορφώνονται στην ευρωπαϊκή ασφάλεια, ενόψει της επόμενης φάσης του πολέμου στην Ουκρανία. Η τουρκική διπλωματία εμφανίζεται ξανά ως ευέλικτη και ικανή να διεκδικεί ρόλο «διαιτητή» σε πολλαπλά μέτωπα: από το Αζερμπαϊτζάν και τη Λιβύη έως τη Συρία και πλέον την Ουκρανία.

Ο επαναπροσδιορισμός της Τουρκίας ως «περιφερειακής υπερδύναμης» με ευρωπαϊκή νομιμοποίηση αποτελεί έναν σοβαρό διπλωματικό αιφνιδιασμό για την Αθήνα. Αν και η Ελλάδα έχει στηρίξει την Ουκρανία, ενισχύοντας τη στρατιωτικά και πολιτικά, η απουσία διεκδίκησης ρόλου στα σχήματα μεταπολεμικής ασφαλείας ενδέχεται να αποδυναμώσει τη γεωπολιτική της θέση.