Σε τέλμα το καλώδιο Ελλάδας – Κύπρου: Γιατί η Λευκωσία μπλοκάρει το έργο των 2 δισ. ευρώ παρά την ευρωπαϊκή στήριξη

Το μεγάλο ενεργειακό έργο της διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου, που θα έδινε τέλος στην ενεργειακή απομόνωση του νησιού και θα ενίσχυε την ενεργειακή ασφάλεια ολόκληρης της περιοχής, βρίσκεται σε κρίσιμο αδιέξοδο, με το μέλλον του να μοιάζει αβέβαιο.

Παρά τις επανειλημμένες διαβεβαιώσεις από την ελληνική πλευρά και τη στήριξη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, που έχει ήδη εκταμιεύσει περισσότερα από 650 εκατομμύρια ευρώ για το έργο, η κυπριακή κυβέρνηση δείχνει εμφανώς αρνητική στάση, φέρνοντας το σχέδιο σε σημείο ναυαγίου. Το καλώδιο, προϋπολογισμού περίπου 2 δισεκατομμυρίων ευρώ, είχε θεωρηθεί ως στρατηγικής σημασίας για την ενεργειακή μετάβαση και τη γεωπολιτική σταθερότητα στην περιοχή, ωστόσο οι πρόσφατες εξελίξεις αποκαλύπτουν σοβαρές δυσκολίες.

Η αντίθεση της Λευκωσίας στο έργο προκαλεί έκπληξη, καθώς το καλώδιο θα έδινε στην Κύπρο πρόσβαση σε μια δεύτερη πηγή ενεργειακού εφοδιασμού, κάτι που θεωρητικά θα έπρεπε να υποστηρίζεται από όλους τους εμπλεκόμενους. Πηγές με γνώση της ενεργειακής αγοράς του νησιού αποκαλύπτουν ότι το υφιστάμενο καθεστώς ευνοεί κυρίως την κρατική εταιρεία ΑΗΚ, η οποία λειτουργεί μονάδες παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας με ντίζελ, καθώς και έναν περιορισμένο αριθμό παραγωγών ΑΠΕ που καλύπτουν μόλις το 25% της αγοράς.

Η χονδρεμπορική τιμή της ηλεκτρικής ενέργειας για τις ντιζελοκίνητες μονάδες φτάνει στα 200 ευρώ ανά μεγαβατώρα, ενώ οι τιμές για τους παραγωγούς ΑΠΕ δεν απέχουν πολύ, κινούνται γύρω στα 195 ευρώ/MWh. Αντίθετα, στην ελληνική αγορά οι τιμές κυμαίνονται σημαντικά χαμηλότερα, γύρω στα 90-100 ευρώ/MWh για τη χονδρεμπορική και περίπου 57 ευρώ/MWh για τους παραγωγούς ΑΠΕ.

Αυτή η διαφορά αποτυπώνεται και στις τιμές που πληρώνουν οι καταναλωτές, με τους Κύπριους να επιβαρύνονται με τα υψηλότερα τιμολόγια ρεύματος στην Ευρωπαϊκή Ένωση, κοντά στα 29 με 33 ευρώ ανά μεγαβατώρα, σε αντίθεση με τους Έλληνες καταναλωτές που πληρώνουν περίπου 9 με 15 ευρώ/MWh. Το υφιστάμενο σύστημα επιτρέπει στην ΑΗΚ και στους λιγοστούς παραγωγούς ΑΠΕ να διατηρούν το μονοπώλιο τους, ενώ μάλιστα οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας συχνά υφίστανται περικοπές παραγωγής προκειμένου να εξυπηρετηθούν οι ανάγκες των μονάδων ντίζελ.

Αυτό εξηγεί την αντίθεση της κυπριακής πλευράς στην ολοκλήρωση της διασύνδεσης, καθώς το έργο θα ανατρέψει αυτή την ισορροπία και θα φέρει μεγαλύτερο ανταγωνισμό, μειώνοντας τελικά το κόστος για τους καταναλωτές.

Αξίζει να σημειωθεί ότι η μελέτη κόστους-οφέλους για το καλώδιο αποτιμά την επιβάρυνση των Κυπρίων καταναλωτών σε μόλις 0,6 λεπτά του ευρώ ανά κιλοβατώρα, ένα κόστος που κρίνεται πολύ μικρό σε σχέση με τα οφέλη που θα προκύψουν, όπως η ενίσχυση της πράσινης ενέργειας και η μείωση των τιμών ηλεκτρισμού.

Παράλληλα, η υλοποίηση του έργου αποκτά μεγαλύτερη σημασία σε γεωπολιτικό επίπεδο, καθώς η Τουρκία έχει ανακοινώσει δικό της σχέδιο για διασύνδεση της κατεχόμενης Κύπρου με το ηλεκτρικό της δίκτυο. Αυτό το βήμα θα ενίσχυε την παρουσία της Άγκυρας στην περιοχή και θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για την εδραίωση των τουρκικών αξιώσεων στο Κυπριακό, προσεγγίζοντας ουσιαστικά μια μορφή προσάρτησης των κατεχομένων στην Τουρκία.

Στο παρασκήνιο, οι πολιτικές εξελίξεις προκαλούν έντονη ανησυχία. Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, παρά τις δημόσιες διαβεβαιώσεις ότι το έργο θα προχωρήσει και ότι τα προβλήματα χρηματοδότησης που θέτει η Κύπρος θα επιλυθούν, φάνηκε στις πρόσφατες δηλώσεις του να μην αντανακλά την πραγματική βούληση υλοποίησης. Κάποιες πηγές υποστηρίζουν ότι ίσως επιδιώκει την απεμπλοκή της Ελλάδας από το έργο, γεγονός που εντείνει την αβεβαιότητα και προκαλεί κλυδωνισμούς στις σχέσεις μεταξύ των δύο χωρών.

Η αδυναμία να προχωρήσει το καλώδιο Ελλάδας – Κύπρου παρά τις πολυετείς προσπάθειες και την ευρωπαϊκή χρηματοδότηση δημιουργεί ανησυχίες για το μέλλον της ενεργειακής διασύνδεσης στην περιοχή. Η απομόνωση της Κύπρου παραμένει ζήτημα με σοβαρές οικονομικές και γεωπολιτικές επιπτώσεις, και η στάση της Λευκωσίας εγείρει ερωτήματα για τους πραγματικούς λόγους που μπλοκάρουν ένα έργο τόσο ζωτικής σημασίας για το νησί αλλά και την ευρύτερη περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου.