Συναγερμός για τουρκικά μαχητικά κοντά σε Boeing

Σοβαρές ανησυχίες για την ασφάλεια των πολιτικών πτήσεων στον κυπριακό εναέριο χώρο εκφράζει η Παγκύπρια Συντεχνία Ελεγκτών Εναέριας Κυκλοφορίας (ΠΑΣΕΕΚ). Οι καταγγελίες των ελεγκτών εστιάζουν στην αυξημένη και σχεδόν συνεχή δραστηριότητα τουρκικών στρα военных αεροσκαφών και μη επανδρωμένων αεροσκαφών (UAV) σε κρίσιμες αεροπορικές διαδρομές, πλησίον των διεθνών αεροδρομίων Λάρνακας και Πάφου.

Η Συντεχνία έφερε στο φως ένα ιδιαίτερα σοβαρό περιστατικό, το οποίο αναδεικνύει τους κινδύνους που ελλοχεύουν. Σύμφωνα με την καταγγελία, η έγκαιρη και αποφασιστική παρέμβαση ενός ελεγκτή εναέριας κυκλοφορίας απέτρεψε την επικίνδυνη προσέγγιση ενός τουρκικού στρατιωτικού αεροσκάφους με ένα επιβατικό Boeing 737-800, σε μια εξέλιξη που θα μπορούσε να έχει τραγικές συνέπειες.

Το χρονικό του συμβάντος με την πτήση TUAF770

Το περιστατικό, που περιγράφεται λεπτομερώς από την ΠΑΣΕΕΚ, έλαβε χώρα στις 19 Αυγούστου. Οι ελεγκτές στο Κέντρο Ελέγχου Περιοχής Λευκωσίας, καθώς και στις μονάδες προσέγγισης Λάρνακας και Πάφου, κλήθηκαν να διαχειριστούν μια εξαιρετικά επικίνδυνη κατάσταση. Η πτήση με το αναγνωριστικό TUAF770, ένα τουρκικό στρατιωτικό αεροσκάφος, φέρεται να μην ανταποκρινόταν στις επανειλημμένες κλήσεις του Κέντρου Ελέγχου Λευκωσίας. Παράλληλα, το αεροσκάφος παρέκκλινε από την προγραμματισμένη πορεία του, όπως αυτή είχε δηλωθεί στο σχέδιο πτήσης, και άρχισε να ανέρχεται προς το επίπεδο πτήσης FL360, δηλαδή περίπου στα 36.000 πόδια.

Την ίδια χρονική στιγμή, η πολιτική πτήση TOM56T, η οποία εκτελούνταν με Boeing 737-800, βρισκόταν σε διαδικασία καθόδου προς το επίπεδο πτήσης FL350, περίπου στα 35.000 πόδια. Η ταυτόχρονη πορεία των δύο αεροσκαφών δημιούργησε μια εξαιρετικά επικίνδυνη σύγκλιση, η οποία έγινε αντιληπτή από τους ελεγκτές εναέριας κυκλοφορίας. Ενεργώντας με ταχύτητα και ψυχραιμία, ο ελεγκτής διέκοψε άμεσα την κάθοδο του Boeing, κυριολεκτικά την τελευταία στιγμή, αποτρέποντας έτσι την περαιτέρω προσέγγιση των δύο αεροσκαφών και μια ενδεχόμενη σύγκρουση.

Αν και δεν υπήρξε σύγκρουση, τραυματισμός ή υλικές ζημιές, το περιστατικό έχει βαρύνουσα σημασία για την ασφάλεια της πολιτικής αεροπορίας. Η μη ανταπόκριση ενός στρατιωτικού αεροσκάφους στις εντολές του ελέγχου εναέριας κυκλοφορίας, σε συνδυασμό με την απόκλιση από την προβλεπόμενη πορεία του, καθιστά εξαιρετικά δυσχερή και επισφαλή τον ασφαλή διαχωρισμό του από τις πολιτικές πτήσεις.

Σχεδόν συνεχής τουρκική δραστηριότητα

Η ΠΑΣΕΕΚ τονίζει ότι το συγκεκριμένο περιστατικό δεν αποτελεί μεμονωμένη περίπτωση, αλλά έρχεται να προστεθεί σε μια διαρκώς επιδεινούμενη κατάσταση. Σύμφωνα με τη Συντεχνία, μη εξουσιοδοτημένα τουρκικά στρατιωτικά αεροσκάφη και UAV επιχειρούν σχεδόν συνεχώς κατά μήκος κρίσιμων αεροπορικών διαδρομών και πλησίον των δύο διεθνών αεροδρομίων της Κυπριακής Δημοκρατίας. Αυτή η έντονη δραστηριότητα, όπως επισημαίνεται, προστίθεται στην ήδη αυξημένη εναέρια κυκλοφορία της θερινής περιόδου, αυξάνοντας κατακόρυφα την επιχειρησιακή πίεση στους ελεγκτές του Nicosia Area Control Centre και των μονάδων προσέγγισης Λάρνακας και Πάφου.

Το ζήτημα περιπλέκεται ακόμη περισσότερο από το γεγονός ότι το καθεστώς εναέριας κυκλοφορίας στην περιοχή της Κύπρου αποτελεί εδώ και δεκαετίες αντικείμενο έντονης αντιπαράθεσης μεταξύ της Κυπριακής Δημοκρατίας και της Τουρκίας. Η διαφωνία για τα όρια του FIR Λευκωσίας και το καθεστώς του βόρειου τμήματος του νησιού δημιουργεί ένα διαρκές έλλειμμα συντονισμού, το οποίο ενέχει σοβαρούς κινδύνους για την ασφάλεια των πτήσεων.

Η τοποθέτηση της Πολιτικής Αεροπορίας

Το Τμήμα Πολιτικής Αεροπορίας της Κύπρου, απαντώντας στις καταγγελίες, επιχείρησε να καθησυχάσει την κοινή γνώμη, διαβεβαιώνοντας ότι το επίπεδο αεροπορικής ασφάλειας στον κυπριακό εναέριο χώρο παραμένει ιδιαίτερα υψηλό. Σε σχετική ανακοίνωσή του, το Τμήμα αναφέρει ότι η παρουσία τουρκικών αεροσκαφών στον χώρο ευθύνης του, το Nicosia FIR, αποτελεί ένα διαχρονικό και επαναλαμβανόμενο επιχειρησιακό δεδομένο, το οποίο ο έλεγχος εναέριας κυκλοφορίας καλείται να διαχειριστεί σχεδόν καθημερινά.

Παράλληλα, διευκρινίζεται ότι το περιστατικό δεν συνιστά πρωτόγνωρο ή απρόβλεπτο επιχειρησιακό φαινόμενο. Η Πολιτική Αεροπορία υπογραμμίζει ότι η συνεχής επιτήρηση και η επιχειρησιακή επαγρύπνηση του προσωπικού επέτρεψαν την έγκαιρη αναγνώριση της πιθανής σύγκλισης των δύο πορειών και τη λήψη των απαραίτητων μέτρων. Με τον τρόπο αυτό, επιβεβαιώνεται έμμεσα το κρίσιμο στοιχείο της υπόθεσης, ότι δηλαδή υπήρξε μια κατάσταση πιθανής σύγκλισης που απαιτούσε την άμεση παρέμβαση των ελεγκτών, ενώ τονίζεται ότι οι διαδικασίες και η εκπαίδευση λειτούργησαν αποτελεσματικά για την αποτροπή ενός σοβαρού ατυχήματος.

Ένα διαχρονικό πρόβλημα με βαθιές ρίζες

Η αντιπαράθεση για τον έλεγχο του εναέριου χώρου της Κύπρου έχει τις ρίζες της βαθιά στο χρόνο. Η Κυπριακή Δημοκρατία θεωρεί ότι το Nicosia FIR καλύπτει ολόκληρο το νησί και την περιοχή ευθύνης που της έχει αποδοθεί από τον Διεθνή Οργανισμό Πολιτικής Αεροπορίας (ICAO). Ωστόσο, στο βόρειο τμήμα του νησιού, οι Τουρκοκύπριοι λειτουργούν ένα ξεχωριστό και μη αναγνωρισμένο σύστημα ελέγχου εναέριας κυκλοφορίας, με το αεροδρόμιο της Τύμπου (Ercan) να αποτελεί τον βασικό τους κόμβο.

Αυτή η διπλή και αλληλοσυγκρουόμενη δομή ελέγχου έχει οδηγήσει επανειλημμένα σε σοβαρά προβλήματα συντονισμού. Οι δύο πλευρές δεν λειτουργούν εντός ενός ενιαίου και κοινά αποδεκτού συστήματος, με αποτέλεσμα να εκδίδονται αλληλοεπικαλυπτόμενες αεροναυτικές οδηγίες και προειδοποιήσεις προς τα αεροσκάφη. Το πρόβλημα αυτό γίνεται ιδιαίτερα οξύ όταν αυξάνεται η στρατιωτική δραστηριότητα στην περιοχή, όπως συμβαίνει τους τελευταίους μήνες.

Κλιμάκωση της έντασης και στρατιωτική παρουσία

Η ένταση στον κυπριακό εναέριο χώρο έχει ενισχυθεί σημαντικά τους τελευταίους μήνες. Τον Μάρτιο, μετά την επίθεση με drone κατά της βρετανικής βάσης στο Ακρωτήρι, Τουρκία και Ελλάδα ανέπτυξαν μαχητικά αεροσκάφη F-16 στην περιοχή, ενώ ακολούθησαν σχετικές αεροπορικές οδηγίες και προειδοποιήσεις για πιθανή στρατιωτική δραστηριότητα. Παράλληλα, η Τουρκία έχει προχωρήσει στην ανάπτυξη έξι μαχητικών F-16 και συστημάτων αεράμυνας στα κατεχόμενα, επικαλούμενη λόγους ασφαλείας.

Τον Ιούνιο, προκλήθηκε νέα αντιπαράθεση, όταν η Κυπριακή Δημοκρατία κατήγγειλε παρεμβολές στην επικοινωνία αεροσκαφών που μετέφεραν τους υπουργούς Άμυνας της Ελλάδας, της Γαλλίας και της Ολλανδίας στην Κύπρο. Η τουρκική πλευρά απέρριψε κατηγορηματικά τις καταγγελίες αυτές. Το πρόσφατο περιστατικό με το Boeing, ωστόσο, διαφοροποιείται από τις προηγούμενες διπλωματικές διαμάχες, καθώς δεν αφορά απλώς μια διαφωνία για τα όρια του εναέριου χώρου, αλλά μια άμεση επιχειρησιακή αλληλεπίδραση μεταξύ στρατιωτικής και πολιτικής πτήσης, με ορατό τον κίνδυνο σύγκρουσης.

Η σημασία της έγκαιρης παρέμβασης

Το κρίσιμο στοιχείο που αναδεικνύεται από τις καταγγελίες της ΠΑΣΕΕΚ είναι η άμεση επιχειρησιακή αλληλεπίδραση μεταξύ ενός στρατιωτικού και ενός πολιτικού αεροσκάφους. Σύμφωνα με τη Συντεχνία, το τουρκικό μαχητικό TUAF770 δεν ανταποκρινόταν στις κλήσεις του Κέντρου Ελέγχου Λευκωσίας, ενώ κινούνταν σε πορεή που παρέκκλινε από την προβλεπόμενη. Την ίδια στιγμή, το Boeing 737-800 εκτελούσε κάθοδο, δημιουργώντας μια εξαιρετικά επικίνδυνη κατάσταση.

Η έγκαιρη αναγνώριση της σύγκλισης από τον ελεγκτή και η άμεση διακοπή της καθόδου του Boeing απέτρεψαν την εξέλιξη του περιστατικού σε μια τραγωδία. Η Πολιτική Αεροπορία, από την πλευρά της, τονίζει ότι ακριβώς η ύπαρξη εκπαιδευμένου προσωπικού, σαφών διαδικασιών και συνεχούς επιτήρησης επιτρέπει τη διαχείριση τέτοιων κρίσιμων καταστάσεων με ασφάλεια, διατηρώντας υψηλό το επίπεδο ασφάλειας των πτήσεων.

Απουσία τουρκικής αντίδρασης

Μέχρι στιγμής, δεν έχει υπάρξει καμία δημόσια ανακοίνωση από την τουρκική κυβέρνηση σχετικά με το συγκεκριμένο περιστατικό TUAF770 – TOM56T. Η τουρκική πλευρά έχει στο παρελθόν απορρίψει αντίστοιχες κυπριακές καταγγελίες, χαρακτηρίζοντάς τες συχνά ως προπαγάνδα ή διαστρέβλωση της αλήθειας. Ενδεικτική είναι η περίπτωση του Ιουνίου, όταν Τουρκοκύπριος αξιωματούχος είχε χαρακτηρίσει διαστρέβλωση της αλήθειας τις αναφορές περί παρενόχλησης αεροσκάφους που μετέφερε τον Έλληνα υπουργό Άμυνας, Νίκο Δένδια.

Η σημερινή υπόθεση, ωστόσο, επαναφέρει στο προσκήνιο ένα διαχρονικό και ιδιαίτερα ευαίσθητο ζήτημα: την επιτακτική ανάγκη για ασφαλή και συντονισμένη διαχείριση των στρατιωτικών και πολιτικών πτήσεων σε έναν εναέριο χώρο όπου οι πολιτικές και στρατιωτικές διεκδικήσεις παραμένουν άλυτες και αλληλοσυγκρουόμενες. Η ασφάλεια των επιβατών και των πληρωμάτων εξαρτάται από την ικανότητα όλων των εμπλεκομένων να λειτουργούν με γνώμονα τη συνεργασία και τον σεβασμό των διεθνών κανόνων.