Σχέδιο Αριστοτέλης: Κατάργηση Αποκεντρωμένων Διοικήσεων

Ο πρώην πρωθυπουργός και πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ-Προοδευτική Συμμαχία, Αλέξης Τσίπρας, παρουσίασε ένα ολοκληρωμένο σχέδιο αναδιοργάνωσης του κράτους και της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, το οποίο ονομάζεται «Σχέδιο Αριστοτέλης». Η πρόταση περιλαμβάνει τη μεταφορά αρμοδιοτήτων, προσωπικού και πόρων από την κεντρική διοίκηση προς τις Περιφέρειες και τους δήμους, με στόχο την ενίσχυση της αποκέντρωσης και της δημοκρατικής λογοδοσίας.

Το σχέδιο βασίζεται σε τέσσερις θεμελιώδεις αρχές: την εγγύτητα των αποφάσεων προς τον πολίτη, την επικουρικότητα, την αποτελεσματικότητα και τη δημοκρατική λογοδοσία. Ο κ. Τσίπρας υπογράμμισε ότι η κρίση εμπιστοσύνης στην πολιτική δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί μόνο με μια κυβερνητική αλλαγή, αλλά απαιτεί μια βαθιά θεσμική μεταρρύθμιση. «Η κοινωνία δεν ζητά σήμερα μια διαφορετική κυβέρνηση. Ζητά ένα διαφορετικό κράτος. Ζητά νέους θεσμούς. Ζητά μια νέα σχέση ανάμεσα στον πολίτη και την εξουσία», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Κατάργηση των Αποκεντρωμένων Διοικήσεων

Μία από τις κεντρικές αλλαγές που προτείνονται είναι η κατάργηση των Αποκεντρωμένων Διοικήσεων, οι οποίες, σύμφωνα με τον κ. Τσίπρα, λειτουργούν ως ένας πρόσθετος γραφειοκρατικός κρίκος ανάμεσα στην κεντρική κυβέρνηση και την Αυτοδιοίκηση. Οι αρμοδιότητές τους, μαζί με το προσωπικό και τους πόρους, θα μεταφερθούν στις αιρετές Περιφέρειες. Το κεντρικό κράτος θα μετατραπεί σε ένα «κράτος-στρατηγείο», το οποίο θα θέτει εθνικούς στόχους, θα σχεδιάζει, θα συντονίζει και θα αξιολογεί, αφήνοντας την εφαρμογή των πολιτικών στις Περιφέρειες και τους δήμους.

Ο κ. Τσίπρας επεσήμανε ότι οι δήμοι και οι Περιφέρειες διαχειρίζονται μόλις το 6,5% των δημόσιων δαπανών, τη στιγμή που ο μέσος όρος στην Ευρωπαϊκή Ένωση είναι περίπου 34%. «Σχεδόν τίποτα δεν αποφασίζεται εκεί που ζούμε. Κάποιοι, κάπου στο υδροκέφαλο κέντρο, αποφασίζουν για μας χωρίς εμάς. Αυτή η στρέβλωση έχει ένα όνομα. Δεν λέγεται αυτοδιοίκηση. Λέγεται ετεροδιοίκηση», τόνισε.

Επανασύσταση περισσότερων από 100 δήμων

Το σχέδιο προβλέπει την επανασύσταση περισσότερων από εκατό δήμων που καταργήθηκαν με το πρόγραμμα «Καλλικράτης». Ο κ. Τσίπρας αναγνώρισε ότι η συγκεκριμένη μεταρρύθμιση δημιούργησε ισχυρότερους δήμους, αλλά υποστήριξε ότι σε πολλές περιπτώσεις προέκυψαν διοικητικά σχήματα χωρίς γεωγραφική, κοινωνική και λειτουργική συνοχή. Ως παραδείγματα ανέφερε τους δήμους Βάρης-Βούλας-Βουλιαγμένης, Κύμης-Αλιβερίου, Μετεώρων, Ωρωπού, Διονύσου και Μάνδρας-Ειδυλλίας. Το κριτήριο για την επανασύσταση θα είναι η ιστορική ταυτότητα, η πολιτιστική ή αρχιτεκτονική φυσιογνωμία και η ύπαρξη σημαντικού φυσικού ή περιβαλλοντικού κεφαλαίου.

Μητροπολιτική διακυβέρνηση και ενεργειακές κοινότητες

Σε πρώτη φάση, προβλέπεται η δημιουργία μητροπολιτικών συνδέσμων στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη, με αρμοδιότητες σε τομείς όπως ο χωροταξικός σχεδιασμός, οι μεταφορές, οι μεγάλες υποδομές, η αντιπλημμυρική προστασία και η διαχείριση κοινόχρηστων χώρων. Παράλληλα, το σχέδιο προβλέπει τη συγκρότηση ενεργειακής κοινότητας σε κάθε Περιφερειακή Ενότητα, με στόχο τη μείωση του ενεργειακού κόστους για δήμους, σχολεία, αντλιοστάσια και Δημοτικές Επιχειρήσεις Ύδρευσης και Αποχέτευσης.

Χρηματοδότηση 13 δισ. ευρώ

Ο κ. Τσίπρας έθεσε ως προϋπόθεση για την αποκέντρωση την οικονομική αυτονομία της Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε, οι δήμοι καλύπτουν με δικά τους έσοδα μόνο το 25% των δαπανών τους, ενώ 165 δήμοι καλύπτουν λιγότερο από το 20%. Το σχέδιο προβλέπει τέσσερα χρηματοδοτικά εργαλεία: την απόδοση του τέλους ανθεκτικότητας στους δήμους (582 εκατ. ευρώ), την αύξηση των πόρων του Πράσινου Ταμείου, τη διάθεση του 40% των πόρων του νέου Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου 2028-2034 στην Αυτοδιοίκηση και τη δημιουργία νέου προγράμματος «Φιλόδημος» ύψους 3,5 δισ. ευρώ. Συνολικά, υπολογίζεται ότι θα διατεθούν 13 δισ. ευρώ στους δήμους μέσα σε μία δημοτική θητεία.

Επαναφορά δεύτερου γύρου και συμμετοχική δημοκρατία

Στις πολιτικές προτάσεις περιλαμβάνεται η κατάργηση του συστήματος εκλογής δημάρχων και περιφερειαρχών χωρίς δεύτερο γύρο, το οποίο ο κ. Τσίπρας χαρακτήρισε «εφεύρημα για να ενισχύσει την κομματοκρατία της Νέας Δημοκρατίας». Προτείνεται η εκλογή με ποσοστό 50% και, εάν αυτό δεν επιτευχθεί, διεξαγωγή δεύτερου γύρου. Επιπλέον, προβλέπεται η ενίσχυση των κοινοτήτων μέσω συμμετοχικών προϋπολογισμών, τοπικών δημοψηφισμάτων και δημόσιων διαβουλεύσεων. Οι αποφάσεις των τοπικών συνελεύσεων για έργα θα εγγράφονται δεσμευτικά στον δημοτικό προϋπολογισμό.

Παρατηρητήριο Γεωγραφικής Ισότητας

Το σχέδιο ολοκληρώνεται με τη δημιουργία Εθνικού Παρατηρητηρίου Γεωγραφικής Ισότητας, το οποίο θα αξιολογεί τις επιπτώσεις των δημόσιων πολιτικών ανά περιοχή, λαμβάνοντας υπόψη τη νησιωτικότητα, την ορεινότητα και το δημογραφικό πρόβλημα. Παράλληλα, προβλέπεται η λειτουργία όλων των βαθμίδων της Αυτοδιοίκησης με ενιαία ψηφιακά συστήματα και ανοικτά δεδομένα, ώστε οι πολίτες να μπορούν να παρακολουθούν την πορεία των έργων και την αξιοποίηση των δημόσιων πόρων. «Η εμπιστοσύνη οικοδομείται με διαφάνεια. Η αποτελεσματικότητα με αξιολόγηση. Και η Δημοκρατία με λογοδοσία», κατέληξε ο κ. Τσίπρας.