Στενά του Ορμούζ και Ιράν: Η δοκιμασία της συμμαχίας Τραμπ - Νετανιάχου

Η διαβεβαίωση του Ντόναλντ Τραμπ προς τον Μπενιαμίν Νετανιάχου ότι μια τελική συμφωνία με το Ιράν θα οδηγήσει στην πλήρη εξάλειψη του πυρηνικού προγράμματος της Τεχεράνης δείχνει, τουλάχιστον προς το παρόν, ότι οι δύο ηγέτες εξακολουθούν να κινούνται ως στενοί σύμμαχοι. Η εικόνα αυτή έρχεται σε αντίθεση με τα δημοσιεύματα που περιέγραφαν ψυχρότερες σχέσεις σε σχέση με την αρχική φάση του πολέμου.

Οι αμφιβολίες δεν ήταν αδικαιολόγητες. Ο Αμερικανός πρόεδρος είχε σταματήσει το τελευταίο διάστημα να αναφέρεται δημόσια στο Ισραήλ και στον Νετανιάχου, την ώρα που οι δηλώσεις του για την πορεία του πολέμου και τις πιθανότητες συμφωνίας με το Ιράν γίνονταν όλο και πιο αισιόδοξες.

Σύμφωνα με δημοσίευμα του Axios, ο πρωθυπουργός του Ισραήλ και οι συνεργάτες του συμμετέχουν παρασκηνιακά στις διαβουλεύσεις, με την Ουάσινγκτον να επιδιώκει συνεχή συντονισμό ώστε να αποφευχθούν αιφνιδιασμοί. Παρά ταύτα, Ισραηλινοί αξιωματούχοι εμφανίζονται επιφυλακτικοί για την τελική έκβαση, εκφράζοντας αμφιβολίες για το αν η ιρανική ηγεσία θα εγκρίνει πράγματι τη συμφωνία.

Οι πρώτες διαβουλεύσεις και ο ισραηλινός εκνευρισμός

Όταν οι Αμερικανοί διαπραγματευτές ξεκίνησαν επαφές με τους Ιρανούς ομολόγους τους και τους Πακιστανούς μεσολαβητές, πριν από την ανακοίνωση της κατάπαυσης του πυρός στις 8 Απριλίου, το Ισραήλ είχε μείνει εκτός της διαδικασίας. Ισραηλινοί αξιωματούχοι φέρονται να διαμαρτυρήθηκαν στα μέσα ενημέρωσης, λέγοντας ότι αναγκάστηκαν να χρησιμοποιήσουν τα δικά τους δίκτυα πληροφοριών για να κατανοήσουν τι πραγματικά συνέβαινε.

Όταν τελικά συμφωνήθηκε η κατάπαυση του πυρός, ο Τραμπ αρχικά υιοθέτησε την ερμηνεία του Νετανιάχου ότι ο Λίβανος εξαιρούνταν από το πλαίσιο της εκεχειρίας. Όταν όμως η συμφωνία απειλήθηκε με κατάρρευση, ο Αμερικανός πρόεδρος άλλαξε γρήγορα στάση και πίεσε και το Ισραήλ να κινηθεί στην ίδια γραμμή.

Ο Νετανιάχου διέκοψε αυτή την εβδομάδα μια ασυνήθιστα μακρά περίοδο σιωπής για τη σύγκρουση με το Ιράν, δημοσιοποιώντας βιντεοσκοπημένη δήλωση. Σε αυτήν επέμεινε ότι βρίσκεται σε πλήρη συντονισμό με τον Τραμπ, με τον οποίο, όπως είπε, συνομιλεί σχεδόν καθημερινά.

Ο Ισραηλινός πρωθυπουργός έχει αφιερώσει δεκαετίες στην προσπάθεια να πείσει διαδοχικές αμερικανικές κυβερνήσεις να ευθυγραμμιστούν με το Ισραήλ σε μια σκληρή αντιπαράθεση με την Ισλαμική Δημοκρατία. Αμερικανοί αναλυτές έχουν επισημάνει ότι η παρέμβασή του στην εσωτερική πολιτική των ΗΠΑ έφθασε σε επίπεδα πρωτοφανή για ξένο ηγέτη, ιδίως την περίοδο που επιχειρούσε να υπονομεύσει τη συμφωνία του 2015 για το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα, κεντρικό επίτευγμα της εξωτερικής πολιτικής του Μπαράκ Ομπάμα.

Ο Νετανιάχου συνέβαλε καθοριστικά ώστε ο Τραμπ να αποσύρει τις Ηνωμένες Πολιτείες από εκείνη τη συμφωνία το 2018. Η απόφαση αυτή οδήγησε, στη συνέχεια, στην επιτάχυνση του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος και στη συσσώρευση αποθεμάτων υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου, τα οποία εκτιμάται ότι επαρκούν για περίπου δώδεκα πυρηνικές κεφαλές.

Η διάψευση των εκτιμήσεων και τα όρια της συμμαχίας

Ο Ισραηλινός πρωθυπουργός διαδραμάτισε επίσης κεντρικό ρόλο στη διαμόρφωση της άποψης ότι ο πόλεμος ήταν η μόνη λύση απέναντι στην ιρανική απειλή και ότι θα μπορούσε να κερδηθεί εύκολα. Σύμφωνα με πολλαπλές αναφορές, στελέχη των αμερικανικών υπηρεσιών πληροφοριών είχαν προειδοποιήσει για τον κίνδυνο το Ιράν να πλήξει συμμάχους των ΗΠΑ στον Κόλπο και να κλείσει τα Στενά του Ορμούζ.

Τελικά, επικράτησε η γραμμή Νετανιάχου και των σκληροπυρηνικών της αμερικανικής κυβέρνησης, μεταξύ των οποίων και ο υπουργός Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ. Η εκτίμησή τους ήταν ότι οι Φρουροί της Επανάστασης είχαν υπερεκτιμηθεί και δεν θα μπορούσαν να αντεπιτεθούν με σοβαρό τρόπο.

Η εξέλιξη των γεγονότων τους διέψευσε. Ο ιρανικός λαός δεν εξεγέρθηκε, το καθεστώς δεν κατέρρευσε, οι Κούρδοι δεν άνοιξαν μέτωπο από τα βορειοδυτικά και οι Φρουροί της Επανάστασης κατάφεραν να προκαλέσουν σοβαρά πλήγματα σε αμερικανικές βάσεις και μοναρχίες του Κόλπου. Παράλληλα, το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ οδήγησε σε διεθνή οικονομική κρίση.

Η επιμονή ότι οι σχέσεις ΗΠΑ - Ισραήλ παραμένουν απολύτως αρμονικές ήρθε μετά από εβδομάδες δημοσιευμάτων στον ισραηλινό Τύπο, σύμφωνα με τα οποία το Ισραήλ είχε πάψει να ενημερώνεται επαρκώς για τη σύγκρουση με το Ιράν και ακόμη περισσότερο για τις ειρηνευτικές συνομιλίες υπό πακιστανική μεσολάβηση.

Η δυσπιστία απέναντι στον Νετανιάχου είναι πλέον τόσο έντονη, ώστε πολλοί παρατηρητές αντιμετώπισαν το βιντεοσκοπημένο μήνυμά του ως ένδειξη ότι η πραγματική κατάσταση μπορεί να είναι ακόμη πιο δύσκολη από όσο αφήνουν να φανεί οι επίσημες δηλώσεις.

Μετά από αυτό το σημείο χαμηλής εμπιστοσύνης, Ισραηλινοί κυβερνητικοί αξιωματούχοι ενημέρωναν δημοσιογράφους ότι η κατάπαυση του πυρός δεν ήταν βιώσιμη και ότι η επιστροφή στις εχθροπραξίες θεωρούνταν αναπόφευκτη. Το περασμένο Σαββατοκύριακο καταγράφηκε κύμα δημοσιευμάτων σε ισραηλινές εφημερίδες, σύμφωνα με τα οποία η εντατική αμερικανοϊσραηλινή στρατιωτική συνεργασία είχε επανέλθει στους προηγούμενους ρυθμούς ενόψει πιθανών νέων κοινών επιθέσεων.

Μέχρι στιγμής, ωστόσο, αυτές οι επιθέσεις δεν έχουν πραγματοποιηθεί. Η κυβέρνηση Τραμπ επιχειρεί, αντίθετα, να μειώσει τη σημασία των πρόσφατων ανταλλαγών πυρών γύρω από τα Στενά του Ορμούζ, επιμένοντας ότι η διπλωματική διαδικασία παραμένει ενεργή.

Ο Νετανιάχου γνωρίζει ότι υπάρχουν όρια στο πόσο μπορεί ο Τραμπ να αποδεσμευθεί από τον γεωπολιτικό δεσμό που τους ενώνει. Ταυτόχρονα, ο ίδιος αντιμετωπίζει σοβαρή πολιτική πίεση, καθώς θα πρέπει να οδηγήσει το Ισραήλ σε εκλογές έως τον Οκτώβριο. Οι τρέχουσες δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι μια τέτοια αναμέτρηση μπορεί να σημάνει το τέλος της πρωθυπουργίας του.

Στις Ηνωμένες Πολιτείες, οι επερχόμενες εκλογές είναι μεν βουλευτικές, όμως και ο Τραμπ θα λάβει το δικό του πολιτικό μήνυμα. Η σχέση του με τον Νετανιάχου παραμένει κρίσιμη, φορτισμένη και αμοιβαία χρήσιμη. Η συμφωνία με το Ιράν, αν τελικά προχωρήσει, θα δείξει αν αυτή η συμμαχία μπορεί να αντέξει την πίεση της πραγματικότητας.