Στενά του Ορμούζ: Κρίσιμη συνάντηση Ιράν–χωρών του Κόλπου στο Ομάν

Νέα διπλωματική πρωτοβουλία για την αποκλιμάκωση της έντασης στα Στενά του Ορμούζ και την αποκατάσταση της εμπορικής ναυσιπλοΐας βρίσκεται σε εξέλιξη, καθώς οι υπουργοί Εξωτερικών των έξι κρατών του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου (GCC) αναμένεται να συναντηθούν τη Δευτέρα στο Ομάν με τον Ιρανό ομόλογό τους Αμπάς Αραγτσί, σύμφωνα με τους Financial Times.

Εφόσον η συνάντηση πραγματοποιηθεί, θα πρόκειται για την πρώτη επαφή αυτού του επιπέδου μεταξύ των κρατών του Κόλπου και ανώτατου Ιρανού αξιωματούχου μετά την έναρξη του πολέμου ΗΠΑ και Ισραήλ κατά του Ιράν τον Φεβρουάριο.

Οι συνομιλίες έχουν προγραμματιστεί για την παράκτια πόλη Σαλαλάχ του Ομάν, σύμφωνα με δύο πηγές που γνωρίζουν τις σχετικές διαβουλεύσεις. Αν και οι τελικές λεπτομέρειες δεν έχουν ακόμη κλείσει, αρκετά κράτη έχουν ήδη επιβεβαιώσει τη συμμετοχή τους και η εκτίμηση είναι ότι η συνάντηση θα πραγματοποιηθεί.

Στο τραπέζι προσωρινή συμφωνία για τα Στενά του Ορμούζ

Βασικό αντικείμενο των επαφών είναι η διαμόρφωση μιας προσωρινής συμφωνίας που θα επιτρέπει την ασφαλή διέλευση εμπορικών πλοίων από τα Στενά του Ορμούζ, έναν από τους σημαντικότερους θαλάσσιους διαδρόμους παγκοσμίως, μέσω του οποίου διακινείται μεγάλο μέρος των διεθνών ενεργειακών εξαγωγών.

Ιράν και Ομάν είχαν ανακοινώσει πριν από περίπου δύο εβδομάδες ότι βρίσκονται κοντά σε μια προσωρινή ρύθμιση. Το σχέδιο προβλέπει ότι τα εμπορικά πλοία θα εισέρχονται στα Στενά μέσω ιρανικών χωρικών υδάτων και θα εξέρχονται κατά κύριο λόγο από την ομανική πλευρά.

Παρά τη σχετική πρόοδο, το μεγαλύτερο εμπόδιο παραμένει πολιτικό. Η πλήρης επαναλειτουργία των Στενών εκτιμάται ότι δύσκολα μπορεί να προχωρήσει χωρίς ευρύτερη συνεννόηση ανάμεσα στην Ουάσινγκτον και την Τεχεράνη.

Για το Ομάν και το Ιράν, βασικός στόχος είναι να εξασφαλιστεί η στήριξη των κρατών του GCC σε μια μεταβατική διευθέτηση, η οποία θα μπορούσε να δημιουργήσει πίεση προς τις Ηνωμένες Πολιτείες για άρση του αποκλεισμού των ιρανικών λιμανιών.

Οι χώρες του Κόλπου, από την πλευρά τους, επιδιώκουν την ταχεία αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας χωρίς η προσωρινή συμφωνία να εξελιχθεί σε μόνιμη αναδιαμόρφωση του καθεστώτος των Στενών του Ορμούζ.

Το Συμβούλιο Συνεργασίας του Κόλπου αποτελείται από τη Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Κατάρ, το Κουβέιτ, το Μπαχρέιν και το Ομάν.

Παρά τις πρόσφατες ιρανικές επιθέσεις εναντίον αραβικών κρατών, ως αντίποινα για τους αμερικανοϊσραηλινούς βομβαρδισμούς, τόσο η Σαουδική Αραβία όσο και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα διατήρησαν ανοιχτούς διαύλους επικοινωνίας με την Τεχεράνη.

Ο Αμπάς Αραγτσί είχε συμμετάσχει για τελευταία φορά σε σύνοδο του GCC τον Οκτώβριο του 2024, στη Ντόχα.

Το Ομάν, του οποίου τα χωρικά ύδατα καλύπτουν μέρος των Στενών, έχει ακολουθήσει σε όλη τη διάρκεια της κρίσης πιο ουδέτερη γραμμή και τις τελευταίες εβδομάδες έχει εντείνει τις επαφές με το Ιράν. Η επιδίωξη είναι να συμφωνηθεί ένα προσωρινό πλαίσιο που θα επιτρέπει στα εμπορικά πλοία να κινούνται μέσω του Ορμούζ χωρίς επιβολή τελών.

Μια τέτοια συμφωνία είχε αρχικά θεωρηθεί ως πιθανό πρώτο βήμα για την επαναφορά του βραχύβιου μνημονίου μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ που είχε υπογραφεί τον Ιούνιο. Το συγκεκριμένο πλαίσιο προέβλεπε παράταση της εκεχειρίας για 60 ημέρες, σταδιακή επαναλειτουργία των Στενών και έναρξη διαπραγματεύσεων για μια συνολική πολιτική συμφωνία που θα μπορούσε να οδηγήσει στον τερματισμό του πολέμου και θα περιλάμβανε και το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα.

Αλληλοκατηγορίες ΗΠΑ – Ιράν και νέα πίεση στις αγορές

Η προσπάθεια εκείνη κατέρρευσε, καθώς Τεχεράνη και Ουάσινγκτον αλληλοκατηγορήθηκαν για παραβίαση των όρων. Ένα από τα σημαντικότερα σημεία σύγκρουσης ήταν ο τρόπος διέλευσης των πλοίων από τα Στενά του Ορμούζ, με αποτέλεσμα να ακολουθήσει νέος κύκλος στρατιωτικών πληγμάτων και από τις δύο πλευρές.

Διπλωματικές πηγές αναφέρουν ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν ήδη καταστήσει σαφές στους μεσολαβητές ότι δεν προτίθενται να επιστρέψουν στο προηγούμενο μνημόνιο. Η Ουάσινγκτον φέρεται να ζητεί πλέον μια ευρύτερη συμφωνία, στην οποία θα εντάσσονται και ζητήματα που αφορούν το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.

Η Τεχεράνη, αντίστοιχα, διαμηνύει ότι ακόμη και αν ολοκληρωθεί η συμφωνία με το Ομάν για την εμπορική διέλευση, δεν θα συναινέσει σε πλήρη επαναλειτουργία των Στενών χωρίς συγκεκριμένες παραχωρήσεις από τις ΗΠΑ.

Μεταξύ των βασικών αιτημάτων του Ιράν περιλαμβάνονται η άρση του αποκλεισμού των ιρανικών λιμανιών, η αποκατάσταση ειδικής εξαίρεσης για τις εξαγωγές πετρελαίου και η πρόσβαση σε μέρος των ιρανικών κεφαλαίων που παραμένουν δεσμευμένα στο εξωτερικό.

Απευθείας συνομιλίες ανάμεσα σε ΗΠΑ και Ιράν δεν πραγματοποιούνται αυτή τη στιγμή. Οι μεσολαβητές, όμως, συνεχίζουν να μεταφέρουν μηνύματα μεταξύ των δύο πλευρών, επιχειρώντας να διαμορφώσουν μια νέα βάση για επανέναρξη των διαπραγματεύσεων.

Η διπλωματική κινητικότητα ενισχύεται καθώς η κρίση στον Ορμούζ προκαλεί επιπτώσεις σε ολόκληρη την περιοχή. Το Κατάρ απέστειλε δύο φορές αντιπροσωπεία στην Τεχεράνη μέσα στην προηγούμενη εβδομάδα, στο πλαίσιο νέας προσπάθειας για περιορισμό της σύγκρουσης, η οποία έχει πλέον εισέλθει στον έβδομο μήνα.

Παρά τις δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ ότι τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν ανοιχτά, οι χώρες του Κόλπου εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν σοβαρά εμπόδια στις ενεργειακές τους εξαγωγές. Προβλήματα καταγράφονται επίσης και στις εισαγωγές εμπορευμάτων μέσω της ίδιας θαλάσσιας οδού.

Η πίεση αυξάνεται ακόμη περισσότερο μετά τις επιχειρήσεις των Χούθι στην Υεμένη, οι οποίοι επιχειρούν να ενισχύσουν τον έλεγχο στην Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, έναν δεύτερο εξαιρετικά κρίσιμο διάδρομο για το παγκόσμιο εμπόριο και τις ενεργειακές μεταφορές.

Η ταυτόχρονη αναστάτωση στις δύο στρατηγικές θαλάσσιες αρτηρίες έχει ήδη περάσει στις διεθνείς αγορές. Η τιμή του Brent, του βασικού διεθνούς δείκτη για το αργό πετρέλαιο, έφτασε την Πέμπτη στα 105 δολάρια το βαρέλι, αντανακλώντας τον αυξανόμενο φόβο για παρατεταμένες διαταραχές στις παγκόσμιες ενεργειακές ροές.

Η συνάντηση στο Ομάν αποκτά έτσι ιδιαίτερη βαρύτητα. Μπορεί να μην αρκεί από μόνη της για να οδηγήσει σε πλήρη αποκλιμάκωση, όμως αποτελεί μία από τις σοβαρότερες διπλωματικές προσπάθειες των τελευταίων μηνών για να αποκατασταθεί η ναυσιπλοΐα στον Ορμούζ και να περιοριστεί ο κίνδυνος μιας ακόμη βαθύτερης ενεργειακής και γεωπολιτικής κρίσης.