Το αδιέξοδο Τραμπ στο Ιράν και τα Στενά του Ορμούζ

Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ βρίσκεται αντιμέτωπος με ένα ολοένα και πιο στενό περιθώριο ελιγμών αναφορικά με την κρίση στο Ιράν. Σύμφωνα με ανάλυση του CNN, κάθε νέα φάση της σύγκρουσης περιορίζει τις διαθέσιμες επιλογές της Ουάσινγκτον, ενώ ταυτόχρονα αυξάνει το κόστος οποιασδήποτε στρατιωτικής ή διπλωματικής κίνησης. Η κυβέρνηση Τραμπ ανακοίνωσε την Κυριακή την προσωρινή παύση των αεροπορικών επιδρομών, έπειτα από 13 συνεχόμενες νύχτες βομβαρδισμών, με στόχο να δημιουργηθεί χώρος για διπλωματικές πρωτοβουλίες. Ωστόσο, η προειδοποίηση ότι οι ΗΠΑ παραμένουν "έτοιμες για δράση" υποδηλώνει την πιθανότητα μιας νέας, απρόβλεπτης κλιμάκωσης.

Στο πεδίο της διπλωματίας, υπάρχουν ορισμένες ενδείξεις κινητικότητας. Η Τεχεράνη ανακοίνωσε ότι φιλοξένησε συνομιλίες με εκπροσώπους του Ομάν σε επίπεδο αναπληρωτών υπουργών Εξωτερικών. Παρ' όλα αυτά, δεν υπάρχει κανένα σημάδι ότι η Ισλαμική Δημοκρατία προτίθεται να υποχωρήσει από το βασικό της αίτημα, το οποίο πυροδότησε την τελευταία ένταση με τις Ηνωμένες Πολιτείες: τον πλήρη έλεγχο της ναυσιπλοΐας μέσω των Στενών του Ορμούζ. Η επιμονή αυτή αποτελεί τον πυρήνα της διαμάχης, καθώς η Τεχεράνη θεωρεί στρατηγικής σημασίας τη δυνατότητα ρύθμισης της θαλάσσιας κυκλοφορίας.

Ο Τραμπ επιχείρησε να εξαναγκάσει το Ιράν σε παραχωρήσεις μέσω της κλιμάκωσης των επιθέσεων, ωστόσο η στρατηγική αυτή δεν απέδωσε τα αναμενόμενα αποτελέσματα, όπως δεν απέδωσε ούτε στην αρχή της πολεμικής σύρραξης. Μια πιθανή ενίσχυση της πίεσης με την αποστολή χερσαίων δυνάμεων θα μπορούσε να αξιοποιήσει το στρατιωτικό πλεονέκτημα των ΗΠΑ, αλλά εγκυμονεί τον κίνδυνο σημαντικών απωλειών σε έναν πόλεμο που ήδη θεωρείται εξαιρετικά αντιδημοφιλής από την αμερικανική κοινή γνώμη. Σχεδόν πέντε μήνες μετά την έναρξη των εχθροπραξιών, τις οποίες ο ίδιος είχε προβλέψει ότι θα διαρκούσαν λίγες εβδομάδες, ο πρόεδρος Τραμπ συνεχίζει να αναζητά περιθώρια ελιγμών, αλλά η στρατηγική του φαίνεται να οδηγεί σε ολοένα και πιο δυσμενείς επιλογές.

Η πολιτική πίεση εντείνεται, με την απότομη άνοδο των τιμών του πετρελαίου την προηγούμενη εβδομάδα να αυξάνει την πιθανότητα αύξησης του κόστους της βενζίνης. Το γεγονός αυτό ενισχύει τους φόβους της πλειοψηφίας των Αμερικανών που τάσσονται κατά του πολέμου, παρά την προσωρινή υποχώρηση του Brent τη Δευτέρα. Παράλληλα, η εναλλακτική διαδρομή μεταφοράς πετρελαίου μέσω της Ερυθράς Θάλασσας απειλείται από τους αντάρτες Χούθι της Υεμένης, οι οποίοι υποστηρίζονται από το Ιράν. Τα παγκόσμια αποθέματα αργού πετρελαίου βρίσκονται σε ανησυχητικά χαμηλά επίπεδα, πυροδοτώντας φόβους για μια βαθύτερη ενεργειακή κρίση, ενώ οι ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου πλησιάζουν, με τους Ρεπουμπλικανούς να αντιμετωπίζουν ήδη μια δύσκολη εκλογική μάχη.

Οι εναλλαγές στη στάση του Τραμπ την περασμένη εβδομάδα, από απειλές για χρήση τεράστιας στρατιωτικής δύναμης έως ισχυρισμούς ότι το Ιράν ικετεύει για διαπραγματεύσεις, αποκαλύπτουν την αδυναμία του να αλλάξει τη γεωπολιτική πραγματικότητα. Η ρητορική αυτή φαίνεται να απευθύνεται περισσότερο στο εγχώριο κοινό παρά στην Τεχεράνη. Μια πιθανή κλιμάκωση, όπως το χτύπημα υποδομών μεταφορών και σταθμών παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, θα προκαλούσε ακόμη μεγαλύτερη ταλαιπωρία στους Ιρανούς πολίτες, χωρίς ωστόσο να είναι βέβαιο ότι θα κάμπτει την ηγεσία της χώρας. Ακόμη και στενοί συνεργάτες του προέδρου εκφράζουν αμφιβολίες για την αποτελεσματικότητα μιας τέτοιας κίνησης.

Σύμφωνα με πληροφορίες του CNN, ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς και ο αρχηγός του Γενικού Επιτελείου Στρατού Νταν Κέιν εξέφρασαν την ανησυχία τους για την κλιμάκωση του πολέμου σε συνάντηση που πραγματοποιήθηκε την Παρασκευή στον Λευκό Οίκο. Ο Κέιν εστίασε στις επιπτώσεις στα αποθέματα πυρομαχικών, ενώ τόσο η CIA όσο και η DIA εκτίμησαν ότι οι πρόσφατοι βομβαρδισμοί είναι απίθανο να μεταβάλουν τη διαπραγματευτική θέση του Ιράν. Μια άλλη επιλογή θα ήταν η επέκταση του οικονομικού αποκλεισμού σε ιρανικά πλοία και λιμάνια, με στόχο τη στέρηση εσόδων από το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης. Ωστόσο, αυτή η στρατηγική θα απαιτούσε εβδομάδες ή μήνες και θα μπορούσε να προκαλέσει αντίποινα, όπως νέες επιθέσεις εναντίον δεξαμενόπλοιων στα Στενά.

Μια τρίτη επιλογή περιλαμβάνει την ανανέωση του μνημονίου κατανόησης που είχε επιφέρει μια βραχύβια εκεχειρία. Ωστόσο, η Τεχεράνη είναι απίθανο να συμφωνήσει χωρίς να εξασφαλίσει το δικαίωμα ρύθμισης και είσπραξης εσόδων από τη ναυτιλιακή κίνηση στο στενό. Κάτι τέτοιο θα αποτελούσε σαφή ήττα για τις ΗΠΑ, ενώ ο Τραμπ θα δεχόταν εσωτερική πολιτική κριτική από τους σκληροπυρηνικούς της εξωτερικής πολιτικής.

Η αναζήτηση διεξόδου από μια σύγκρουση χωρίς νικητές

Ο Λευκός Οίκος ανέθεσε στον πρεσβευτή των ΗΠΑ στον ΟΗΕ, Μάικ Γουόλτς, το καθήκον να εξηγήσει τη μεταβαλλόμενη στρατηγική της κυβέρνησης. Ο Γουόλτς υπογράμμισε την ενίσχυση των αμερικανικών δυνάμεων στη Μέση Ανατολή, προειδοποιώντας ότι "όλα τα ενδεχόμενα παραμένουν στο τραπέζι". Σε άλλη συνέντευξη, υποστήριξε ότι "το Ιράν είναι διπλωματικά απομονωμένο, οικονομικά αποκομμένο και στρατιωτικά κατεστραμμένο", προσθέτοντας ότι οι ΗΠΑ διαπραγματεύονται από θέση ισχύος. Παρ' όλα αυτά, η ασύμμετρη φύση της σύρραξης επιτρέπει στο Ιράν να απειλεί πλοία με drones και πυραύλους, αυξάνοντας το παγκόσμιο κόστος του πολέμου, ενώ η επιβίωση του καθεστώτος του δημιουργεί μια εικόνα ανθεκτικότητας.

Η πολιτική διάσταση της κρίσης παραμένει βαριά για την κυβέρνηση Τραμπ. Νέα δημοσκόπηση των CBS News/YouGov δείχνει ότι μόλις το 31% των Αμερικανών έχει σαφή εικόνα για την κατάσταση στα Στενά του Ορμούζ, ενώ το 76% εκτιμά ότι ο πόλεμος αποδείχθηκε δυσκολότερος απ' όσο υπολόγιζε η κυβέρνηση. Ο Τραμπ επιχειρεί να αποφύγει έναν χερσαίο πόλεμο, αλλά η πραγματικότητα δείχνει ότι η σύγκρουση ενδέχεται να μην μπορεί να κερδηθεί με τους υπάρχοντες περιορισμούς. Χωρίς προφανή δρόμο προς μια ειρηνευτική συμφωνία, η κατάσταση περιγράφεται ως ο απόλυτος ορισμός μιας "no-win" κατάστασης, σύμφωνα με το αμερικανικό δίκτυο.