Το τέλος της παγκοσμιοποίησης και οι συνέπειες των δασμών του Τραμπ

Η επιβολή δασμών από τον Ντόναλντ Τραμπ σε αγαθά από σχεδόν όλο τον κόσμο έχει ήδη προκαλέσει διεθνή ανησυχία και χαρακτηρίζεται ως μια κίνηση που μπορεί να οδηγήσει σε έναν «παγκόσμιο εμπορικό πόλεμο». Ταυτόχρονα, αναφέρεται και ως το «τέλος της παγκοσμιοποίησης», καθώς αυτή η πολιτική φαίνεται να ανατρέπει τις υπάρχουσες εμπορικές σχέσεις και τις διεθνείς συμφωνίες που έχουν διαμορφωθεί τα τελευταία χρόνια.

Η άμεση συνέπεια αυτών των μέτρων είναι η αναστάτωση στις παγκόσμιες αγορές. Οι χρηματιστηριακοί δείκτες, ήδη, δείχνουν σημάδια πτώσης, και είναι πιθανό ότι αυτή η τάση θα επηρεάσει και τις Ηνωμένες Πολιτείες, προκαλώντας μια εκτεταμένη οικονομική αναταραχή. Η εν λόγω κατάσταση έχει ανησυχήσει οικονομολόγους και ειδικούς, οι οποίοι προειδοποιούν ότι η πολιτική των αυξημένων δασμών μπορεί να βλάψει πρώτα απ’ όλα την αμερικανική οικονομία, προκαλώντας αύξηση του πληθωρισμού και δυσκολίες για μεγάλες αμερικανικές εταιρείες. Οι εν λόγω εταιρείες, οι οποίες έχουν μεταφέρει μεγάλο μέρος της παραγωγής τους στο εξωτερικό, ενδέχεται να αντιμετωπίσουν μεγαλύτερο κόστος παραγωγής και να δουν μειωμένα κέρδη.

Παρά τις σοβαρές ανησυχίες, οι ενέργειες του Trump έχουν μια συγκεκριμένη λογική, η οποία εστιάζει στην εξάλειψη του εμπορικού ελλείμματος των ΗΠΑ με άλλες χώρες. Το εμπορικό έλλειμμα έχει αρνητικές συνέπειες για την αμερικανική οικονομία, καθώς οδηγεί στην αύξηση του εθνικού χρέους, το οποίο αποτελεί έναν σημαντικό κίνδυνο για τη σταθερότητα του αμερικανικού χρηματοπιστωτικού και οικονομικού συστήματος. Αυτή η κατάσταση μπορεί να επηρεάσει και τη θέση του δολαρίου ως παγκόσμιας νομισματικής δύναμης.

Για να μειώσει το εμπορικό έλλειμμα, ο Trump προσπαθεί να επαναφέρει τη βιομηχανική παραγωγή στις Ηνωμένες Πολιτείες, καθώς η αποβιομηχάνιση της αμερικανικής οικονομίας υπήρξε πιο έντονη σε σχέση με άλλες ανεπτυγμένες περιοχές του κόσμου, όπως η Δυτική Ευρώπη. Η επιβολή δασμών έχει ως στόχο να καταστήσει πιο ανταγωνιστική την αμερικανική βιομηχανία, ενθαρρύνοντας τις αμερικανικές εταιρείες να επιστρέψουν στην παραγωγή εντός των ΗΠΑ και να προσελκύσουν επενδύσεις από άλλες χώρες. Ο στόχος είναι να επανέλθει η βιομηχανική παραγωγή και οι θέσεις εργασίας στην αμερικανική αγορά, κάτι που θεωρείται κρίσιμο για την ανάκαμψη και ενίσχυση της οικονομίας.

Η στρατηγική του Trump έχει μια εξαιρετικά συγκεκριμένη κατεύθυνση: την επαναφορά της βιομηχανικής δύναμης στις ΗΠΑ και τη μείωση του εμπορικού ελλείμματος, το οποίο θεωρείται βασικός παράγοντας στην αύξηση του εθνικού χρέους. Παρά την αναστάτωση που προκαλούν οι αυξημένοι δασμοί, η λογική του να περιορίσει την εξάρτηση από το εξωτερικό και να επαναφέρει τη βιομηχανική παραγωγή στη χώρα έχει συγκεκριμένη βάση, αν και οι συνέπειες για την παγκόσμια οικονομία παραμένουν αβέβαιες και πιθανόν επικίνδυνες για τη σταθερότητα των αγορών.

Οι μέθοδοι «σοκ» του Trump, που περιλαμβάνουν την επιβολή δασμών σε μια μεγάλη γκάμα αγαθών από σχεδόν όλο τον κόσμο, έχουν προκαλέσει έντονες ανησυχίες για την αμερικανική οικονομία. Παρόλο που υπάρχει μια στρατηγική λογική πίσω από αυτές τις κινήσεις, τα ρίσκα και οι συνέπειες είναι εξαιρετικά σημαντικά και δυνητικά επικίνδυνα για το μέλλον των ΗΠΑ.

1. Αύξηση του πληθωρισμού

Η άμεση συνέπεια από την επιβολή δασμών είναι η αύξηση των τιμών των εισαγόμενων αγαθών. Η αμερικανική βιομηχανία, παρότι κάνει βήματα για την ενίσχυση της παραγωγής, δεν μπορεί να αντικαταστήσει άμεσα όλα τα εισαγόμενα προϊόντα, τουλάχιστον όχι σε επαρκή ποσότητα ή ποιότητα. Αυτό σημαίνει ότι οι τιμές θα αυξηθούν για τους καταναλωτές, προκαλώντας μια άνοδο του πληθωρισμού. Ταυτόχρονα, οι παραγωγοί στην Αμερική θα δουν να αυξάνονται τα κόστη τους, κάτι που ενδέχεται να πλήξει τις επιχειρηματικές τους δραστηριότητες και να οδηγήσει σε μειωμένα κέρδη ή και απολύσεις.

2. Δυσκολίες στην αντιστροφή της αποβιομηχάνισης

Η προσπάθεια του Trump να φέρει πίσω τη βιομηχανική παραγωγή στις ΗΠΑ έρχεται αντιμέτωπη με έναν τεράστιο τοίχο. Η διαδικασία της αποβιομηχάνισης, η οποία διαρκεί πάνω από 40 χρόνια, δεν μπορεί να αντιστραφεί εν μία νυκτί. Η μεταφορά των παραγωγικών διαδικασιών από χώρες με φθηνό εργατικό δυναμικό, όπως η Κίνα και το Μεξικό, απαιτεί χρόνο και σημαντικές επενδύσεις. Η επανεκκίνηση εργοστασίων, η αναζήτηση κατάλληλου εργατικού δυναμικού και η εγκατάσταση νέων βιομηχανικών εγκαταστάσεων απαιτούν χρόνια, κάτι που καθιστά αβέβαιο το αν θα επιτευχθεί η επιθυμητή ανάκαμψη της αμερικανικής βιομηχανίας.

3. Αντίποινα και διεθνείς αντιδράσεις

Η επιβολή δασμών έχει προκαλέσει τις αντίποινα άλλων χωρών. Πολλές χώρες που πλήττονται από τους δασμούς έχουν ήδη προαναγγείλει ότι θα επιβάλουν αντίστοιχους περιορισμούς στις αμερικανικές εξαγωγές. Αν και η Ουάσιγκτον απειλεί να αυξήσει ακόμα περισσότερο τους δασμούς, οι διεθνείς αντενέργειες πιθανότατα θα ενισχυθούν, οδηγώντας σε έναν κύκλο εμπορικών περιορισμών. Παράλληλα, όμως, χώρες όπως η Βρετανία και η Αυστραλία, οι οποίες εξαρτώνται στρατηγικά από τις ΗΠΑ, έχουν δηλώσει ότι δεν θα ακολουθήσουν αυτήν την πολιτική αντίποινα. Αυτό ενδέχεται να μειώσει τη συνολική πίεση στις αμερικανικές εξαγωγές, αν και θα υπάρξουν σίγουρα απώλειες.

4. Μειωμένες επενδύσεις σε αμερικανικά κρατικά ομόλογα

Η επιβολή δασμών και οι εντάσεις που προκαλούν στα διεθνή εμπορικά δίκτυα ενδέχεται να οδηγήσουν σε μείωση των επενδύσεων σε αμερικανικά κρατικά ομόλογα. Παραδοσιακά, το εμπορικό έλλειμμα των ΗΠΑ καλυπτόταν από τις επενδύσεις άλλων χωρών σε κρατικά ομόλογα. Ωστόσο, μετά την ένταση που δημιουργούν οι δασμοί, πολλές χώρες, όπως αυτές της ΕΕ, ενδέχεται να μειώσουν τις επενδύσεις τους σε αμερικανικά χρεόγραφα, αναζητώντας εναλλακτικές αγορές και επενδυτικές ευκαιρίες. Αυτή η εξέλιξη θα μπορούσε να επηρεάσει αρνητικά την οικονομική σταθερότητα των ΗΠΑ, καθώς το κόστος χρηματοδότησης του αμερικανικού χρέους θα μπορούσε να αυξηθεί.

Ο κύριος κίνδυνος για τον Trump και τις ΗΠΑ με την επιβολή δασμών είναι η χρονική καθυστέρηση μεταξύ των αρνητικών επιπτώσεων και των θετικών αποτελεσμάτων. Οι πρώτες συνέπειες της «θεραπείας σοκ» είναι άμεσες και θα επηρεάσουν τη χώρα και την παγκόσμια οικονομία σε σύντομο χρονικό διάστημα, ενώ οι θετικές συνέπειες, εφόσον υπάρξουν, θα εμφανιστούν με σημαντική καθυστέρηση. Το ερώτημα είναι αν ο Trump και οι ΗΠΑ θα μπορέσουν να αντέξουν το πλήγμα των αρχικών αρνητικών επιπτώσεων μέχρι να καταστούν ορατά τα πιθανά οφέλη.

1. Πλήγμα στους γεωπολιτικούς συμμάχους των ΗΠΑ

Οι πρώτοι και βασικοί στόχοι των δασμών είναι οι παραδοσιακοί γεωπολιτικοί σύμμαχοι των ΗΠΑ: η Ευρώπη, η Ιαπωνία, η Νότια Κορέα, ο Καναδάς και το Μεξικό. Η επιβολή δασμών 25% σε προϊόντα από αυτές τις χώρες πλήττει τη συνεργασία και τις εμπορικές σχέσεις μεταξύ των ΗΠΑ και των συμμάχων τους. Οι οικονομικές εντάσεις μπορούν να δημιουργήσουν δυσκολίες στους ίδιους τους Αμερικανούς καταναλωτές και παραγωγούς, αλλά και να επηρεάσουν την παγκόσμια πολιτική σταθερότητα και τη διαχείριση των διεθνών σχέσεων.

2. Εμπορικός πόλεμος με την Κίνα

Η Κίνα είναι ένας από τους μεγαλύτερους εμπορικούς εταίρους των ΗΠΑ, και οι δασμοί έχουν προκαλέσει σοβαρές αντιδράσεις από το Πεκίνο. Η επιβολή δασμού 34% στις κινεζικές εισαγωγές, καθώς και άλλοι περιορισμοί, έχουν εντείνει τον εμπορικό πόλεμο και αυξήσει τις πιέσεις στους κινεζικούς τομείς, όπως τα ταχυδρομικά δέματα. Η Κίνα πιθανότατα θα ανταποδώσει με αντίποινα, επηρεάζοντας αρνητικά τις αμερικανικές εξαγωγές. Οι συνέπειες αυτού του εμπορικού πολέμου για τις ΗΠΑ και την Κίνα αναμένονται να είναι μακροχρόνιες και να πλήξουν την παγκόσμια εμπορική τάξη.

3. Η Ινδία και η μεταφορά της παραγωγής

Η Ινδία, η οποία είχε αναδειχθεί ως μία από τις βασικές χώρες για την ανακατεύθυνση της παραγωγής, καθώς πολλές αμερικανικές εταιρείες επιθυμούσαν να μειώσουν την εξάρτησή τους από την Κίνα, επηρεάζεται επίσης από τις πολιτικές του Trump. Οι δασμοί του Trump κατέστησαν την Ινδία λιγότερο ελκυστική για τις αμερικανικές επιχειρήσεις. Αυτό οδήγησε πολλές εταιρείες να μεταφέρουν τις παραγωγικές τους μονάδες απευθείας στις Ηνωμένες Πολιτείες, κάτι που ενδέχεται να προκαλέσει περαιτέρω αναταράξεις στην παγκόσμια παραγωγική αλυσίδα.

4. Γεωπολιτική αναταραχή και επιπτώσεις στην Ουκρανία

Η αντίδραση των χωρών που πλήττονται από τους δασμούς των ΗΠΑ μπορεί να αλλάξει το γεωπολιτικό τοπίο του κόσμου και να προκαλέσει ανατροπές στην ισχύ και τις σχέσεις μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων. Χώρες όπως η Ευρώπη, η Κίνα, η Ινδία και άλλοι εμπορικοί εταίροι των ΗΠΑ θα μπορούσαν να αναθεωρήσουν τις στρατηγικές τους και να αναζητήσουν εναλλακτικούς συμμάχους και εμπορικούς δρόμους. Αυτή η αλλαγή στην παγκόσμια τάξη μπορεί να έχει σοβαρές συνέπειες για γεωπολιτικά ζητήματα, όπως η πορεία του πολέμου στην Ουκρανία και άλλες διεθνείς συγκρούσεις.

Γεωπολιτικές συνέπειες

Οι πιθανές γεωπολιτικές συνέπειες των δασμών του Trump αναμένεται να είναι πολύ σημαντικές για την Ουκρανία, τη Ρωσία και τον ευρύτερο κόσμο, και η επίδραση αυτών των δασμών μπορεί να εκδηλωθεί με διάφορους τρόπους. Όπως φαίνεται, το πιο άμεσο πλήγμα θα το δεχτούν οι γεωπολιτικοί παίκτες και οι οικονομικές δυναμικές των σημαντικών περιοχών και δυνάμεων.

Η όξυνση της αντιπαράθεσης μεταξύ των ΗΠΑ και της ΕΕ είναι ένα από τα βασικά γεωπολιτικά ζητήματα που ενδέχεται να προκύψουν από τους δασμούς του Trump. Εάν η ΕΕ και οι ΗΠΑ αναπτύξουν ακόμη μεγαλύτερες εντάσεις και διαιρέσεις, αυτό ενδέχεται να προκαλέσει αρνητικές συνέπειες για την Ουκρανία. Η χώρα μπορεί να βρεθεί σε δύσκολη θέση, καθώς η πολιτική της υποστήριξη από την ΕΕ και τις ΗΠΑ εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη συλλογική Δύση. Αν η ΕΕ αντιμετωπίσει οικονομικές πιέσεις λόγω των δασμών, η δυνατότητά της να στηρίξει την Ουκρανία ενδέχεται να μειωθεί, κάτι που θα μπορούσε να επηρεάσει την πορεία του πολέμου και τις στρατηγικές κινήσεις του Κιέβου.

Από την άλλη πλευρά, η Ρωσία θα μπορούσε να επωφεληθεί από αυτή τη διάσπαση, καθώς η ενίσχυση των αντιθέσεων μεταξύ της ΕΕ και των ΗΠΑ μπορεί να δημιουργήσει ευκαιρίες για τη Ρωσία να βελτιώσει τις σχέσεις της με την ΕΕ, ειδικά στον τομέα των ενεργειακών πόρων. Η ανάγκη για φθηνές ρωσικές ενεργειακές εισαγωγές από την Ευρώπη θα μπορούσε να προωθήσει μια νέα προσέγγιση, παρά τις πολιτικές εντάσεις.

Η μείωση του αντίκτυπου των δευτερογενών κυρώσεων των ΗΠΑ σε άλλες χώρες μπορεί επίσης να ενισχύσει τη θέση της Κίνας και άλλων χωρών που επιθυμούν να αποφύγουν τη στρατηγική πίεση των ΗΠΑ. Αν η Κίνα βρεθεί σε μια κατάσταση όπου οι εξαγωγές της προς τις ΗΠΑ μειωθούν δραματικά, ίσως μειώσει τον φόβο για τις κυρώσεις των ΗΠΑ σε άλλους τομείς, όπως το πετρέλαιο ή άλλες στρατηγικές προμήθειες. Αυτό ενδέχεται να ενδυναμώσει τις οικονομικές σχέσεις μεταξύ Κίνας και Ρωσίας, καθώς η Ρωσία μπορεί να δει αυξημένη ζήτηση για τα ενεργειακά της προϊόντα, ενώ ταυτόχρονα θα μειωθούν οι πιέσεις από τη Δύση.

Ο εμπορικός πόλεμος που ξεκίνησε ο Trump έχει τη δυνατότητα να αλλάξει ριζικά το γεωπολιτικό τοπίο του κόσμου. Είναι ακόμη νωρίς για να αναγνωρίσουμε τις συγκεκριμένες συνέπειες αυτού του φαινομένου, καθώς οι επιλογές που προκύπτουν μπορεί να είναι πολύ διαφορετικές. Ωστόσο, μπορεί να εξελιχθεί σε δύο βασικά σενάρια.

Πρώτον, υπάρχει η πιθανότητα κατακερματισμού του κόσμου σε κλειστές αγορές. Στην πραγματικότητα, αυτό ήδη συμβαίνει με την πολιτική του Trump, ο οποίος δεν περιορίζεται μόνο στην επιβολή δασμών, αλλά επιδιώκει επίσης να εδραιώσει τον έλεγχο στον Καναδά, να αυξήσει την επιρροή του στο Μεξικό και να επιβάλλει οικονομικές συμφωνίες που είναι επωφελείς για τις ΗΠΑ σε χώρες που εξαρτώνται από αυτές, όπως η συμφωνία για το υπέδαφος με την Ουκρανία. Δημιουργεί έτσι μια ξεχωριστή αγορά, η οποία ελέγχεται αποκλειστικά από την Ουάσινγκτον. Σε αυτή τη βάση, άλλες μεγάλες χώρες ή ενώσεις κρατών μπορεί να προσπαθήσουν να δημιουργήσουν παρόμοιες αγορές για τον εαυτό τους, κλείνοντας τις οικονομίες τους πίσω από εμπορικούς φραγμούς.

Δεύτερον, υπάρχει η πιθανότητα οι μεγαλύτερες χώρες που πλήττονται από τους δασμούς του Trump να συντονίσουν τις στρατηγικές τους και να ενώσουν τις δυνάμεις τους εναντίον των ΗΠΑ, δημιουργώντας μια παγκόσμια αντιαμερικανική συμμαχία που θα αγωνίζεται για τη διατήρηση του παγκόσμιου ελεύθερου εμπορίου, όπως υπήρχε τα τελευταία 30 χρόνια.

Και τα δύο σενάρια ενέχουν μεγάλους κινδύνους για την Ουκρανία. Η χώρα, εξαρτώμενη σε μεγάλο βαθμό από την αμερικανική βοήθεια, θα μπορούσε να βρεθεί σε σοβαρή πολιτική ένταση, αν η Ευρώπη αρχίσει να παίζει ανοιχτά εναντίον των ΗΠΑ. Ιδιαίτερα αν η ΕΕ αναπτύξει στενότερες σχέσεις με την Κίνα και τη Ρωσία, η Ουκρανία ενδέχεται να βρεθεί σε μια πολύ δύσκολη θέση, καθώς θα πρέπει να ισορροπήσει μεταξύ αντιτιθέμενων δυνάμεων.

Αντίθετα, η Ρωσία θα μπορούσε να επωφεληθεί από τις εξελίξεις. Και τα δύο σενάρια δημιουργούν ευκαιρίες για τη Ρωσία να ενισχύσει τις θέσεις της εκμεταλλευόμενη τις αντιφάσεις των μεγάλων παγκόσμιων παικτών. Η Ρωσία διαθέτει μεγάλες αποθέσεις ορυκτών και μια αρκετά μεγάλη εγχώρια αγορά, πράγμα που την καθιστά ιδιαίτερα ισχυρή. Επιπλέον, καθώς η Ρωσία είναι η μόνη χώρα στον κόσμο με πυρηνικό δυναμικό συγκρίσιμο με αυτό των ΗΠΑ, η Ρωσία θα μπορούσε να γίνει σημαντική στρατιωτική “οροφή” για οποιαδήποτε αντιαμερικανική συμμαχία.

Αυτό, μεταξύ άλλων, αυξάνει την αξία για τον Trump των συμφωνιών με το Κρεμλίνο, ώστε να αποφευχθεί η δημιουργία μιας τέτοιας αντιαμερικανικής συμμαχίας. Εξαιτίας αυτού, η Ουάσινγκτον μπορεί να εντείνει τις προσπάθειές της για την επίτευξη μιας συμφωνίας με τον Πούτιν και τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία.

Συνολικά, οι άμεσες οικονομικές συνέπειες του παγκόσμιου εμπορικού πολέμου για την Ουκρανία μπορεί να είναι περιορισμένες, καθώς οι εξαγωγές της χώρας προς τις ΗΠΑ είναι περιορισμένες. Ωστόσο, οι γεωπολιτικοί κίνδυνοι είναι εξαιρετικά υψηλοί. Για τη Ρωσία, η οικονομική πίεση θα μπορούσε να προκύψει από μια πτώση των τιμών των εμπορευμάτων, αλλά οι γεωπολιτικές αλλαγές μπορεί να ανοίξουν νέες ευκαιρίες για την ενίσχυση της θέσης της. Ο μεγαλύτερος κίνδυνος για και τις δύο χώρες παραμένει η συνέχιση του πολέμου στην Ουκρανία, που απορροφά τεράστιους πόρους και εμποδίζει τις δύο χώρες να επικεντρωθούν στις κολοσσιαίες προκλήσεις της νέας παγκόσμιας πραγματικότητας.