Η Τουρκία προχωρά σε σαρωτικές αλλαγές στο ρυθμιστικό πλαίσιο των κοινωνικών δικτύων, επιβάλλοντας — σύμφωνα με τη νέα νομοθεσία που παρουσιάστηκε τον Φεβρουάριο — υποχρεωτική επαλήθευση ταυτότητας σε όλους τους χρήστες.
Όπως δήλωσε ο υπουργός Δικαιοσύνης Ακίν Γκιουρλέκ, ο νέος νόμος θα σημάνει το τέλος των ανώνυμων λογαριασμών στις ψηφιακές πλατφόρμες.
«Εάν κάποιος θέλει να κάνει σχόλιο ή να δημοσιεύσει κάποιο κείμενο, η ταυτότητά του θα είναι οπωσδήποτε γνωστή. Δηλαδή, δεν θα μπορεί να το κάνει αυτό χρησιμοποιώντας ψευδή λογαριασμό ή κάποιο λογαριασμό από το εξωτερικό χωρίς επαλήθευση στοιχείων», τόνισε ο Γκιουρλέκ σε συνέντευξή του στην εφημερίδα «Γενί Σαφάκ», στις 15 Φεβρουαρίου.
Η Τουρκία, υπό την ηγεσία του προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και του κυβερνώντος Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης από το 2002, επιδιώκει με αυτή τη ρύθμιση να αναχαιτίσει — σύμφωνα με επίσημες πηγές — τη διάδοση παραπληροφόρησης από μη ταυτοποιημένους λογαριασμούς. Σύμφωνα με το προσχέδιο του νόμου, κάθε ανάρτηση ή σχόλιο πρέπει να φέρει την ταυτότητα του χρήστη.
Αντιδράσεις και ανησυχίες
Έντονες ανησυχίες εκφράζει η Ένωση για την Ελευθερία της Έκφρασης, τουρκικός οργανισμός υπεράσπισης της ελευθεροτυπίας, η οποία σε ανακοίνωση που δημοσιεύθηκε στo X στις 23 Φεβρουαρίου μίλησε για τη δημιουργία ενός «τεράστιου ψηφιακού πανοπτικού, όπου οι χρήστες θα παρακολουθούνται, θα ‘προφιλοποιούνται’ και θα ελέγχονται διαρκώς». Το πανοπτικόν, αρχιτεκτονική σύλληψη του 18ου αιώνα από τον φιλόσοφο Τζέρεμυ Μπένθαμ, έχει καταστεί διαχρονικό σύμβολο απόλυτης επιτήρησης.
Η Ένωση προειδοποιεί ότι η νέα νομοθεσία θα οδηγήσει τους πολίτες στην αυτολογοκρισία από τον φόβο προφιλοποίησης ή δίωξης: «Η ανωνυμία δεν είναι απλώς ζήτημα προσωπικής επιλογής. Αποτελεί τη μοναδική εγγύηση ώστε διαφωνούντες, δημοσιογράφοι, ακτιβιστές και ευάλωτες ομάδες να εκφράζονται ελεύθερα στα καταπιεστικά καθεστώτα».
Συνεχίζει τονίζοντας ότι «η υποχρέωση χρήσης του πραγματικού ονόματος σε κάθε ανάρτηση θα έχει αποτρεπτικά αποτελέσματα σε ολόκληρη την κοινωνία» και επισημαίνει πως ο φόβος προφιλοποίησης και ποινικών συνεπειών δεν θα καταπνίξει μόνο την πολιτική κριτική, αλλά θα αποθαρρύνει και τα μποϊκοτάζ, την καταναλωτική κινητοποίηση, την καταγγελία διαφθοράς και τη διαφώτιση για καταχρήσεις, συντελώντας, όπως υποστηρίζει, σε ένα είδος πολιτικής μηχανικής.
Απαγόρευση κοινωνικών δικτύων σε ανήλικους
Η υπουργός Οικογένειας και Κοινωνικών Υπηρεσιών, Μαχινά Γκιοκντάς, ανέφερε σε ανάρτησή της στις 12 Φεβρουαρίου στην πλατφόρμα X ότι η κυβέρνηση βρίσκεται «στο τελικό στάδιο κανονισμών για την απαγόρευση χρήσης κοινωνικών δικτύων σε παιδιά κάτω των 15 ετών».
Όπως δήλωσε: «Στόχος μας είναι να καταστήσουμε τις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης υπεύθυνες. Θελουμε να εφαρμόσουν και στη χώρα μας διαδικασίες αντίστοιχες με εκείνες που εφαρμόζουν σε άλλα κράτη». Τονίζει ακόμη τη σημασία της συνεισφοράς των γονέων και διαβεβαιώνει: «Ενεργώντας με συνείδηση και υπευθυνότητα, μπορούμε να χτίσουμε ένα ασφαλέστερο ψηφιακό μέλλον για τα παιδιά μας».
Το Grok, εργαλείο τεχνητής νοημοσύνης που ενσωματώθηκε στην πλατφόρμα X, μπλοκαρίστηκε πέρυσι στην Τουρκία μετά από απαντήσεις που θεωρήθηκαν προσβλητικές προς τον Ερντογάν. Σύμφωνα με δημοσίευμα του κρατικού πρακτορείου Anadolu στις 9 Ιουλίου, η εισαγγελία της Άγκυρας ξεκίνησε έρευνα όταν το chatbot της xAI έδωσε απαντήσεις για τον ιδρυτή της σύγχρονης Τουρκίας Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ και για θρησκευτικές αξίες. Ο τουρκικός ποινικός κώδικας απαγορεύει τις προσβολές, ιδίως όταν διατυπώνονται δημόσια ή μέσω ψηφιακών μέσων. Όποιος προσβάλλει τον πρόεδρο της χώρας κινδυνεύει με φυλάκιση από ένα έως τέσσερα έτη.
Διεθνείς τάσεις περιορισμού της ανωνυμίας
H τάση των κυβερνήσεων να προωθούν νόμους που, αν και αιτιολογούνται ως μέτρα επαλήθευσης ηλικίας ή προστασίας ανηλίκων, στην πράξη περιορίζουν ριζικά τη δυνατότητα ανώνυμης διαδικτυακής παρουσίας, είναι ένα φαινόμενο που αρχίζει να παίρνει διαστάσεις. Σε χώρες όπως η Γερμανία, η Γαλλία, η Αυστραλία και η Ιρλανδία, ήδη απαιτείται επαλήθευση ηλικίας για την πρόσβαση σε συγκεκριμένο περιεχόμενο, από τα κοινωνικά δίκτυα έως την πορνογραφία.
Στα τέλη Ιουλίου, το Ηνωμένο Βασίλειο εφάρμοσε το πλέον εκτεταμένο εθνικό σύστημα ελέγχου μέχρι σήμερα. Πέραν της επαλήθευσης ηλικίας, ορισμένοι δυτικοί πολιτικοί αρχηγοί θέτουν πλέον εν αμφιβόλω ακόμη και το πόσο θεμιτή είναι η ανωνυμία στο διαδίκτυο.
Πρόσφατα, ο καγκελάριος της Γερμανίας, Φρήντριχ Μερτς, δήλωσε σε εκδήλωση σύμφωνα με το πρακτορείο DPA: «Θέλω να βλέπω αληθινά ονόματα στο διαδίκτυο. Θέλω να ξέρω ποιος μιλάει. Στην πολιτική, συζητούμε δημόσια και με τα πραγματικά μας ονόματα. Το ίδιο περιμένω και από όσους κρίνουν την κοινωνία μας».
