Τραμπ – Ερντογάν: Επανεκκίνηση στις σχέσεις ΗΠΑ – Τουρκίας με υψηλούς συμβολισμούς

Η εικόνα του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στον Λευκό Οίκο, έπειτα από έξι ολόκληρα χρόνια απουσίας, σηματοδοτεί μια επιστροφή με βαρύ πολιτικό και γεωστρατηγικό φορτίο. Δεν πρόκειται απλώς για μια τυπική επίσκεψη ξένου ηγέτη στην Ουάσινγκτον, αλλά για μια τελετουργία αποκατάστασης και επίδειξης ισχύος, τόσο για τον Τούρκο πρόεδρο όσο και για τον Ντόναλντ Τραμπ. Η συνάντηση αυτή δεν αφήνει περιθώρια παρερμηνειών: οι δύο πλευρές θέλουν να γυρίσουν σελίδα και να επανακαθορίσουν τις σχέσεις τους, σε μια στιγμή που η διεθνής σκηνή φλέγεται.

Η πρώτη συμβολική εικόνα ήρθε με τον ίδιο τον Αμερικανό πρόεδρο να φορά στο πέτο του μια καρφίτσα με το μαχητικό F-35 πλάι στην αστερόεσσα. Ήταν ένα μήνυμα όχι μόνο προς τον Ερντογάν, αλλά προς όλο τον κόσμο, ότι το ζήτημα της επανένταξης της Τουρκίας στο πρόγραμμα των αμερικανικών μαχητικών επιστρέφει δυναμικά. Ο Τραμπ, μπροστά στις κάμερες, δεν μάσησε τα λόγια του: «Μπορούμε να άρουμε αμέσως τις κυρώσεις CAATSA αν έχουμε μια καλή συνάντηση». Πρόκειται για μια τομή σε σχέση με την πολιτική της κυβέρνησης Μπάιντεν, που είχε αποκλείσει την Άγκυρα από το πρόγραμμα μετά την αγορά των S-400 από τη Ρωσία.

Οι δηλώσεις του Τραμπ για τον Ερντογάν ξεχείλιζαν από εγκώμια. Τον χαρακτήρισε «αξιοσέβαστο άνθρωπο» που τον σέβονται «σε όλο τον κόσμο», μίλησε για την «τρομακτικά ισχυρή στρατιωτική μηχανή» που έχει οικοδομήσει, υπενθύμισε τη φιλία τους ακόμα και στα χρόνια της «εξορίας» του ίδιου λόγω «νοθευμένων εκλογών» και δεν δίστασε να τον παρουσιάσει ως ισχυρό ηγέτη με επιρροή σε όλη την περιοχή. Αυτή η ρητορική, σε αντίθεση με την ψυχρή στάση της αμερικανικής γραφειοκρατίας, αποτυπώνει την προσωπική πολιτική του Τραμπ: χτίζει σχέσεις πάνω σε φιλίες και αμοιβαίο σεβασμό, ακόμη και με ηγέτες που θεωρούνται δύσκολοι από το κατεστημένο.

Η ατζέντα της συνάντησης ήταν βαριά: F-35, F-16, σύστημα Patriot, ενεργειακά ζητήματα, αλλά και η Halkbank. Ο Τραμπ άφησε να εννοηθεί ότι οι ΗΠΑ είναι έτοιμες να πουλήσουν στην Τουρκία ό,τι χρειαστεί, αρκεί να υπάρξει συμφωνία, ενώ ταυτόχρονα ζήτησε να σταματήσει η Άγκυρα την αγορά ρωσικού πετρελαίου. Παράλληλα, μίλησε για τον πόλεμο στην Ουκρανία, κάνοντας λόγο για «εκατομμύρια χαμένες ζωές χωρίς λόγο», και τόνισε ότι «ο Πούτιν πρέπει να σταματήσει». Η επιλογή του να συνδέσει τον πόλεμο με την παρουσία του Ερντογάν δείχνει ότι βλέπει την Τουρκία ως κομβικό παίκτη και πιθανό μεσολαβητή.

Ο ίδιος ο Ερντογάν, με τη σειρά του, επιβεβαίωσε την πρόθεση να αποκτήσει τα αμερικανικά μαχητικά και έθεσε στο τραπέζι το ζήτημα της Halkbank, που έχει προκαλέσει εντάσεις τα προηγούμενα χρόνια. Δεν παρέλειψε, όμως, να δείξει και ένα πιο «συμφιλιωτικό» πρόσωπο, δηλώνοντας ότι είναι έτοιμος να κάνει ό,τι χρειάζεται για την επαναλειτουργία της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης, ένα μήνυμα που αγγίζει τις ευαισθησίες του Οικουμενικού Πατριαρχείου και, εμμέσως, της Δύσης.

Η φιλοξενία του Τούρκου προέδρου στο Blair House, τον επίσημο ξενώνα του Λευκού Οίκου, συνοδευόμενη από την ανάρτηση της τουρκικής σημαίας στην είσοδο, προσέθεσε ένα ακόμη επίπεδο υψηλού συμβολισμού. Το Blair House χρησιμοποιείται αποκλειστικά για ειδικούς προσκεκλημένους των ΗΠΑ και η παρουσία του Ερντογάν εκεί δεν αφήνει αμφιβολία για το πώς τον αντιλαμβάνεται η Ουάσινγκτον: ως συνομιλητή πρώτης γραμμής, απαραίτητο στην εξίσωση ισχύος της περιοχής.

Το συνολικό μήνυμα είναι καθαρό. Οι ΗΠΑ με την ηγεσία Τραμπ θέλουν να αποκαταστήσουν την Τουρκία στο δυτικό στρατόπεδο ως κρίσιμο σύμμαχο, σε μια περίοδο που η Ανατολική Μεσόγειος, η Μέση Ανατολή και η Ουκρανία βρίσκονται σε αναβρασμό. Ο Ερντογάν, γνωστός για την ικανότητά του να εκμεταλλεύεται τις συγκυρίες, πέτυχε να επανέλθει στο κέντρο της διεθνούς σκηνής, κρατώντας στο χέρι τόσο την Ουάσινγκτον όσο και τη Μόσχα, ενώ ταυτόχρονα κλείνει το μάτι στην Ευρώπη.

Από ελληνικής σκοπιάς, το ερώτημα είναι πού βρίσκεται η Αθήνα μέσα σε αυτή τη νέα αμερικανοτουρκική εξομάλυνση. Με τον Ερντογάν να απολαμβάνει μια τέτοια υποδοχή στον Λευκό Οίκο, η θέση της Ελλάδας ως «προβλέψιμου συμμάχου» δείχνει να χάνει έδαφος. Η διπλωματική σκακιέρα αναδιατάσσεται, και το γεγονός ότι η Άγκυρα ξαναβρίσκει απευθείας δίαυλο με την Ουάσινγκτον σημαίνει πως οι ισορροπίες στην περιοχή ανατρέπονται εκ νέου.