Τσαρμπόπουλος: Ψευδαίσθηση ασφάλειας τα τείχη

Ο πρώην επικεφαλής του Γραφείου της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες στην Αθήνα, Γιώργος Τσαρμπόπουλος, τιμήθηκε με το Βραβείο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων της γερμανικής ΜΚΟ Pro Asyl σε τελετή που πραγματοποιήθηκε στη Φρανκφούρτη το περασμένο Σάββατο. Κατά τη διάρκεια της ομιλίας του, ο έμπειρος νομικός και πρώην αξιωματούχος του ΟΗΕ άδραξε την ευκαιρία για να ασκήσει δριμεία κριτική στη στάση της Ευρωπαϊκής Ένωσης απέναντι στο μεταναστευτικό ζήτημα, προειδοποιώντας για τις συνέπειες της πολιτικής των κλειστών συνόρων.

Ο κ. Τσαρμπόπουλος διετέλεσε επικεφαλής του γραφείου της Ύπατης Αρμοστείας στην Ελλάδα την περίοδο 2006-2015, μια θητεία κατά την οποία κατόρθωσε να βελτιώσει σημαντικά τη θέση των προσφύγων στη χώρα. Ωστόσο, όπως διαπιστώνει σήμερα, το κλίμα τόσο στην ελληνική κοινωνία όσο και στην υπόλοιπη Ευρώπη έχει επιδεινωθεί αισθητά, με τα κεκτημένα δικαιώματα να τίθενται υπό αμφισβήτηση.

Ένα βραβείο για την κοινωνία των πολιτών

Μιλώντας στην Deutsche Welle, ο κ. Τσαρμπόπουλος χαρακτήρισε το Βραβείο για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα ως μια μεγάλη τιμή, όχι μόνο για τον ίδιο προσωπικά, αλλά και για τους συναδέλφους του στο γραφείο κατά τη διάρκεια της θητείας του, καθώς και για όλους εκείνους που συνεργάστηκαν μαζί του όλα αυτά τα χρόνια μέσω της κοινωνίας των πολιτών και των ΜΚΟ που δραστηριοποιούνται στον τομέα του προσφυγικού. Παράλληλα, εξέφρασε την ανησυχία του για το γεγονός ότι οι άνθρωποι αυτοί βιώνουν σήμερα μια αίσθηση οπισθοδρόμησης και ακύρωσης σε ό,τι αφορά το νομικό πλαίσιο, καθώς πολλά από τα επιτεύγματα του παρελθόντος φαίνεται να αναιρούνται.

Ανατρέχοντας στην πορεία του Εθνικού Γραφείου από το 2006 και μετά, ο κ. Τσαρμπόπουλος επεσήμανε ότι τα πρώτα χρόνια χαρακτηρίζονταν από σταδιακές αλλά σταθερές κατακτήσεις. Όταν το άσυλο βρισκόταν αποκλειστικά υπό τον έλεγχο της αστυνομίας, σημειώθηκαν σημαντικές βελτιώσεις τόσο στη διαδικασία όσο και στα δικαιώματα των προσφύγων, ακόμη και στο ζήτημα της κράτησης, η οποία από κανόνας μετατράπηκε σε εξαίρεση. Επιτεύχθηκαν επίσης τα ανοιχτά κέντρα φιλοξενίας και οι δομές για τα ασυνόδευτα ανήλικα παιδιά. Σήμερα, ωστόσο, υπάρχει η αίσθηση ότι πολλά από αυτά τα κεκτημένα ακυρώνονται.

Το πιο ανησυχητικό στοιχείο, σύμφωνα με τον κ. Τσαρμπόπουλο, είναι το κλίμα που επικρατεί μέσα στην κοινωνία, το οποίο χαρακτηρίζεται από κούραση και αδιαφορία ακόμη και απέναντι σε τραγικά συμβάντα, όπως η τραγωδία της Πύλου, η οποία θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ακόμη και ως έγκλημα.

Βαρύ το κλίμα και στην Ευρώπη

Αναφερόμενος στο γενικότερο κλίμα που επικρατεί στην Ευρώπη, ο κ. Τσαρμπόπουλος εξέφρασε την απογοήτευσή του για το γεγονός ότι δεν θα μπορούσε κανείς να φανταστεί πριν από μερικά χρόνια ότι θα έβλεπε στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο μια ολόκληρη ομάδα βουλευτών να είναι όρθιοι και να φωνάζουν με τρόπο που παραπέμπει σε χούλιγκανς, ζητώντας τον επαναπατρισμό των προσφύγων. Όπως επισημαίνει, υπάρχει συχνά μια έλλειψη σεβασμού της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, όταν για παράδειγμα επιδιώκουμε να κρατήσουμε το πρόβλημα μακριά μας και αφήνουμε ανθρώπους να πεθαίνουν στις φυλακές της Λιβύης.

Σε πολλές χώρες, ακόμη και στην Ελλάδα, σύμφωνα με τον κ. Τσαρμπόπουλο, επικρατεί η λογική του να καταστήσουμε τη ζωή των προσφύγων αβίωτη. Παρατηρείται μια επιστροφή στην πρακτική της κράτησης, ακόμη και σε συνθήκες που φαίνεται να μην ενδιαφέρουν κανέναν. Όπως τονίζει ο έμπειρος νομικός, όλα αυτά τα μέτρα ξεκινούν από μια αυταπάτη, καθώς όσες δυσκολίες και αν προβάλλουν τα κράτη, όσο άσχημες και αν είναι οι συνθήκες, όταν οι άνθρωποι ξεριζώνονται επειδή είναι κυνηγημένοι, επειδή βιώνουν πολέμους, επειδή ζουν στην απόλυτη φτώχεια ή επειδή αντιμετωπίζουν τις συνέπειες της κλιματικής αλλαγής, κανένα τείχος δεν πρόκειται να τους σταματήσει.

Διαφανείς διαδικασίες, αξιακές πολιτικές

Αυτό που οφείλει να κάνει η Ευρώπη, σύμφωνα με τον κ. Τσαρμπόπουλο, είναι να δημιουργήσει ασφαλή περάσματα για να μην πνίγονται οι άνθρωποι στη θάλασσα, να καταπολεμήσει τα δίκτυα των διακινητών, να διασφαλίσει διαφανείς διαδικασίες και, βέβαια, να εφαρμόσει πολιτικές που βασίζονται σε αξίες, μειώνοντας παράλληλα όλες εκείνες τις αιτίες που μπορούν να προκαλέσουν συγκρούσεις με τις τοπικές κοινωνίες. Είναι κατανοητή η ανησυχία όταν, για παράδειγμα, σε ένα νησί εγκλωβίζονται χιλιάδες άνθρωποι, ωστόσο, όπως τονίζει, δεν πρέπει να εγκλωβίζονται και χρειάζεται διαφορετική αντιμετώπιση.

Μαζί με τον Γιώργο Τσαρμπόπουλο, το βραβείο της Pro Asyl απονεμήθηκε επίσης στην Τουρκάλα ακτιβίστρια Πίριλ Έρτσομπαν, ιδρυτικό στέλεχος της ανθρωπιστικής οργάνωσης από τη Σμύρνη Multeci-Der, και στον Τούρκο δικηγόρο Τανέρ Κιλίτς, ο οποίος έχει εκπροσωπήσει διωκόμενους ακτιβιστές μέλη άλλων ανθρωπιστικών οργανώσεων. Εξαιτίας της ακτιβιστικής του δράσης, ο κ. Κιλίτς πέρασε περισσότερους από 14 μήνες σε προφυλάκιση.