ΥΠΑ: Εκτός σύμβασης τα επτά κρίσιμα ραντάρ της αεροναυτιλίας – Στη Thales το DPS με 126 εκατ. ευρώ

Με νέα τροποποίηση της τελευταίας στιγμής, η Υπηρεσία Πολιτικής Αεροπορίας αναδιατάσσει για ακόμη μία φορά τον σχεδιασμό του έργου εκσυγχρονισμού της ελληνικής αεροναυτιλίας, αφαιρώντας από το βασικό αντικείμενο της σύμβασης την αναβάθμιση των επτά κρίσιμων ραντάρ της χώρας.

Η απόφαση αυτή έρχεται λίγους μόλις μήνες μετά την προηγούμενη έγκριση για συνολικό πακέτο εκσυγχρονισμού και ανατρέπει πλήρως το πλαίσιο υλοποίησης ενός έργου που θεωρείται κομβικό για την ασφάλεια της εναέριας κυκλοφορίας. Η νέα αλλαγή προκαλεί σοβαρά ερωτήματα για τον σχεδιασμό, τις καθυστερήσεις, το πραγματικό χρονοδιάγραμμα και τη συνολική αξιοπιστία της κρατικής διαχείρισης σε έναν τομέα υψηλής επιχειρησιακής ευθύνης.

Σύμφωνα με τα νέα δεδομένα, η ΥΠΑ προχωρά πλέον σε διαδικασία διαπραγμάτευσης χωρίς ανοικτό διεθνή διαγωνισμό μόνο για την αναβάθμιση του Εθνικού Συστήματος Επεξεργασίας Δεδομένων Πτήσεων, του γνωστού DPS, δηλαδή του κεντρικού ψηφιακού συστήματος διαχείρισης της εναέριας κυκλοφορίας. Ο προϋπολογισμός του έργου διαμορφώνεται στα 126,17 εκατομμύρια ευρώ με ΦΠΑ, με μοναδικό συνομιλητή τη γαλλική Thales.

Εκτός σύμβασης τα επτά κρίσιμα ραντάρ

Το πιο βαρύ σημείο της νέας ανατροπής αφορά τα επτά ραντάρ σε Καμάρα, Υμηττό, Ελληνικό, Λευκάδα, Κύθηρα, Πήλιο και Μερέντα. Τα συγκεκριμένα συστήματα, μεταξύ των οποίων βρίσκεται και το ραντάρ της Μερέντας που εμφανίζει διαρκή προβλήματα, βγαίνουν από την παρούσα σύμβαση και μετατίθενται σε μελλοντικό ανοικτό διαγωνισμό για την προμήθεια νέων συστημάτων επιτήρησης.

Πρόκειται για υποδομές που θεωρούνται ήδη απαρχαιωμένες και βρίσκονται εδώ και χρόνια στο επίκεντρο προειδοποιήσεων από τους ελεγκτές εναέριας κυκλοφορίας και ευρωπαϊκούς φορείς. Η κατάσταση της ελληνικής αεροναυτιλίας έχει καταγγελθεί επανειλημμένα ως προβληματική, με τις καθυστερήσεις στις αναβαθμίσεις να συσσωρεύουν κινδύνους και θεσμικές εκκρεμότητες.

Πηγές που παρακολουθούν την υπόθεση υποστηρίζουν ότι ο νέος διαγωνισμός για την προμήθεια καινούριων ραντάρ θα προκηρυχθεί σύντομα. Ωστόσο, στην πράξη, ένα από τα πιο κρίσιμα σκέλη του συνολικού εκσυγχρονισμού μετατίθεται εκ νέου στο μέλλον, παρότι η ίδια η ΥΠΑ αναγνωρίζει πως πρόκειται για αδήριτη ανάγκη.

Η εξέλιξη αυτή αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα επειδή η Ελλάδα εξακολουθεί να βρίσκεται υπό στενή ευρωπαϊκή παρακολούθηση για τις καθυστερήσεις στον εκσυγχρονισμό των συστημάτων αεροναυτιλίας. Η χώρα έχει ήδη καταδικαστεί από το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης για παραβιάσεις υποχρεώσεων που συνδέονται με τον Ενιαίο Ευρωπαϊκό Ουρανό, ενώ η Κομισιόν έχει επανέλθει με νέες προειδοποιήσεις για την αργή πρόοδο κρίσιμων έργων.

Αλλαγές, παλινωδίες και ερωτήματα για το κόστος

Η ίδια η διοίκηση της ΥΠΑ είχε εγκρίνει πριν από λίγους μήνες διαφορετικό μοντέλο υλοποίησης, το οποίο περιλάμβανε την αναβάθμιση των ραντάρ μέσα στην ίδια διαδικασία διαπραγμάτευσης με τη Thales. Με τη νέα απόφαση, το έργο σπάει στα δύο, καθώς η ΥΠΑ υποστηρίζει πλέον ότι είναι προτιμότερη η αγορά νέων ραντάρ από την αναβάθμιση των παλαιών.

Στα υπηρεσιακά έγγραφα αναφέρεται ότι τα νέα συστήματα κρίνονται καταλληλότερα σε περιβάλλον αυξημένων απαιτήσεων κυβερνοασφάλειας, επιχειρησιακής διαθεσιμότητας και κανονιστικής συμμόρφωσης. Η εξήγηση αυτή, αν και τεχνικά εύλογη ως προς την ανάγκη σύγχρονων συστημάτων, επιβεβαιώνει το μοτίβο συνεχών ανατροπών γύρω από ένα έργο που έχει ήδη δεχθεί έντονη κριτική από τους ελεγκτές εναέριας κυκλοφορίας.

Σύμφωνα με παλαιότερες καταγγελίες, το έργο εμφανιζόταν το 2024 με εκτιμώμενο κόστος περίπου 76 εκατομμύρια ευρώ, στη συνέχεια έφτασε κοντά στα 160 εκατομμύρια ευρώ, ενώ πλέον, μετά την αφαίρεση των ραντάρ, διαμορφώνεται στα 126 εκατομμύρια ευρώ. Οι ελεγκτές είχαν καταγγείλει ότι οι μεταβολές στον προϋπολογισμό έγιναν χωρίς να έχουν παρουσιαστεί πλήρεις τεχνικές προδιαγραφές, αφήνοντας αδιαφανή εικόνα για το τελικό αντικείμενο και τις πραγματικές δυνατότητες του συστήματος που θα παραδοθεί.

Η εικόνα αυτή επιβαρύνει πολιτικά και διοικητικά την υπόθεση. Η αναβάθμιση κρίσιμων συστημάτων αεροναυτιλίας δεν μπορεί να κινείται με διαρκείς αναδιπλώσεις, ασαφείς κοστολογήσεις και τεμαχισμό του έργου σε διαδοχικά στάδια, την ώρα που οι ευρωπαϊκές υποχρεώσεις της χώρας παραμένουν ανοιχτές.

Η απευθείας διαπραγμάτευση με τη Thales

Το σκέλος του DPS θα προχωρήσει με απευθείας διαπραγμάτευση με τη Thales, με την ΥΠΑ να παρουσιάζει αυτή τη λύση ως μονόδρομο λόγω επιχειρησιακών αναγκών και ευρωπαϊκών πιέσεων. Το βασικό επιχείρημα είναι ότι τα υφιστάμενα συστήματα έχουν αναπτυχθεί από τη συγκεκριμένη εταιρεία από τα τέλη της δεκαετίας του ’90 και βασίζονται στη δική της τεχνολογία και αρχιτεκτονική.

Με βάση αυτή τη θέση, οποιαδήποτε παρέμβαση άλλου προμηθευτή θα μπορούσε να προκαλέσει προβλήματα διαλειτουργικότητας και πρόσθετες καθυστερήσεις. Υπό αυτό το σκεπτικό, η ΕΑΔΗΣΥ έδωσε πριν από λίγους μήνες το πράσινο φως για διαδικασία χωρίς προηγούμενη δημοσίευση διαγωνισμού, αποδεχόμενη την ύπαρξη λόγων τεχνικής αποκλειστικότητας.

Η επιλογή, ωστόσο, δεν έμεινε χωρίς αντιδράσεις. Ανταγωνίστρια εταιρεία της Thales φέρεται να υπέβαλε γραπτώς ενστάσεις προς τους εμπλεκόμενους φορείς, ανάμεσά τους και το Υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών. Οι ενστάσεις αυτές εκτιμάται ότι συνέβαλαν στο σπάσιμο της σύμβασης στα δύο, καθώς υπήρχε φόβος ότι πιθανές δικαστικές προσφυγές θα εκτροχίαζαν πλήρως το χρονοδιάγραμμα.

Την ίδια ώρα, η κατάσταση των ελληνικών συστημάτων αεροναυτιλίας παραμένει οριακή. Το πρόσφατο τεχνικό μπλακάουτ που προκάλεσε σοβαρό πρόβλημα στο FIR Αθηνών επανέφερε στο προσκήνιο τις αδυναμίες των υποδομών και τις καταγγελίες για απαρχαιωμένο εξοπλισμό.

Παρά την πίεση του χρόνου, το πλήρες χρονοδιάγραμμα εκσυγχρονισμού παραμένει θολό, με τον ορίζοντα να εκτείνεται τουλάχιστον έως το 2030. Ακόμη και αν η σύμβαση για το DPS προχωρήσει, η υπογραφή της μέσα στο πρώτο εξάμηνο του έτους εμφανίζεται όλο και λιγότερο πιθανή. Η προμήθεια των νέων ραντάρ θα απαιτήσει ξεχωριστό κύκλο εγκρίσεων, αξιολογήσεων και πιθανών προσφυγών.

Το αποτέλεσμα είναι ότι ο εκσυγχρονισμός της ελληνικής αεροναυτιλίας, ένα έργο κρίσιμο για την ασφάλεια, τη συμμόρφωση με τις ευρωπαϊκές υποχρεώσεις και την αξιοπιστία των αερομεταφορών, παραμένει εγκλωβισμένος σε καθυστερήσεις, αμφιλεγόμενες επιλογές και διαρκείς αλλαγές σχεδιασμού.