24η Ιουλίου 1974: Η πτώση της χούντας

Η 24η Ιουλίου 1974 αποτελεί ορόσημο για τη σύγχρονη ελληνική ιστορία, καθώς σηματοδότησε την πτώση της επταετούς στρατιωτικής δικτατορίας και την απαρχή της Μεταπολίτευσης. Η περίοδος αυτή, που ξεκίνησε με την επιστροφή του Κωνσταντίνου Καραμανλή από το Παρίσι, θεωρείται η μακροβιότερη και σταθερότερη περίοδος κοινοβουλευτικής δημοκρατίας στη νεότερη Ελλάδα. Η κρίση που οδήγησε στην κατάρρευση του καθεστώτος ήταν βαθιά, με την τουρκική εισβολή στην Κύπρο να λειτουργεί ως καταλύτης.

Το παρασκήνιο της κατάρρευσης του δικτατορικού καθεστώτος

Το δικτατορικό καθεστώς, που είχε επιβληθεί το 1967, βρισκόταν ήδη σε αποσύνθεση από το 1973. Ο πληθωρισμός, η διεθνής απομόνωση και οι ογκούμενες αντιδράσεις είχαν υπονομεύσει τα θεμέλιά του. Η εξέγερση του Πολυτεχνείου τον Νοέμβριο του 1973 και η βίαιη καταστολή της αποκάλυψαν τα αδιέξοδά του. Η ανατροπή του Γεωργίου Παπαδόπουλου από τον Ταξίαρχο Δημήτριο Ιωαννίδη δεν έφερε σταθερότητα, αλλά οδήγησε στο πραξικόπημα κατά του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου στην Κύπρο στις 15 Ιουλίου 1974. Το πραξικόπημα αυτό έδωσε στην Τουρκία το πρόσχημα για τη στρατιωτική εισβολή στο νησί στις 20 Ιουλίου. Προ του φάσματος μιας καθολικής εθνικής καταστροφής, η ηγεσία των Ενόπλων Δυνάμεων υποχρεώθηκε να παραδώσει την εξουσία στους πολιτικούς.

Η νύχτα της 23ης προς την 24η Ιουλίου 1974

Στις 23 Ιουλίου, ο ορισμένος από τη χούντα στη θέση του προέδρου Στρατηγός Φαίδων Γκιζίκης, συγκάλεσε έκτακτη σύσκεψη με τη συμμετοχή παλαιών πολιτικών ηγετών, όπως οι Παναγιώτης Κανελλόπουλος, Γεώργιος Μαύρος, Ευάγγελος Αβέρωφ και Σπύρος Μαρκεζίνης, και των αρχηγών των Ενόπλων Δυνάμεων. Παρά τις αρχικές σκέψεις για πολιτική κυβέρνηση υπό τον Π. Κανελλόπουλο, επικράτησε η πρόταση για την άμεση κλήση του Κωνσταντίνου Καραμανλή, ο οποίος ζούσε αυτοεξόριστος στο Παρίσι από το 1963. Ο Γάλλος Πρόεδρος Βαλερί Ζισκάρ ντ' Εσταίν έθεσε στη διάθεσή του το γαλλικό προεδρικό αεροσκάφος Falcon. Στις 2:00 π.μ. της 24ης Ιουλίου, το αεροσκάφος προσγειώθηκε στο αεροδρόμιο του Ελληνικού, με χιλιάδες πολίτες να κατακλύζουν τους δρόμους της Αθήνας, διαδηλώνοντας την ανακούφιση και τον ενθουσιασμό τους για το τέλος της επταετίας. Στις 4:00 π.μ., ο Κωνσταντίνος Καραμανλής ορκίστηκε πρωθυπουργός ενώπιον του Αρχιεπισκόπου Σεραφείμ, συγκροτώντας την Κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας.

Η ιστορική παρακαταθήκη της Μεταπολίτευσης

Η κυβέρνηση Καραμανλή ανέλαβε την πολύπλοκη διαδικασία της δημοκρατικής αποκατάστασης, ενώ ταυτόχρονα διαχειριζόταν την κρίσιμη κατάσταση στην Κύπρο. Σε σύντομο χρονικό διάστημα, κατήργησε τα δικτατορικά νομοθετήματα, απελευθέρωσε τους πολιτικούς κρατουμένους, προκήρυξε εκλογές και ετοίμασε το Σύνταγμα του 1975. Η 24η Ιουλίου καθιερώθηκε ως ημέρα εορτασμού της αποκατάστασης της δημοκρατίας, και σήμερα, 52 χρόνια μετά, παραμένει ζωντανή στην ιστορική μνήμη. Δεν αποτελεί απλώς μια ημέρα γιορτής για την επιστροφή στη νομιμότητα και τις πολιτικές ελευθερίες, αλλά μια διαρκή υπενθύμιση ότι η δημοκρατία απαιτεί εγρήγορση, θεσμική ευθύνη και αφοσίωση στα δημοκρατικά ιδεώδη που επανήλθαν εκείνη την κρίσιμη ημέρα.