ΑΑΔΕ: Οι 5 παγίδες σε IRIS και κοινούς λογαριασμούς που μπορεί να φέρουν φόρο

Από τις καθημερινές μεταφορές μέσω IRIS έως τις κινήσεις χρημάτων ανάμεσα σε κοινούς και ατομικούς τραπεζικούς λογαριασμούς, μια σειρά συναλλαγών μπορεί να ενεργοποιήσει τον ελεγκτικό μηχανισμό της ΑΑΔΕ και να οδηγήσει σε έλεγχο για πιθανή άτυπη δωρεά.

Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται όταν χρήματα μεταφέρονται από κοινό λογαριασμό σε ατομικό ή σε διαφορετικό κοινό λογαριασμό. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η φορολογική διοίκηση εξετάζει ποιος δημιούργησε το υπόλοιπο, ποιος πραγματοποίησε τη μεταφορά και ποιος τελικά απέκτησε το οικονομικό όφελος.

Εφόσον από τον έλεγχο προκύψει ότι ένας συνδικαιούχος χρησιμοποίησε κεφάλαια στα οποία δεν είχε προηγουμένως συνεισφέρει, η συναλλαγή μπορεί να αντιμετωπιστεί φορολογικά ως δωρεά.

Αυτό σημαίνει ότι μια φαινομενικά απλή μετακίνηση χρημάτων μέσα στην οικογένεια ή μεταξύ κοινών λογαριασμών μπορεί, εάν δεν έχει πραγματοποιηθεί με τον προβλεπόμενο τρόπο, να οδηγήσει σε καταλογισμό φόρου.

Οι πέντε παγίδες που μπορεί να κοστίσουν ακριβά

Το αφορολόγητο όριο των 800.000 ευρώ για γονικές παροχές και χρηματικές δωρεές μεταξύ συγγενών της πρώτης κατηγορίας αποτελεί σημαντική φορολογική διευκόλυνση. Η εφαρμογή του, όμως, προϋποθέτει συγκεκριμένη διαδικασία και σωστή τραπεζική διακίνηση των χρημάτων.

1. Τα 800.000 ευρώ απαιτούν τραπεζική μεταφορά

Η απαλλαγή έως το ποσό των 800.000 ευρώ αφορά στενούς συγγενείς, όπως παιδιά, γονείς, συζύγους, παππούδες και εγγόνια. Για να διατηρηθεί το αφορολόγητο, η χρηματική μεταβίβαση πρέπει να πραγματοποιείται μέσω του τραπεζικού συστήματος και να δηλώνεται στις φορολογικές Αρχές με τον προβλεπόμενο τρόπο.

Η ύπαρξη τραπεζικού ίχνους επιτρέπει στην ΑΑΔΕ να διαπιστώνει την προέλευση, τον αποστολέα και τον τελικό αποδέκτη των χρημάτων.

2. Μετρητά: Φόρος από το πρώτο ευρώ

Διαφορετική είναι η αντιμετώπιση όταν η χρηματική δωρεά πραγματοποιείται με μετρητά και δεν υπάρχει τραπεζική μεταφορά.

Σε αυτή την περίπτωση το αφορολόγητο των 800.000 ευρώ δεν εφαρμόζεται και για συγγενείς της πρώτης κατηγορίας προβλέπεται φόρος 10% επί ολόκληρου του ποσού.

Η επιλογή επομένως της μεταφοράς «χέρι με χέρι» μπορεί να μετατρέψει μία ενδοοικογενειακή παροχή σε σημαντική φορολογική επιβάρυνση.

3. Τι πρέπει να γνωρίζουν οι φορολογούμενοι για το IRIS

Οι μικρές μεταφορές από γονείς προς παιδιά μέσω εφαρμογών άμεσων πληρωμών, όπως το IRIS, για καθημερινές ανάγκες και συνηθισμένα έξοδα δεν αντιμετωπίζονται αυτομάτως ως δωρεές που απαιτούν ξεχωριστή δήλωση, ιδίως όταν πρόκειται για προστατευόμενα μέλη.

Η εικόνα αλλάζει όταν μέσω των ίδιων εφαρμογών μεταφέρονται μεγάλα χρηματικά ποσά. Τότε η συναλλαγή μπορεί να εξεταστεί με βάση τους γενικούς κανόνες περί χρηματικών δωρεών και γονικών παροχών.

Το κρίσιμο στοιχείο δεν είναι το ίδιο το τεχνικό μέσο της μεταφοράς, αλλά το ύψος του ποσού, η σχέση μεταξύ των προσώπων και ο πραγματικός σκοπός της συναλλαγής.

4. Οι «τριγωνικές» μεταφορές μπαίνουν στο μικροσκόπιο

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν για τις φορολογικές Αρχές οι περιπτώσεις κατά τις οποίες τα χρήματα μετακινούνται διαδοχικά μέσω διαφορετικών συγγενικών προσώπων.

Η ΑΑΔΕ μπορεί να εξετάσει εάν η αλληλουχία των μεταφορών έχει πραγματικό οικονομικό λόγο ή χρησιμοποιείται ως μέσο για να φτάσουν τα χρήματα σε πρόσωπο που δεν δικαιούται το ίδιο αφορολόγητο.

Εφόσον θεωρηθεί ότι η ενδιάμεση μεταφορά χρησιμοποιήθηκε για να παρακαμφθούν οι φορολογικοί κανόνες, η πράξη μπορεί να επαναχαρακτηριστεί και να επιβληθεί φόρος με βάση την πραγματική σχέση του δωρητή με τον τελικό αποδέκτη.

Σε περιπτώσεις που υπάγονται στη δεύτερη κατηγορία συγγένειας, ο φόρος στις χρηματικές δωρεές μπορεί να φτάσει το 20%.

5. Προσοχή στους τρίτους συνδικαιούχους

Κίνδυνος υπάρχει και όταν χρήματα κατατίθενται σε κοινό λογαριασμό στον οποίο συμμετέχει τρίτο πρόσωπο ως συνδικαιούχος.

Η ύπαρξη κοινού λογαριασμού δεν σημαίνει από μόνη της ότι κάθε συνδικαιούχος μπορεί να χρησιμοποιήσει αφορολόγητα το σύνολο των χρημάτων.

Ο ελεγκτικός μηχανισμός μπορεί να αναζητήσει ποιος κατέθεσε τα κεφάλαια, ποιος τα ανέλαβε και ποιος ήταν ο πραγματικός οικονομικός δικαιούχος.

Εάν διαπιστωθεί ότι τα χρήματα κατέληξαν ουσιαστικά σε άλλο πρόσωπο από εκείνο που εμφανίζεται ως αρχικός αποδέκτης, μπορεί να προκύψει φορολογική υποχρέωση λόγω δωρεάς.

Οι φόροι όταν χάνεται το αφορολόγητο

Η λανθασμένη διαδικασία μπορεί να μετατρέψει ακόμη και μία συνηθισμένη οικογενειακή μεταφορά χρημάτων σε φορολογητέα συναλλαγή. Το ύψος της επιβάρυνσης εξαρτάται τόσο από τον βαθμό συγγένειας όσο και από τον τρόπο με τον οποίο πραγματοποιήθηκε η μεταφορά.

Για συγγενείς της Α’ κατηγορίας, όταν δεν πληρούνται οι προϋποθέσεις της τραπεζικής μεταφοράς που απαιτούνται για την εφαρμογή του αφορολόγητου, ο φόρος στις χρηματικές δωρεές μπορεί να ανέλθει στο 10% επί ολόκληρου του ποσού.

Στη Β’ κατηγορία, όπου εντάσσονται μεταξύ άλλων αδέλφια, θείοι, ανίψια και άλλοι συγγενείς, οι χρηματικές δωρεές δεν καλύπτονται από το αφορολόγητο των 800.000 ευρώ και ο σχετικός συντελεστής διαμορφώνεται στο 20%.

Ακόμη μεγαλύτερη είναι η επιβάρυνση για δωρεές προς πρόσωπα της Γ’ κατηγορίας ή προς μη συγγενείς, όπου ο φόρος μπορεί να φτάσει ακόμη και το 40%.

Οι κοινοί λογαριασμοί, οι άμεσες ηλεκτρονικές πληρωμές και οι ενδοοικογενειακές μεταφορές αποτελούν πλέον συναλλαγές που αφήνουν σαφές ηλεκτρονικό αποτύπωμα. Η ΑΑΔΕ έχει τη δυνατότητα να εξετάζει τη διαδρομή των χρημάτων και να αναζητά τον πραγματικό δικαιούχο όταν υπάρχουν ενδείξεις ότι η συναλλαγή υποκρύπτει δωρεά.

Για τους φορολογούμενους, επομένως, η σωστή διαδικασία δεν αποτελεί απλή τυπικότητα. Ο τρόπος με τον οποίο μεταφέρονται τα χρήματα μπορεί να κρίνει αν μια οικογενειακή παροχή θα παραμείνει αφορολόγητη ή θα οδηγήσει σε φόρο που, ανάλογα με την περίπτωση, μπορεί να φτάσει έως και το 40%.