ΑΑΔΕ: Στο μικροσκόπιο γονικές παροχές και δωρεές

Στο αυξημένο ελεγκτικό ενδιαφέρον της ΑΑΔΕ βρίσκονται οι χρηματικές γονικές παροχές, οι δωρεές και οι κινήσεις κεφαλαίων μέσω κοινών τραπεζικών λογαριασμών, καθώς η φορολογική διοίκηση εντείνει τις διασταυρώσεις για συναλλαγές που ενδέχεται να χρησιμοποιούνται ως μέσο παράκαμψης της φορολογικής νομοθεσίας.

Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται στις μεταφορές χρημάτων από κοινό τραπεζικό λογαριασμό προς ατομικό λογαριασμό ή προς νέο κοινό λογαριασμό. Υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, τέτοιες κινήσεις μπορεί να χαρακτηριστούν από την εφορία ως άτυπες δωρεές, με συνέπεια την επιβολή φόρου και πιθανών προστίμων.

Χαρακτηριστική είναι υπόθεση που εξετάστηκε από τη Διεύθυνση Επίλυσης Διαφορών. Αφορούσε μεταφορά ποσού 240.000 ευρώ από κοινό οικογενειακό λογαριασμό, στον οποίο συμμετείχαν ο πατέρας, η μητέρα και τα δύο παιδιά τους, σε νέο κοινό λογαριασμό του γιου και της συζύγου του.

Η ΔΕΔ έκρινε ότι η συγκεκριμένη μεταφορά συνιστούσε άτυπη δωρεά, καθώς δεν αποδείχθηκε ότι ο γιος είχε συμβάλει στη δημιουργία του υπολοίπου του αρχικού λογαριασμού. Μετά τη μεταφορά, τα χρήματα τέθηκαν ουσιαστικά υπό τον δικό του έλεγχο, γεγονός που βάρυνε καθοριστικά στην κρίση της φορολογικής αρχής.

Η παγίδα των κοινών λογαριασμών

Το βασικό συμπέρασμα της απόφασης είναι ότι η ιδιότητα του συνδικαιούχου σε έναν κοινό λογαριασμό δεν σημαίνει αυτομάτως κυριότητα επί του συνόλου των καταθέσεων. Όταν δεν προκύπτει συμμετοχή στη δημιουργία του ποσού, η ανάληψη ή μεταφορά χρημάτων μπορεί να θεωρηθεί δωρεά από εκείνους που πραγματικά τροφοδότησαν τον λογαριασμό.

Με βάση το ισχύον πλαίσιο, όταν συνδικαιούχος κοινού λογαριασμού που δεν έχει συνεισφέρει στο υπόλοιπο μεταφέρει ή αναλαμβάνει χρήματα για προσωπική χρήση, η συναλλαγή μπορεί να υπαχθεί σε φόρο δωρεάς. Το κρίσιμο στοιχείο δεν είναι μόνο ποιος εμφανίζεται ως συνδικαιούχος, αλλά ποιος δημιούργησε το κεφάλαιο και ποιος τελικά το αξιοποίησε.

Οι κοινοί λογαριασμοί αποτελούν συχνό εργαλείο οικογενειακής διαχείρισης, ιδίως μεταξύ γονέων και παιδιών. Ωστόσο, η φορολογική διοίκηση εξετάζει πλέον με αυξημένη προσοχή αν πίσω από μια απλή τραπεζική κίνηση υποκρύπτεται πραγματική μεταβίβαση περιουσίας χωρίς την προβλεπόμενη δήλωση.

Στο στόχαστρο δεν βρίσκονται μόνο οι κινήσεις μέσω κοινών λογαριασμών. Στη Διεύθυνση Επίλυσης Διαφορών έχουν φτάσει εκατοντάδες υποθέσεις που αφορούν γονικές παροχές με μετρητά, συναλλαγές εκτός τραπεζικού συστήματος, καθώς και διαδοχικές δωρεές που φέρονται να επιχειρούν αξιοποίηση του αφορολόγητου ορίου των 800.000 ευρώ από πρόσωπα που δεν το δικαιούνται.

Για το 2026, η ΑΑΔΕ έχει προγραμματίσει ελέγχους σε 1.080 υποθέσεις χρηματικών γονικών παροχών και δωρεών. Στόχος είναι να εντοπιστούν περιπτώσεις στις οποίες οι δηλωμένες συναλλαγές δεν ανταποκρίνονται στην πραγματική οικονομική σχέση των εμπλεκομένων ή χρησιμοποιούνται για να αποκρύψουν μεταβιβάσεις περιουσίας.

Αφορολόγητο, μετρητά και διαδοχικές δωρεές

Οι δηλώσεις γονικών παροχών και δωρεών υποβάλλονται ηλεκτρονικά μέσω της πλατφόρμας myProperty και στη συνέχεια διασταυρώνονται με τα στοιχεία που αποστέλλουν οι τράπεζες. Εάν η συναλλαγή δεν επιβεβαιωθεί ή αν δεν προσκομιστούν τα απαιτούμενα δικαιολογητικά, η φορολογική διοίκηση μπορεί να μην αναγνωρίσει το αφορολόγητο όριο.

Σε αυτή την περίπτωση, ο φόρος υπολογίζεται από το πρώτο ευρώ, με συντελεστές 10%, 20% ή 40%, ανάλογα με τον βαθμό συγγένειας μεταξύ δωρητή και δωρεοδόχου. Η διαφορά είναι κρίσιμη, καθώς μια συναλλαγή που θεωρείται αφορολόγητη όταν γίνεται σωστά μπορεί να μετατραπεί σε σημαντική φορολογική επιβάρυνση όταν δεν τηρούνται οι προϋποθέσεις.

Το αφορολόγητο όριο έως 800.000 ευρώ ισχύει μόνο για δωρεές και γονικές παροχές προς συγγενείς πρώτης κατηγορίας, δηλαδή γονείς, παιδιά, συζύγους, παππούδες, γιαγιάδες και εγγόνια. Απαραίτητη προϋπόθεση είναι η μεταφορά να πραγματοποιείται μέσω τραπεζικού συστήματος και να υποβάλλεται η σχετική δήλωση στο myProperty.

Αντίθετα, οι γονικές παροχές που πραγματοποιούνται με μετρητά και εκτός τραπεζικού συστήματος φορολογούνται με συντελεστή 10%, χωρίς εφαρμογή του αφορολόγητου. Η χρήση μετρητών αποτελεί ένα από τα βασικά σημεία ελέγχου, καθώς δεν επιτρέπει την ασφαλή τραπεζική ιχνηλάτηση της συναλλαγής.

Η ΑΑΔΕ έχει επίσης διευκρινίσει ότι μικρές μεταφορές χρημάτων από γονείς προς παιδιά μέσω IRIS, όταν αφορούν καθημερινές ανάγκες, έξοδα διαβίωσης ή προστατευόμενα μέλη, δεν θεωρούνται δωρεές και δεν απαιτούν δήλωση. Η διάκριση, όμως, γίνεται με βάση το ύψος, τη συχνότητα, τον σκοπό και το πραγματικό οικονομικό περιεχόμενο της συναλλαγής.

Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται και στις διαδοχικές δωρεές. Όταν πραγματοποιούνται αλλεπάλληλες μεταβιβάσεις με τελικό αποδέκτη πρόσωπο που δεν δικαιούται το αφορολόγητο, οι ελεγκτικές αρχές εξετάζουν αν υπάρχει καταστρατήγηση της νομοθεσίας. Εφόσον διαπιστωθεί τέτοια πρακτική, μπορεί να επιβληθεί φόρος 20% χωρίς αφορολόγητο.

Χρονικό διάστημα μικρότερο των έξι μηνών μεταξύ των διαδοχικών μεταβιβάσεων θεωρείται σοβαρή ένδειξη για φορολογικό έλεγχο. Η φορολογική διοίκηση δεν εξετάζει μόνο την τυπική μορφή της συναλλαγής, αλλά και το αν υπήρχε εξαρχής σχεδιασμός ώστε τα χρήματα να καταλήξουν σε τρίτο πρόσωπο.

Ανάλογος έλεγχος γίνεται και όταν τα χρήματα μεταφέρονται σε κοινό λογαριασμό του δωρεοδόχου με άλλο πρόσωπο. Η ΑΑΔΕ εξετάζει ποιος έκανε τελικά χρήση του ποσού. Αν αποδειχθεί ότι τα χρήματα αξιοποιήθηκαν από τον τρίτο συνδικαιούχο και όχι από τον δηλωμένο αποδέκτη της γονικής παροχής ή της δωρεάς, μπορεί να επιβληθεί φόρος δωρεάς.

Το μήνυμα της φορολογικής διοίκησης είναι σαφές: οι οικογενειακές μεταφορές χρημάτων πρέπει να γίνονται με τραπεζική διαφάνεια, πλήρη τεκμηρίωση και σωστή δήλωση. Η εποχή κατά την οποία ένας κοινός λογαριασμός ή μια άτυπη μεταφορά μπορούσε να θεωρείται ασφαλής λύση έχει παρέλθει.

Οι φορολογούμενοι που προχωρούν σε γονικές παροχές ή δωρεές οφείλουν να γνωρίζουν ότι η εφορία εξετάζει πλέον την ουσία της συναλλαγής και όχι μόνο τη μορφή της. Η απουσία δικαιολογητικών, η χρήση μετρητών, οι διαδοχικές κινήσεις και η μη αποδεδειγμένη προέλευση των χρημάτων μπορούν να μετατρέψουν μια οικογενειακή διευκόλυνση σε φορολογική παγίδα.