Με αριθμούς και θεσμικές παρεμβάσεις επιχειρεί η κυβέρνηση να απαντήσει στην κριτική για το κράτος δικαίου, την ελευθερία του Τύπου και την προστασία των δικαιωμάτων. Ο υπουργός Επικρατείας, Άκης Σκέρτσος, με ανάρτησή του παρουσίασε έναν αναλυτικό απολογισμό για την περίοδο 2019-2026, υποστηρίζοντας ότι η χώρα έχει σημειώσει πρόοδο και ότι οι καταγγελίες περί αυταρχισμού δεν ανταποκρίνονται στη συνολική θεσμική εικόνα.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτει, από το 2019 έως σήμερα έχουν θεσπιστεί 368 νέα ατομικά, κοινωνικά και πολιτικά δικαιώματα, ενώ στον χώρο των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης έχουν υλοποιηθεί 10 θεσμικές παρεμβάσεις για την προστασία των δημοσιογράφων και την ενίσχυση της ελευθερίας των ΜΜΕ.
Ο υπουργός υποστηρίζει επίσης ότι ο κλάδος των ΜΜΕ εμφανίζει αύξηση 15% στον αριθμό των επιχειρήσεων και 8% στους εργαζόμενους, επικαλούμενος στοιχεία του συστήματος «Εργάνη». Με βάση αυτή την εικόνα, η κυβέρνηση επιχειρεί να αντικρούσει το αφήγημα της αντιπολίτευσης περί αποδιάρθρωσης του χώρου, περιορισμού δικαιωμάτων και υποχώρησης του κράτους δικαίου.
Η παρέμβαση Σκέρτσου εντάσσεται σε μια περίοδο έντονης πολιτικής αντιπαράθεσης, καθώς η κυβέρνηση βρίσκεται αντιμέτωπη με συνεχείς αιτιάσεις για την ποιότητα των θεσμών, τη λειτουργία της Δικαιοσύνης, την υπόθεση των υποκλοπών και τη θέση της Ελλάδας στους διεθνείς δείκτες ελευθερίας του Τύπου. Η απάντηση του υπουργού είναι σαφής: η κριτική, κατά την κυβερνητική ανάγνωση, οφείλει να στηρίζεται σε δεδομένα και όχι σε γενικευμένες πολιτικές εντυπώσεις.
Οι παρεμβάσεις για τα ΜΜΕ και την ελευθερία του Τύπου
Στο πεδίο της λειτουργίας των ΜΜΕ, ο Άκης Σκέρτσος παρουσιάζει δέκα πρωτοβουλίες που, σύμφωνα με την κυβέρνηση, ενισχύουν τη διαφάνεια, τη βιωσιμότητα, τον πλουραλισμό και την ασφάλεια των δημοσιογράφων.
Πρώτη παρέμβαση είναι η ενσωμάτωση του European Media Freedom Act με τον νόμο 5253/2025. Κατά την κυβερνητική θέση, η Ελλάδα προχώρησε σε εκτεταμένη εφαρμογή του ευρωπαϊκού πλαισίου για την ελευθερία των μέσων ενημέρωσης, πέρα από τις ελάχιστες υποχρεώσεις που απορρέουν από την ευρωπαϊκή νομοθεσία.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται η θεσμοθέτηση της συντακτικής ανεξαρτησίας και η δημιουργία Ελληνικού Συμβουλίου Μέσων, ως αυτορρυθμιζόμενου οργάνου. Η κυβέρνηση παρουσιάζει την παρέμβαση αυτή ως βήμα θεσμικής θωράκισης της δημοσιογραφικής λειτουργίας.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στη διαφάνεια της κρατικής διαφήμισης μέσω της πλατφόρμας e-Pasithea. Το νέο πλαίσιο προβλέπει καταγραφή κάθε κρατικής διαφημιστικής δαπάνης, υποχρεωτική δημοσιοποίηση προγραμμάτων, κατανομή 30% στα περιφερειακά μέσα και αποκλεισμό μη εγγεγραμμένων μέσων από τη διαδικασία.
Στον τομέα της ιδιοκτησίας των ΜΜΕ, ο υπουργός αναφέρεται στα Μητρώα Έντυπου και Ηλεκτρονικού Τύπου, τα οποία λειτουργούν ως μηχανισμοί πιστοποίησης και καταγραφής, με στόχο τη δημιουργία ενιαίας βάσης δεδομένων για την ιδιοκτησιακή διαφάνεια.
Παράλληλα, η κυβέρνηση προβάλλει μηχανισμό στήριξης της βιωσιμότητας και του πλουραλισμού των μέσων ενημέρωσης, με έμφαση στην περιφέρεια, τον ψηφιακό μετασχηματισμό, την ισότητα και την ενίσχυση της ποιοτικής δημοσιογραφίας.
Στις παρεμβάσεις περιλαμβάνεται ακόμη το νέο πλαίσιο αδειοδότησης περιφερειακών τηλεοπτικών σταθμών, με στόχο τον τερματισμό του καθεστώτος προσωρινών αδειών και την εισαγωγή οριστικών κανόνων για προσωπικό, ενημερωτικό περιεχόμενο και ιδιοκτησιακό καθεστώς.
Ο Άκης Σκέρτσος κάνει αναφορά και στην ενίσχυση της ανεξαρτησίας των δημόσιων μέσων, δηλαδή της ΕΡΤ και του ΑΠΕ-ΜΠΕ, μέσω νέων διαδικασιών επιλογής διοικήσεων με συμμετοχή του ΑΣΕΠ, δημόσιες ακροάσεις, τετραετείς θητείες, συμβόλαια απόδοσης και περιορισμό πολιτικών παρεμβάσεων.
Σημαντικό σημείο της κυβερνητικής επιχειρηματολογίας αποτελεί το εθνικό πλαίσιο ασφάλειας δημοσιογράφων, με Task Force, Διεθνές Κέντρο Ασφάλειας Δημοσιογράφων στη Θεσσαλονίκη, εκπαιδεύσεις και Εθνικό Σχέδιο Δράσης.
Στο πεδίο των καταχρηστικών αγωγών, ο υπουργός αναφέρεται στην αντιμετώπιση των SLAPPs και στην αποποινικοποίηση της απλής δυσφήμισης. Όπως σημειώνει, προβλέπεται μεταφορά της ευρωπαϊκής οδηγίας κατά των καταχρηστικών αγωγών εντός του επόμενου διμήνου, χρηματοδότηση Παρατηρητηρίου SLAPPs και κατάργηση ποινικών συνεπειών για την απλή δυσφήμιση.
Τέλος, η κυβέρνηση επικαλείται πολιτικές κατά της παραπληροφόρησης και ενίσχυσης του media literacy, με εθνικό σχέδιο, προγράμματα παιδείας στα μέσα, συνεργασίες με πανεπιστήμια και ανάπτυξη τοπικών κόμβων ανθεκτικότητας στην παραπληροφόρηση.
Τα στοιχεία της «Εργάνης» για επιχειρήσεις και εργαζόμενους
Ο υπουργός Επικρατείας παραθέτει και συγκριτικά στοιχεία για τον αριθμό επιχειρήσεων και εργαζομένων στα ΜΜΕ, με βάση το σύστημα «Εργάνη».
Τον Μάρτιο του 2019 καταγράφονταν 1.005 επιχειρήσεις με εκδοτικές δραστηριότητες και 11.148 εργαζόμενοι. Τον Μάρτιο του 2026 οι αντίστοιχες επιχειρήσεις εμφανίζονται στις 1.009 και οι εργαζόμενοι στους 11.577.
Στις επιχειρήσεις προγραμματισμού, ραδιοτηλεοπτικών εκπομπών και διανομής περιεχομένου, το 2019 καταγράφονταν 416 επιχειρήσεις με 9.301 εργαζόμενους, ενώ το 2026 ο αριθμός των επιχειρήσεων ανέρχεται σε 536 και των εργαζομένων σε 10.487.
Στον τομέα της οπτικοακουστικής παραγωγής, οι επιχειρήσεις αυξήθηκαν από 459 το 2019 σε 617 το 2026, ενώ οι εργαζόμενοι από 5.995 σε 6.490.
Συνολικά, σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται ο κ. Σκέρτσος, οι επιχειρήσεις στον στενό και ευρύτερο χώρο των ΜΜΕ αυξήθηκαν από 1.880 σε 2.162, δηλαδή κατά 15%. Οι εργαζόμενοι αυξήθηκαν από 26.444 σε 28.554, δηλαδή κατά 8%.
Με βάση αυτά τα δεδομένα, ο υπουργός υποστηρίζει ότι η εικόνα της αγοράς των ΜΜΕ και οι θεσμικές παρεμβάσεις των τελευταίων ετών δεν επιβεβαιώνουν όσους μιλούν για συνολική συρρίκνωση ή αποδιάρθρωση. Κατά την κυβερνητική θέση, η αξιολόγηση της ελευθερίας του Τύπου πρέπει να λαμβάνει υπόψη τόσο το θεσμικό πλαίσιο όσο και τα στοιχεία εφαρμογής του.
Τα 368 νέα δικαιώματα και η κυβερνητική απάντηση στην κριτική
Στο δεύτερο μεγάλο σκέλος της ανάρτησής του, ο Άκης Σκέρτσος αναφέρεται στη διεύρυνση δικαιωμάτων από το 2019 έως το 2026. Όπως υποστηρίζει, έχουν νομοθετηθεί και κατοχυρωθεί 368 νέα ατομικά, πολιτικά και κοινωνικά δικαιώματα, τα οποία κατανέμονται σε δέκα κατηγορίες.
Στη δικαστική προστασία καταγράφονται 11 νέα δικαιώματα, όπως η εναλλακτική επίλυση διαφορών, η ψηφιακή δίκη και η εξωδικαστική διόρθωση κτηματολογικών πράξεων.
Στην εργασία καταγράφονται 77 νέα δικαιώματα, μεταξύ των οποίων η προστασία από βία και παρενόχληση στους χώρους εργασίας, η επέκταση της άδειας ανατροφής τέκνου σε αγρότισσες, αυτοαπασχολούμενες και ελεύθερες επαγγελματίες, καθώς και το πρόγραμμα «νταντάδες της γειτονιάς» για εργαζόμενες μητέρες.
Στους θεσμούς και τη διαφάνεια αναφέρονται 32 νέα δικαιώματα, με χαρακτηριστικά παραδείγματα το ολοκληρωμένο σύστημα κατά του λαθρεμπορίου και νέα ψηφιακά εργαλεία για την προστασία της ανθρώπινης ζωής και του δημόσιου χώρου από την αθλητική βία.
Στην ισότητα καταγράφονται 18 νέα δικαιώματα, όπως ο προσωπικός βοηθός για ΑμεΑ, η εφαρμογή panic button για την προστασία θυμάτων ενδοοικογενειακής βίας και η ποσόστωση συμμετοχής γυναικών στα διοικητικά συμβούλια εισηγμένων εταιρειών.
Στην παιδεία αναφέρονται 28 νέα δικαιώματα, μεταξύ των οποίων το δωρεάν ψηφιακό φροντιστήριο, τα νέα πρότυπα επαγγελματικά λύκεια, τα μη κρατικά πανεπιστήμια και τα ξενόγλωσσα προπτυχιακά και μεταπτυχιακά προγράμματα των ΑΕΙ.
Στο κράτος πρόνοιας καταγράφονται 90 νέα δικαιώματα, όπως το επίδομα γέννησης, τα κίνητρα μετεγκατάστασης σε ορεινές περιοχές, η επέκταση του επιδόματος κώφωσης, η προστασία πρώτης κατοικίας ΑμεΑ από πλειστηριασμούς και η άδεια πατρότητας.
Στην υγεία αναφέρονται 47 νέα δικαιώματα, με παραδείγματα την καθολική κάλυψη του πληθυσμού από δωρεάν προσωπικό γιατρό, τις δωρεάν προληπτικές εξετάσεις, τις κινητές μονάδες υγείας για ορεινές και νησιωτικές περιοχές και τη δυνατότητα ιδιωτικού έργου για γιατρούς του ΕΣΥ.
Στα δικαιώματα του παιδιού καταγράφονται 48 νέα δικαιώματα, όπως η προστασία από ενδοσχολική βία μέσω της πλατφόρμας stop-bullying.gov.gr, η εφαρμογή safe youth για εξωσχολική βία, οι δομές safe houses για θύματα ενδοοικογενειακής βίας και το νέο πλαίσιο προστασίας από παράνομη διάθεση αλκοόλ και καπνικών.
Στο περιβάλλον αναφέρονται 10 νέα δικαιώματα, όπως τα «απάτητα βουνά», οι «απάτητες παραλίες», τα νέα θαλάσσια πάρκα απόλυτης προστασίας και το πλαίσιο ελέγχων για την καταπάτηση δημόσιου χώρου σε παραλίες.
Στα πολιτικά δικαιώματα καταγράφονται 6 νέα δικαιώματα, μεταξύ των οποίων η επιστολική ψήφος εντός και εκτός Ελλάδας και η κατοχύρωση της ψήφου των Ελλήνων της διασποράς σε ειδικούς καταλόγους με εκπροσώπηση στη Βουλή.
Ο υπουργός Επικρατείας καταλήγει ότι οι αυταρχικές κυβερνήσεις περιστέλλουν δικαιώματα, ενώ, κατά την άποψή του, η σημερινή κυβέρνηση τα διευρύνει. Με αυτό το επιχείρημα επιχειρεί να απορρίψει τις αναφορές περί «καθεστώτος Όρμπαν» ή «σχεδόν δικτατορίας», τις οποίες χαρακτηρίζει υπερβολικές και αποκομμένες από τη θεσμική πραγματικότητα.
Η κυβερνητική αποτίμηση, πάντως, δεν ακυρώνει το γεγονός ότι η συζήτηση για το κράτος δικαίου παραμένει ανοιχτή και πολιτικά φορτισμένη. Η ύπαρξη νέων δικαιωμάτων και θεσμικών παρεμβάσεων αποτελεί μετρήσιμο στοιχείο, η ποιότητα όμως της εφαρμογής τους, η ανεξαρτησία των θεσμών, η πολυφωνία στην ενημέρωση και η πραγματική λογοδοσία της εξουσίας παραμένουν τα πεδία στα οποία κρίνεται στην πράξη η δημοκρατική λειτουργία μιας χώρας.
