Ακύρωσε την επίσκεψή της στη Σερβία η Επίτροπος για τον Μλάντιτς

Η απόφαση της Ευρωπαίας Επιτρόπου Διεύρυνσης να ματαιώσει το προγραμματισμένο ταξίδι της στο Βελιγράδι έρχεται ως άμεση αντίδραση στις εκδηλώσεις που συνόδευσαν την κηδεία του πρώην στρατιωτικού ηγέτη των Σερβοβοσνίων. Η τέλεση της κηδείας με τιμές αρχηγού κράτους και το κλίμα λατρείας που καλλιεργήθηκε γύρω από το πρόσωπό του, χαρακτηρίστηκαν ως πρόκληση για τις θεμελιώδεις αρχές της ευρωπαϊκής οικογένειας.

Η αιχμηρή ανακοίνωση της Επιτρόπου

Η Μάρτα Κος, με δημόσια παρέμβασή της μέσω της πλατφόρμας Χ, υπογράμμισε ότι ο Ράτκο Μλάντιτς δεν ήταν παρά ένας καταδικασμένος εγκληματίας πολέμου, υπεύθυνος για τη γενοκτονία στη Σρεμπρένιτσα. Η ίδια τόνισε με έμφαση ότι η εξύμνηση ενός προσώπου που καταδικάστηκε για τόσο σοβαρά εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας, έρχεται σε πλήρη αντίθεση με το αξιακό σύστημα πάνω στο οποίο οικοδομήθηκε η Ένωση. Η επισήμανση ότι οι αξίες αυτές είναι αδιαπραγμάτευτες, στέλνει ένα σαφές μήνυμα προς πάσα κατεύθυνση, αναφορικά με τα όρια της ανοχής των Βρυξελλών.

Η ακύρωση της επίσκεψης, η οποία είχε προγραμματιστεί στο πλαίσιο των επαφών για την ενταξιακή πορεία των Δυτικών Βαλκανίων, αποτυπώνει την ενόχληση και την απογοήτευση των ευρωπαϊκών θεσμών. Η ενέργεια αυτή εκλαμβάνεται ως μια ισχυρή πολιτική χειρονομία, που καταδεικνύει ότι η διεύρυνση δεν μπορεί να προχωρήσει ερήμην του σεβασμού προς το διεθνές δίκαιο και την ιστορική αλήθεια.

Η παρέμβαση του Συμβουλίου της Ευρώπης

Στο ίδιο μήκος κύματος, ο αρμόδιος Επίτροπος του Συμβουλίου της Ευρώπης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου, Μάικλ Ο'Φλάχερτι, εξέφρασε την έντονη αποστροφή του για το κλίμα δημόσιας αποθέωσης που εκδηλώθηκε. Ο κ. Ο'Φλάχερτι προχώρησε ένα βήμα παραπέρα, επισημαίνοντας ότι τέτοιες πρακτικές ενδέχεται να συνιστούν αξιόποινη πράξη. Συγκεκριμένα, ανέφερε ότι η δημόσια εξύμνηση ενός καταδικασμένου εγκληματία πολέμου δεν εμπίπτει στο πεδίο προστασίας της ελευθερίας της έκφρασης, όπως αυτή ορίζεται στην Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, αλλά αντιθέτως, θα μπορούσε να διωχθεί ποινικά βάσει της νομοθεσίας της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης.

Η τοποθέτηση αυτή προσδίδει μια νομική διάσταση στο ζήτημα, πέρα από την πολιτική καταδίκη. Η αναφορά στη νομοθεσία της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης δεν είναι τυχαία, καθώς η χώρα αυτή υπήρξε το θέατρο των φρικαλεοτήτων του πολέμου της δεκαετίας του '90. Η σύνδεση της δημόσιας αποθέωσης με το έγκλημα της άρνησης ή υποβάθμισης γενοκτονίας, ανοίγει ένα νέο πεδίο συζήτησης για τα όρια της ρητορικής μίσους και της ιστορικής αναθεώρησης στην περιοχή.

Η στάση των ευρωπαϊκών θεσμών, όπως εκφράστηκε μέσα από τις δύο αυτές αντιδράσεις, αποτυπώνει την ανησυχία για την άνοδο εθνικιστικών και αναθεωρητικών τάσεων στα Δυτικά Βαλκάνια. Η υποδοχή της σορού του Μλάντιτς με τιμές και οι επευφημίες πλήθους κόσμου, αναβιώνουν μνήμες του αιματηρού παρελθόντος και θέτουν ερωτήματα για την πραγματική βούληση της περιοχής να προχωρήσει στη συμφιλίωση. Η ακύρωση της επίσκεψης Κος λειτουργεί ως υπενθύμιση ότι ο δρόμος προς την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση περνά μέσα από την ξεκάθαρη καταδίκη των εγκλημάτων πολέμου και τον σεβασμό στη μνήμη των θυμάτων.