Άμβλωση: όταν το κοινωνικό άλλοθι συγκαλύπτει το ηθικό ερώτημα

Η άμβλωση παρουσιάζεται συχνά στον δημόσιο λόγο ως ζήτημα ατομικής επιλογής, κοινωνικών συνθηκών ή δικαιώματος στο σώμα. Όμως πίσω από αυτή τη ρητορική, που κυριαρχεί σχεδόν αδιαμφισβήτητα, αποσιωπάται συστηματικά μια θεμελιώδης διάσταση: η άμβλωση δεν είναι απλώς κοινωνικό θέμα· είναι πρωτίστως ηθικό. Και αυτή ακριβώς η ηθική διάσταση είναι εκείνη που η σύγχρονη κοινωνία αποφεύγει να αντιμετωπίσει με ειλικρίνεια.

Η συζήτηση μετατοπίζεται σκόπιμα σε όρους πρακτικούς, νομικούς ή ψυχολογικούς, ώστε να αποφευχθεί το κεντρικό ερώτημα: τι ακριβώς συμβαίνει τη στιγμή που έχει ήδη συντελεστεί η σύλληψη; Όταν η ζωή έχει αρχίσει, έστω στο πιο πρώιμο στάδιό της, μπορεί πράγματι να μιλά κανείς για «αντισύλληψη»; Ή πρόκειται για έναν γλωσσικό και ιδεολογικό ευφημισμό που λειτουργεί ως μηχανισμός ενοχής και αποφόρτισης της συνείδησης;

Η γλωσσική παραποίηση και η αποφυγή της ευθύνης

Η παρουσίαση της άμβλωσης ως μορφής αντισύλληψης δεν είναι απλώς επιστημονικά προβληματική· είναι και ηθικά παραπλανητική. Η αντισύλληψη προϋποθέτει την αποτροπή της σύλληψης. Η άμβλωση, αντιθέτως, προϋποθέτει ότι η σύλληψη έχει ήδη συμβεί. Το έμβρυο δεν είναι μια αφηρημένη πιθανότητα, αλλά μια υπαρκτή βιολογική πραγματικότητα.

Η επιμονή στη χρήση όρων που θολώνουν αυτή τη διάκριση δεν είναι τυχαία. Λειτουργεί ως άμυνα απέναντι στην ευθύνη. Όσο η πράξη περιγράφεται ως «ιατρική διαδικασία» ή «αναπαραγωγική επιλογή», τόσο απομακρύνεται από το ηθικό της βάρος. Η κοινωνία, έτσι, αποφεύγει να αναμετρηθεί με το γεγονός ότι πρόκειται για την εκούσια διακοπή μιας ανθρώπινης ζωής στο στάδιο της γένεσής της.

Το δικαίωμα της επιλογής και το όριο της ηθικής

Η επίκληση του «δικαιώματος στην επιλογή» αποτελεί τον πυρήνα της σύγχρονης υπεράσπισης της άμβλωσης. Όμως κάθε δικαίωμα, σε μια οργανωμένη κοινωνία, οφείλει να έχει όρια. Και το όριο αυτό τίθεται όταν το δικαίωμα του ενός συγκρούεται με την ύπαρξη του άλλου. Το έμβρυο δεν έχει φωνή, δεν έχει νομική υπόσταση με την πλήρη έννοια, δεν μπορεί να διεκδικήσει. Ακριβώς γι’ αυτό βρίσκεται στην απόλυτη ηθική αδυναμία.

Η μετατροπή της άμβλωσης σε ουδέτερη ή σχεδόν τεχνική πράξη αντανακλά μια ευρύτερη κρίση αξιών: τη δυσκολία της σύγχρονης κοινωνίας να αποδεχθεί ότι η ελευθερία δεν είναι απεριόριστη και ότι η ευθύνη προηγείται της επιλογής. Η ηθική δεν καταργείται επειδή είναι άβολη· απλώς επιστρέφει, αργά ή γρήγορα, ως συλλογικό τραύμα.

Η άμβλωση, λοιπόν, δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται μόνο ως κοινωνικό ή νομικό ζήτημα. Όσο κι αν επιχειρείται η αποπολιτικοποίηση και η αποηθικοποίησή της, παραμένει μια πράξη που αγγίζει τον πυρήνα της ανθρώπινης αξίας. Και όσο η κοινωνία αρνείται να το αναγνωρίσει αυτό, τόσο θα μιλά για «δικαιώματα», αποφεύγοντας να μιλήσει για συνείδηση.